قازاقستاندا بەيبىت جيىن تۇرىندە باستالعان نارازىلىقتارعا قارۋلى توپتار ارالاسىپ، الماتى مەن باسقا قالالاردا قاندى قىرعىنعا ۇلاسقان ەدى. ەلدەگى جاعداي ەندى تۇراقتالىپ كەلەدى.

تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە ەلدە قازىرگى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن بيلىكتەن كەتكەن سوڭ دا ءبىرشاما تەتىكتى ساقتاپ قالعان ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اراسىندا بيلىككە تالاس بولىپ جاتقانى بايقالدى.

ەلدەگى تارتىپسىزدىكتەر توقتاعانعا ۇقسايدى، ال ءبىرىنشى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ونىڭ جاقىندارىن نە كۇتىپ تۇرعانى بەلگىسىز.

باسىندا بيلىككە تارتىستا كىم جەڭەدى دەگەن كۇمان بولعانىمەن، 11 قاڭتاردا توقاەۆ وعان نۇكتە قويعانداي بولدى. پارلامەنت سەسسياسىنا قاتىسقان ول نازارباەۆتىڭ كەنجە قىزى ءاليا نازارباەۆاعا تيەسىلى كومپانيانىڭ جۇمىسىن، قىرۋار شىعىن كەتەتىن مەملەكەتتىك بيزنەستى توقتاتۋدى بۇيىردى.

“كاسىپكەرلەر مەن جالپى قوعامدا “وپەراتور روپ” كومپانياسىنىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى ساۋالدار كوپ” دەدى توقاەۆ.

2015 جىلى قۇرىلعان “وپەراتور روپ” ەلدە مونوپوليا ورناتقان.

ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ 12 قاڭتارداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا 2016 جىلدان بەرى كومپانياعا 692 ميلليارد تەنگە (شامامەن 1,6 ميلليارد دوللار) قاراجات تۇسكەنىن ايتتى.

كومپانيانىڭ ۆەب-سايتىندا نازارباەۆتىڭ فوتوسىندا ءوڭىر اكىمدەرىن “وپەراتور روپ” كومپانياسىمەن جۇمىس ىستەۋگە شاقىرعان ءسوزى جازىلعان.

11 قاڭتاردا توقاەۆ نازارباەۆ وتباسىنىڭ قىرۋار بايلىعى مەن مۇلكىنە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن انىق بايقاتتى.

5 قاڭتاردا توقاەۆ قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعانىن جاريالادى. مۇنى كوبى 81 جاستاعى نازارباەۆتىڭ باسىنا بۇلت ۇيىرىلگەنىنىڭ بەلگىسى دەپ ءتۇسىندى.

نازارباەۆ 2019 جىلى ناۋرىزدا پرەزيدەنتتىكتەن كەتىپ، ورنىنا توقاەۆتى قالدىرعان سوڭ دا وسى قىزمەت ارقىلى ىقپالىن ساقتاپ وتىرعان.

9 قاڭتاردا نازارباەۆتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ايدوس ۇكىباي نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعالىعىنان ءوز ەركىمەن كەتكەنىن مالىمدەدى. بىراق ونىڭ ءسوزىن بيلىك وكىلدەرىنىڭ ەشبىرى قايتالامادى.

“ەلباسى” نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قايدا ەكەنى جايلى قاۋەسەت كوپ. ول 28 جەلتوقساننان بەرى حالىق الدىنا شىقپاعان. ال 8 قاڭتاردا ايدوس ۇكىباي نازارباەۆتىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىندا ەكەنىن جازدى.

11 قاڭتارداعى سوزىندە توقاەۆ ءبىرىنشى پرەزيدەنتتىڭ “ارقاسىندا” ەلدە “وتە تابىستى كومپانيالار مەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باي ادامداردىڭ توبى پايدا بولدى” دەدى.

توقاەۆ “قازاقستان حالقىنا” دەگەن ارنايى الەۋمەتتىك قور قۇرىلاتىنىن، وعان كاسىپورىندار “قوماقتى جانە جۇيەلى تۇردە جارنا” سالاتىنىن مالىمدەدى.

ول ۇكىمەتكە كومپانيالار توبىن انىقتاپ، ولاردىڭ وسى قورعا جىل سايىن سالاتىن جارنا مولشەرىن كەلىسۋدى تاپسىردى.

توقاەۆ “ادامدارعا اقشا بەرەتىن جانە كومەكتەسەتىن كەز كەلدى دەپ سەنەمىن” دەدى.

توقاەۆ ناقتى ەشكىمنىڭ اتىن اتامادى. بىراق ونىڭ قاجەتى دە شامالى.

“قازاقمىس” باسشىسى ۆلاديمير كيم نەمەسە بانكير بولات وتەمۇراتوۆ سەكىلدى نازارباەۆقا جاقىن ادامدار ونىڭ وتىز جىلدىق بيلىگى كەزىندە ميللياردتاعان دوللار پايدا تاپقانى بەلگىلى.

قازاقستاندا نازارباەۆتىڭ وتباسى مۇشەلەرى دە ادام ايتقىسىز باي ەكەنىن ءبارى بىلەدى. بۇل تۋرالى ازاتتىق راديوسىنىڭ 2020 جىلعى جەلتوقسانداعى زەرتتەۋىندە تولىق جازىلعان.

نازارباەۆتىڭ ەكىنشى قىزى دينارا مەن ونىڭ كۇيەۋى تيمۋر قۇلىباەۆتار قازاقستانداعى ەڭ باي ادامداردىڭ تىزىمىنە ەنگەن. ولاردىڭ اكتيۆى 1 ميلليارد دوللاردان اسادى.

جۋىرداعى وقيعاعا دەيىن باتىس باسپاسوزىندە قازاقستان تەك نازارباەۆ وتباسىنا تيەسىلى بايلىق جايلى ماتەريالداردا اتالاتىن. اتاپ ايتقاندا، ولاردىڭ ەۋروپا، اقش، دۋبايداعى ۆيللالارى مەن سارايلارى، جەكە ۇشاقتارى مەن ياحتالارى جايلى ماقالالاردا كەزدەسەتىن.

قازىر نازارباەۆتىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قايدا ەكەنى بەلگىسىز.

12 قاڭتاردا نازارباەۆتىڭ ۇلكەن قىزى، پارلامەنت دەپۋتاتى داريعا نازارباەۆانىڭ كومەكشىسى ونىڭ كوروناۆيرۋس جۇقتىرىپ، الماتىدا جاتقانىن، پارلامەنت وتىرىسىنا سول ءۇشىن قاتىسپاعانىن ايتتى.

سول كۇنى قىرعىزستانداعى 24.kg ۆەب-سايتىندا نازارباەۆتىڭ ءىنىسى بولات 6 قاڭتاردا تاڭەرتەڭ قىرعىزستانعا ءوتىپ، سول كۇنى بىشكەكتەن دۋبايعا باعىت العان ۇشاققا وتىرعانىن حابارلادى.

Bellingcat تەرگەۋ ءبولىمى Bombardier Challenger 604 جەكە ۇشاعىنىڭ نارازىلىقتار باستالعان سوڭ ەكى كۇننەن سوڭ، 4 قاڭتاردا الماتىدان جەنەۆاعا ۇشىپ كەتكەنىن انىقتادى.

Bellingcat دەرەگىنشە، بۇل ۇشاق بۇرىن ەۋروپا ەلدەرىنە، رەسەيگە، مالديۆ ارالدارىنا، دۋبايعا بارىپ تۇرعان.

Bellingcat “5 قاڭتاردا ساعات 10 مەن 11 ارالىعىندا تىركەۋ ءنومىرى مەن باسقا دا دەرەكتەرى جوق Bombardier Global 6000 ۇشاعى لوندونعا جاقىن ماڭداعى فارنبورو اۋەجايىنا قونعانىن” حابارلادى. بۇل جەر ۇلىبريتانياعا بارعان جەكە ۇشاقتار قوناتىن ورىن سانالادى.

5 قاڭتاردا قازاقستاندىق ەكى ۇشاق قىرعىزستاننىڭ ماناس اۋەجايىنا قونىپ، بىرەۋى دۋبايعا، ەكىنشىسى سولتۇستىك ماكەدونياعا كەتكەن. ۇشاقتار قىرعىزستاندا تەحنيكالىق قىزمەت الىپ، جانارماي قۇيۋ ءۇشىن از ۋاقىتقا عانا ايالداعان.

قازاقستاننان ۇشىپ كەتىپ نەمەسە كەلىپ جاتقان جەكەمەنشىك ۇشاقتاردىڭ كوبى نازارباەۆتىڭ وتباسى مۇشەلەرى مەن جاقىندارىنىڭ ەلدەن كەتىپ قالعانىن بىلدىرەتىندەي.

توقاەۆ قازاقستان بيلىگىنىڭ نازارباەۆتاردىڭ سوڭىنا تۇسكەنىن اشىق ايتپادى. توقاەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك العالى “ەلباسىمەن” جۇمىس ىستەگەنىن ەسكەرسەك، وعان ءوزى ۇزاق جىل قىزمەت ەتكەن وتباسى مۇشەلەرىنە ابايلاپ شابۋىلداۋعا تۋرا كەلەدى.

بىراق توقاەۆتىڭ نازارباەۆ وتباسىن زاڭسىز تابىستان ايىرۋ ارەكەتىن قوعام قولدايدى. بۇل قولداۋ وعان ءبىرىنشى پرەزيدەنتتىڭ كولەڭكەسىنەن شىعىپ، ءوزىنىڭ ۇكىمەتىن قۇرعان كەزدە كەرەك بولادى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى