Sayasi sarapşılar Qasım-Jomart Toqaev Dariğa Nazarbaevanıñ ökiletin Nwrswltan Nazarbaevtıñ kelisimimen toqtattı ma, joq pa, äli belgisiz, biraq qalay bolğanda bwl – qatardağı kadrlıq özgeristerdiñ biri emes dep sanaydı.

Sayasattanuşı Dosım Sätpaevtıñ sözinşe, Dariğa Nazarbaeva ökiletiniñ toqtatıluına birneşe türtki sebep boluı mümkin.

- Birinşiden, Qazaqstannıñ twñğış prezidentine baylanıstı bir jağday boluı mümkin. Toqaev osı sätti paydalanıp, sayasi elita işindegi balanstı öz paydasına şeşkisi keledi, onday bolsa jartılay bilik tranziti ayaqtaldı degen söz. Ekinşiden, mwnıñ bäri Nazarbaevpen kelisilgen äreket deuge, bälkim parlament saylauı qarsañında Dariğa Nazarbaevağa özge poziciya tapqan bolar. Üşinşiden, bwl – Dariğa Nazarbaevanı elita işindegi küres şeñberinde şekteuge bağıttalğan qadam bolıp şığuı da ıqtimal, – deydi ol.

Onıñ sözinşe, senat törağası qızmetine kimniñ tağayındalatını biliktiñ josparın ayqınday tüsedi. Eger Qasım-Jomart Toqaevpen baylanısı bar adam emes, basqa bireu tağayındalsa, bilik tranzitindegi belgisizdik jalğasa beredi.

“DARIĞA PREZIDENT SEKİLDİ SÖYLEY BASTADI”

Bwrınğı diplomat Qazbek Beysebaevtıñ jazuınşa, Qazaqstan superprezidenttik respublikağa aynalğandıqtan eldi basqaru jüyesi prezidentke meylinşe ıñğaylı jasalğan. Al Nwrswltan Nazarbaevtıñ Qauipsizdik keñesiniñ ömirboyğı törağası bolıp, köp ökilettikter aluı prezidentttik bilikti tejep, memlekettik basqarudı ekiwday küyge tüsirgen.

- Onıñ üstine senat törayımı soñğı kezderi memleket basşısı aytatın sözderdi ayta bastadı. Tötenşe jağday kezinde bwl dwrıs emes. Qazirgi jüye boyınşa bilik prezidentte boluı kerek, – dep jazdı ol Facebook paraqşasına.

Qasım-Jomart Toqaev 2019 jılı mausımdağı prezident saylauınan keyin qwrğan wlttıq senim keñesiniñ müşesi Andrey Çebotarev “Dariğa Nazarbaevanıñ ökileti qauipsizdik keñesiniñ törağası Nwrswltan Nazarbaevpen jäne Dariğa Nazarbaevanıñ öziniñ kelisimimen toqtatıluı äbden ıqtimal” dep sanaydı.

- Mwnı Dariğa Nazarbaevanıñ kişi wlı Ayswltan Nazarbaevtıñ biıl qañtar – aqpan aylarındağı mälimdemelerimenbaylanıstıra saluğa bolmaydı. Biz Dariğa Nazarbaevanıñ senat törayımı retinde belsendilik tanıta bastağanın körip otırmız. Biraq onıñ 2003 jıldan bergi sayasi mansabına qarasañız, belsendiligi küşeye bastağanda belgili bir şekteulerge wşıraytının bayqaymız. Ol az uaqıt vice-prem'er bolğanda da osığan wqsas jağday bolğan, – dep jazadı Andrey Çebotarev Facebook paraqşasına.

Andrey Çebotarev bilik töñiregindegi elita tartısı kezinde Dariğa Nazarbaevanı äkesi Nwrswltan Nazarbaevtıñ saqtap qaluğa tırısqan amalı boluı mümkindigin de joqqa şığarmaydı.

- Biraq Dariğa Nazarbaevanıñ arada birşama uaqıttan keyin jaña küşpen qayta oralatının körip jürmiz. Sondıqtan sayasi ömirbayanı ayaqtaldı deuge bolmaydı, – dep jazadı ol.

Andrey Çebotarev Dariğa Nazarbaeva prem'er-ministr qızmetine tağayındaluı da mümkin dep sanaydı. Onı soñğı kezderi belsendi pikir aytıp, genderlik sayasat jaylı da jii söyley bastağanımen baylanıstıradı.

Qazaqstanda köp jıldar jwmıs istep kele jatqan AQŞ jurnalisi Djoanna Lillis “Dariğa Nazarabaevanıñ ökileti toqtatılğanımen äri qarayğı jağdaydıñ belgisiz küyde qaluı biliktegi intriganı küşeyte tüsedi” dep biledi.

- Biz “Toqaev prezident – Nazarbaev twñğış prezident jäne Dariğa Nazarbaeva memlekettegi üşinşi adam” jağdayında ömir sürip jatırmız. Intriga köp – bwl neni bildiredi? Nazarbaevtıñ özi bwğan qalay qaraydı? Nazarbaevtan keyingi däuir bastaldı degen söz be bwl? Kökeyde jauaptan göri swraq köp,- deydi ol.

SAYASI DAĞDARIS PA?

Qazaqstannıñ bwrınğı prem'er-ministri, soñğı 20 jıldan astam şetelde twrıp kele jatqan Äkejan Qajıgeldin Dariğa Nazarbaeva senat basşısı bolıp otırıp ta bwrınğı ädetinen arılmadı dep sanaydı.

- Dariğa qanday qızmetke barsa da tınış otıra almaydı. Osında birneşe kün bwrın karantin kezinde qalalarğa kirgizilgen äskerdi qaldıra twru jöninde de bastama köterdi. Mwnday «aqıldar» töñiregine jaysız tiyui mümkin,-deydi ol.

Äkejan Qajıgeldinniñ sözinşe, Qasım-Jomart Toqaevtıñ jarlığınıñ astarına üñilu kerek dep esepteydi.

- Nwrswltan Nazarbaev qızı Dariğamen ekeui tağı bir astırtın jospar jasamasa, Toqaevtıñ bwl qadamı dwrıs. Eger Toqaev şın mäninde bilikti alğısı kelse, kelesi aptada parlamenttiñ eki palatasın qosıp, senattıñ qajetsiz ekenin kün tärtibine qoyuı kerek. Sonda ğana reformağa birinşi qadam deuge boladı, – deydi ol.

Qajıgeldinniñ pikirinşe, Qazaqstan Konstituciyası boyınşa biliktegi ekinşi adamnıñ ökileti merziminen bwrın ne üşin toqtalığanın tüsindirmegeni – biliktiñ işinde äli de kelisim jürip jatqandığınıñ belgisi boluı mümkin. “Eger Dariğa Nazarbaevanı prem'er-ministr qızmetine tağayındasa, onda bwl qazirgi jüyeni jıldam küyretetin qadamğa aynaladı. Öytkeni Dariğa Nazarbaevanıñ ükimet basqaratınday täjiribesi joq”.

- Dariğa Nazarbaevanıñ şeteldegi baylıqtarı, Rahat Äliev ekeuiniñ biznesterine baylanıstı mäseleler – ülken negativ. Äkesi Nwrswltan Nazarbaev osını jäne biliktegi tartıstı eskerip, onı janjaldan aulaq wstağısı kelui mümkin. Qalay bolğanda Dariğa Nazarbaevanıñ senattan ketkeni jaqsı nışan. Öytkeni senat basşısı Qasım-Jomarttıñ ayağındağı negizgi twsaudıñ biri bolatın, – deydi ol.

Äkejan Qajıgeldinniñ aytuınşa, “senat basşılığına Nwrswltan Nazarbaev kimdi wsınsa da äri qaray prezidenttikke apara almaydı. Öytkeni 2019 jıldıñ mausımındağı prezident saylauı halıqtıñ ondayğa könbeytinin körsetken”.

- Meniñşe, bwl tereñ astarı bar sayasi dağdarıs. Bwrınğı prezidenttiñ bilik tranziti turalı josparı orındalmaytını belgili bola bastadı, – deydi ol.

Äkejan Qajıgeldin tayauda Qazaqstan prezidenti Qasım – Jomart Toqaevqa hat jazıp, «şındıqtı tıñday bilu, ayta bilu jäne halıqpen swqbattasu kerek» degen üş keñes bergenin aytadı. Biraq äzirge eşqanday jauap almağan.

Qazaqstannıñ bwrınğı prezidentiniñ ülken qızı Dariğa Nazarbaeva otız jılğa juıq bilikte bolğan äkesi Nwrswltan Nazarbaev 2019 jılı naurız ayında ökiletin doğarğan soñ memlekettik bilik ierarhiyasında prezidentten keyingi ekinşi lauazım – senat spikeri qızmetine otırğan edi.

Sol kezde “Nwrswltan Nazarbaev prezident lauazımın Qasım-Jomart Toqaevqa bergenimen parlament senatınıñ spikeri qızmetine Dariğa Nazarbaevanı tağayındau arqılı öziniñ qauipsizdigin qamtamasız etip jatır, bolaşaqta Dariğa Nazarbaeva prezidentttik wsınıluı mümkin deytin” joramaldar tarağan bolatın.

Dariğa Nazarbaeva 2019 jılı qırküyekte parlamenttiñ joğarğı palatası – senat spikeri bolıp qayta saylandı. Onıñ kandidaturasın Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev wsınğan.

Qazaqstan Konstituciyası boyınşa, prezident qaytıs bolsa nemese densaulığına baylanıstı qızmetin atqara almağan jağdayda onıñ qızmet ökileti merzimi ayaqtalğanşa senat törağasına ötedi.

Azat Europa / Azattıq radiosı