|  | 

ادەبي الەم

قورقىتتىڭ بولىپ قوبىزى (ۇلى جازۋشى،عۇلاما عالىم مۇحتار ماعاۋين اعامىزدىڭ 80جاسقا تولۋىنا ارنايمىن)

قازاقتىڭ ۇلكەن ابىزى،
ۇلىلاردىڭ ناق ءىزى.
80گە كەلدى مۇحا اعام ،
ۇلتىمنىڭ ناعىز وعىزى.
جىرلاعان بەس عاسىردى،
قورقىتتىڭ بولىپ قوبىزى.
عالىممىن دەگەن تالايدىڭ،
سايدا-سان،قۇمدا جوق ءىزى.
تەڭەسە الماس ءبىر سىزگە،
سوندايدىڭ توقسان توعىزى.

80 گە كەلدىڭ سەندە اعا،
بارىمىزدە پەندە اعا.
ەكى اينالىپ بۇل جاسقا ،
كەلمەيسىز عوي ەندى اعا.
تۋىپ وسكەن تۇعىرىڭ،
قازاقستانداعى كەڭ دالا.
سىزگە قونىس بولا الماي ،
قۇرلىق استىڭ ەن دالا.
كەتەسىزبە وسىلاي ،
بۇتىندەلمەي جەڭ،جاعا.
اتتەڭ ءبىر كەم دۇنيە ،
ايتقانداي شەشەن شەر اعا.

سىزگە قاستىق قىلعاندار،
اياققا تۇساۋ سالعاندار.
قىزعانىشتان كورە الماي ،
ىشتەرى وت بوپ جانعاندار.
جولىڭا قاقپان قۇرعاندار،
قادىرىىڭ ءوتىپ ءبىر كۇنى،
ارماندار ،سىزدى ارماندار.
جازعانىڭ كاۋسار بۇلاقتاي،
وقىعان ادام العان ءنار.
شۇرايلى ءتىلىڭ ءتاپ-ءتاتتى ،
اۋماي قالعان بالدان ءدال .
دايارياسىڭ جوڭكىگەن ،
وزىڭە ءتان ارناڭ بار.
تۇياعىسىڭ تۇلپاردىڭ ،
سوڭعى جالعىز قالعان بار .

الاتىن ماڭگى ەسىنە ەل،
شىن جۇيىرىكسىڭ كوسىلەر.
ەكى اينالىپ ومىرگە،
كەلمەيدى سىزدەي ەسىل ەر.
ورىن بەرىپ توبەدەن ،
قوندىرماسا توسىنە ەل.
قازاق دەگەن اتقا سىن،
تاريح قايتىپ كەشىرەر·
ۇلىقتاي الماساق ۇعىلدى،
بولىپ جۇرمىز نەسىنە ەل.

قۇزار شىڭدا سامعايتىن،
ءجاي توبەگە قونبايتىن .
اق يىعىسىڭ التايدىڭ.
توپشىسى بوساپ تالمايتىن.
كوزدەگەن اساۋ اڭىڭدى،
اۋلاماي ماڭگى تىنبايتىن.
تەككە پىتكەن ءور مىنەز،
ءوزىن عانا تىڭدايتىن .
سەكسەۋىل تومار سەكىلدى،
بالتالاسادا سىنبايتىن.

توپراق شاشپايىم كوپكە بار ،
ەسىپ ءجۇر جەلدەي كوپ حابار .
وسەكشىلەر كوبەيدى،
اراعا شوق ساپ وت جاعار.
اقىرى بار ءار ءىستىڭ،
ءار نارسەدە شەك بولار .
ەركەلەتە الماعان ،
ەلىڭە قالعان  وكپەڭ بار.
دەگەن ءسوز بار اتالى،
بەتەگە كەتەر ،بەت قالار .
تۇسىنۋدە ءبىر ەرلىك ،
تەكتى ادامدا كەك بولار.

جازعانىڭ بولىپ تىم مىقتى …
ايتقانىڭ  ءۇشىن ىرىلىكتى .
جەر قىلعانىڭ ءۇشىن ىنجىقتى،
قابىلداي الماي كوپ نادان ،
شىرقىراعان شىندىقتى .
تىرناق استىنان كىر ىزدەپ،
اراعا سالىپ شىن ىرتكى.
بولىپ بەينە كۇبىرتكى.
ءجايلى ورنىڭدى سۋىتىپ ،
توسەگىڭنەن تۇڭىلتتى.

جۇرسەدە بوتەن جات جەردە ،
قىزمەت قىلدى ناقتى ەلگە.
سوندادا كوپ كورە الماس،
مالشىنىپ كوك تەر،اق تەرگە.
سىرتىنان وسەك بوراتىپ،
جالاسىن جاۋىپ جاتتى ەرگە.
ەلەمەي ءبارىن ەر تۇلعا،
قالامىن دوس قىپ داپتەرگە.
شىڭعىسحاندى بەس توم عىپ ،
تاريحقا قويىپ ساپ بەلگى.
ءتىرىلتىپ ۇلى قاعاندى،
تورىمىزگە اپ كەلدى.

ابايدىڭ جالعاپ ۇلى ءىسىن،
قالام بوپ بايلىق ،ىرىسىڭ.
قاباعان يتتەر قاۋمالاپ،
تارىلسادا تىنىسىڭ.
ەشكىمگە دە باس ءيىپ،
كورمەدىڭ اعا كۇن ءۇشىن .
تۋادا پىتكەن مىنەزىڭ،
تەك قۇدايدىڭ قۇلىسىڭ.
كورسەتتىڭ كوپكە شىنىمەن ،
تەكتىلىكتىڭ ۇلگىسىن.
قانداي ۇلى بولسا جازعانىڭ،
وزىڭدە سونداي ۇلىسىڭ.

شاھيدوللا سامۇراتۇلى بوكەەۆ

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: