ساياسي ساراپشىلار قاسىم-جومارت توقاەۆ داريعا نازارباەۆانىڭ وكىلەتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەلىسىمىمەن توقتاتتى ما، جوق پا، ءالى بەلگىسىز، بىراق قالاي بولعاندا بۇل – قاتارداعى كادرلىق وزگەرىستەردىڭ ءبىرى ەمەس دەپ سانايدى.

ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆتىڭ سوزىنشە، داريعا نازارباەۆا وكىلەتىنىڭ توقتاتىلۋىنا بىرنەشە تۇرتكى سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

- بىرىنشىدەن، قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە بايلانىستى ءبىر جاعداي بولۋى مۇمكىن. توقاەۆ وسى ءساتتى پايدالانىپ، ساياسي ەليتا ىشىندەگى بالانستى ءوز پايداسىنا شەشكىسى كەلەدى، ونداي بولسا جارتىلاي بيلىك ءترانزيتى اياقتالدى دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن، مۇنىڭ ءبارى نازارباەۆپەن كەلىسىلگەن ارەكەت دەۋگە، بالكىم پارلامەنت سايلاۋى قارساڭىندا داريعا نازارباەۆاعا وزگە پوزيتسيا تاپقان بولار. ۇشىنشىدەن، بۇل – داريعا نازارباەۆانى ەليتا ىشىندەگى كۇرەس شەڭبەرىندە شەكتەۋگە باعىتتالعان قادام بولىپ شىعۋى دا ىقتيمال، – دەيدى ول.

ونىڭ سوزىنشە، سەنات توراعاسى قىزمەتىنە كىمنىڭ تاعايىندالاتىنى بيلىكتىڭ جوسپارىن ايقىنداي تۇسەدى. ەگەر قاسىم-جومارت توقاەۆپەن بايلانىسى بار ادام ەمەس، باسقا بىرەۋ تاعايىندالسا، بيلىك ترانزيتىندەگى بەلگىسىزدىك جالعاسا بەرەدى.

“داريعا پرەزيدەنت سەكىلدى سويلەي باستادى”

بۇرىنعى ديپلومات قازبەك بەيسەباەۆتىڭ جازۋىنشا، قازاقستان سۋپەرپرەزيدەنتتىك رەسپۋبليكاعا اينالعاندىقتان ەلدى باسقارۋ جۇيەسى پرەزيدەنتكە مەيلىنشە ىڭعايلى جاسالعان. ال نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ومىربويعى توراعاسى بولىپ، كوپ وكىلەتتىكتەر الۋى پرەزيدەنتتتىك بيلىكتى تەجەپ، مەملەكەتتىك باسقارۋدى ەكىۇداي كۇيگە تۇسىرگەن.

- ونىڭ ۇستىنە سەنات ءتورايىمى سوڭعى كەزدەرى مەملەكەت باسشىسى ايتاتىن سوزدەردى ايتا باستادى. توتەنشە جاعداي كەزىندە بۇل دۇرىس ەمەس. قازىرگى جۇيە بويىنشا بيلىك پرەزيدەنتتە بولۋى كەرەك، – دەپ جازدى ول Facebook پاراقشاسىنا.

قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلى ماۋسىمداعى پرەزيدەنت سايلاۋىنان كەيىن قۇرعان ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اندرەي چەبوتارەۆ “داريعا نازارباەۆانىڭ وكىلەتى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن جانە داريعا نازارباەۆانىڭ ءوزىنىڭ كەلىسىمىمەن توقتاتىلۋى ابدەن ىقتيمال” دەپ سانايدى.

- مۇنى داريعا نازارباەۆانىڭ كىشى ۇلى ايسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىل قاڭتار – اقپان ايلارىنداعى مالىمدەمەلەرىمەنبايلانىستىرا سالۋعا بولمايدى. ءبىز داريعا نازارباەۆانىڭ سەنات ءتورايىمى رەتىندە بەلسەندىلىك تانىتا باستاعانىن كورىپ وتىرمىز. بىراق ونىڭ 2003 جىلدان بەرگى ساياسي مانسابىنا قاراساڭىز، بەلسەندىلىگى كۇشەيە باستاعاندا بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەرگە ۇشىرايتىنىن بايقايمىز. ول از ۋاقىت ۆيتسە-پرەمەر بولعاندا دا وسىعان ۇقساس جاعداي بولعان، – دەپ جازادى اندرەي چەبوتارەۆ Facebook پاراقشاسىنا.

اندرەي چەبوتارەۆ بيلىك توڭىرەگىندەگى ەليتا تارتىسى كەزىندە داريعا نازارباەۆانى اكەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساقتاپ قالۋعا تىرىسقان امالى بولۋى مۇمكىندىگىن دە جوققا شىعارمايدى.

- بىراق داريعا نازارباەۆانىڭ ارادا ءبىرشاما ۋاقىتتان كەيىن جاڭا كۇشپەن قايتا ورالاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. سوندىقتان ساياسي ءومىربايانى اياقتالدى دەۋگە بولمايدى، – دەپ جازادى ول.

اندرەي چەبوتارەۆ داريعا نازارباەۆا پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنە تاعايىندالۋى دا مۇمكىن دەپ سانايدى. ونى سوڭعى كەزدەرى بەلسەندى پىكىر ايتىپ، گەندەرلىك ساياسات جايلى دا ءجيى سويلەي باستاعانىمەن بايلانىستىرادى.

قازاقستاندا كوپ جىلدار جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان اقش ءجۋرناليسى دجواننا ليلليس “داريعا نازاراباەۆانىڭ وكىلەتى توقتاتىلعانىمەن ءارى قارايعى جاعدايدىڭ بەلگىسىز كۇيدە قالۋى بيلىكتەگى ينتريگانى كۇشەيتە تۇسەدى” دەپ بىلەدى.

- ءبىز “توقاەۆ پرەزيدەنت – نازارباەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنت جانە داريعا نازارباەۆا مەملەكەتتەگى ءۇشىنشى ادام” جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ينتريگا كوپ – بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ نازارباەۆتىڭ ءوزى بۇعان قالاي قارايدى؟ نازارباەۆتان كەيىنگى ءداۋىر باستالدى دەگەن ءسوز بە بۇل؟ كوكەيدە جاۋاپتان گورى سۇراق كوپ،- دەيدى ول.

ساياسي داعدارىس پا؟

قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى، سوڭعى 20 جىلدان استام شەتەلدە تۇرىپ كەلە جاتقان اكەجان قاجىگەلدين داريعا نازارباەۆا سەنات باسشىسى بولىپ وتىرىپ تا بۇرىنعى ادەتىنەن ارىلمادى دەپ سانايدى.

- داريعا قانداي قىزمەتكە بارسا دا تىنىش وتىرا المايدى. وسىندا بىرنەشە كۇن بۇرىن كارانتين كەزىندە قالالارعا كىرگىزىلگەن اسكەردى قالدىرا تۇرۋ جونىندە دە باستاما كوتەردى. مۇنداي «اقىلدار» توڭىرەگىنە جايسىز ءتيۋى مۇمكىن،-دەيدى ول.

اكەجان قاجىگەلديننىڭ سوزىنشە، قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىنىڭ استارىنا ءۇڭىلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

- نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزى داريعامەن ەكەۋى تاعى ءبىر استىرتىن جوسپار جاساماسا، توقاەۆتىڭ بۇل قادامى دۇرىس. ەگەر توقاەۆ شىن مانىندە بيلىكتى العىسى كەلسە، كەلەسى اپتادا پارلامەنتتىڭ ەكى پالاتاسىن قوسىپ، سەناتتىڭ قاجەتسىز ەكەنىن كۇن تارتىبىنە قويۋى كەرەك. سوندا عانا رەفورماعا ءبىرىنشى قادام دەۋگە بولادى، – دەيدى ول.

قاجىگەلديننىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان كونستيتۋتسياسى بويىنشا بيلىكتەگى ەكىنشى ادامنىڭ وكىلەتى مەرزىمىنەن بۇرىن نە ءۇشىن توقتالىعانىن تۇسىندىرمەگەنى – بيلىكتىڭ ىشىندە ءالى دە كەلىسىم ءجۇرىپ جاتقاندىعىنىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. “ەگەر داريعا نازارباەۆانى پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنە تاعايىنداسا، وندا بۇل قازىرگى جۇيەنى جىلدام كۇيرەتەتىن قادامعا اينالادى. ويتكەنى داريعا نازارباەۆانىڭ ۇكىمەت باسقاراتىنداي تاجىريبەسى جوق”.

- داريعا نازارباەۆانىڭ شەتەلدەگى بايلىقتارى، راحات اليەۆ ەكەۋىنىڭ بيزنەستەرىنە بايلانىستى ماسەلەلەر – ۇلكەن نەگاتيۆ. اكەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنى جانە بيلىكتەگى تارتىستى ەسكەرىپ، ونى جانجالدان اۋلاق ۇستاعىسى كەلۋى مۇمكىن. قالاي بولعاندا داريعا نازارباەۆانىڭ سەناتتان كەتكەنى جاقسى نىشان. ويتكەنى سەنات باسشىسى قاسىم-جومارتتىڭ اياعىنداعى نەگىزگى تۇساۋدىڭ ءبىرى بولاتىن، – دەيدى ول.

اكەجان قاجىگەلديننىڭ ايتۋىنشا، “سەنات باسشىلىعىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆ كىمدى ۇسىنسا دا ءارى قاراي پرەزيدەنتتىككە اپارا المايدى. ويتكەنى 2019 جىلدىڭ ماۋسىمىنداعى پرەزيدەنت سايلاۋى حالىقتىڭ وندايعا كونبەيتىنىن كورسەتكەن”.

- مەنىڭشە، بۇل تەرەڭ استارى بار ساياسي داعدارىس. بۇرىنعى پرەزيدەنتتىڭ بيلىك ءترانزيتى تۋرالى جوسپارى ورىندالمايتىنى بەلگىلى بولا باستادى، – دەيدى ول.

اكەجان قاجىگەلدين تاياۋدا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم – جومارت توقاەۆقا حات جازىپ، «شىندىقتى تىڭداي ءبىلۋ، ايتا ءبىلۋ جانە حالىقپەن سۇقباتتاسۋ كەرەك» دەگەن ءۇش كەڭەس بەرگەنىن ايتادى. بىراق ازىرگە ەشقانداي جاۋاپ الماعان.

قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتىنىڭ ۇلكەن قىزى داريعا نازارباەۆا وتىز جىلعا جۋىق بيلىكتە بولعان اكەسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2019 جىلى ناۋرىز ايىندا وكىلەتىن دوعارعان سوڭ مەملەكەتتىك بيلىك يەرارحياسىندا پرەزيدەنتتەن كەيىنگى ەكىنشى لاۋازىم – سەنات سپيكەرى قىزمەتىنە وتىرعان ەدى.

سول كەزدە “نۇرسۇلتان نازارباەۆ پرەزيدەنت لاۋازىمىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەرگەنىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ سپيكەرى قىزمەتىنە داريعا نازارباەۆانى تاعايىنداۋ ارقىلى ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ جاتىر، بولاشاقتا داريعا نازارباەۆا پرەزيدەنتتتىك ۇسىنىلۋى مۇمكىن دەيتىن” جورامالدار تاراعان بولاتىن.

داريعا نازارباەۆا 2019 جىلى قىركۇيەكتە پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسى – سەنات سپيكەرى بولىپ قايتا سايلاندى. ونىڭ كانديداتۋراسىن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان.

قازاقستان كونستيتۋتسياسى بويىنشا، پرەزيدەنت قايتىس بولسا نەمەسە دەنساۋلىعىنا بايلانىستى قىزمەتىن اتقارا الماعان جاعدايدا ونىڭ قىزمەت وكىلەتى مەرزىمى اياقتالعانشا سەنات توراعاسىنا وتەدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى