|  |  |  | 

كوز قاراس ساياسات سۇحباتتار

“اعاشكانى” كىم توقتاتا الادى؟ – مۇحتار جاكىشەۆ بيلىككە ۇندەۋ جولدادى

ارمان تورعايۇلى4TYAIeP1

“ساياسي رەفورماسىز ەكونوميكا دامىمايدى”. “قازاتومپروم” ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ەكس-پرەزيدەنتى مۇحتار جاكىشەۆ وسىلاي دەيدى.

ول Baitasov Live ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا ەلدە بولىپ جاتقان جاعدايلار، قازاقستان بيلىگىندەگى كەيبىر قاتەلىكتەر تۋرالى ايتتى، دەپ حابارلايدى ەكسپرەسس ك.

ەل ىشىندە “ۋران سالاسىنىڭ دانىشپانى” اتانىپ كەتكەن بۇرىنعى شەنەۋنىك جىل باسىنداعى قاڭتار وقيعاسىنا ء“ۇشىنشى كۇشتىڭ” ىقپالى بولدى دەپ ەسەپتەيدى.

اۋەلى جاعداي قالىپتى ستسەناريمەن ءوربىدى. نارازى توپ ميتينگكە شىقتى، ال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ولاردى توقتاتۋعا تىرىستى. كەيىن بەيبىت ميتينگتى بۇلىككە اينالدىرعان ء“ۇشىنشى كۇش” پايدا بولدى. ولاردىڭ ارتىندا قولىندا بيلىگى بار ادامدار تۇرعانى تۇسىنىكتى،

— دەدى مۇحتار جاكىشەۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە، قازىر ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى — سىرتقى كۇشتەردىڭ كىمدەر ەكەنىن حالىققا اشىپ ايتۋ.

ول سۇحبات اراسىندا بيلىك وكىلدەرىنە ۇندەۋ جولدادى.

“وتانداستارىنىڭ تاعدىرىنا قاتىستى شەشىم قابىلداپ جاتقاندارعا ايتارىم، نە نارسەنىڭ دە باسىنا حالىقتى قويۋ كەرەك. ولاردىڭ ورنىندا سىزدەر، سىزدەردىڭ ورىندارىڭىزدا ولار بولۋى مۇمكىن ەدى. ولار — وتانداستارىڭىز، سىزدەردە ودان باسقا حالىق جوق. ەگەر ادىلەتتى شەشىم قابىلداعانىڭىزعا كۇماندانساڭىز، وندا وتانداسىڭىزدىڭ اماندىعىن ويلاڭىز. سىزدەردىڭ ودان باسقا جاقىندارىڭىز جوق. بىردە-ءبىر فرانتسۋز نە امەريكالىق سىزگە ولارداي جاقىن بولا المايدى. ويتكەنى، ءسىز تۋعان حالقىڭىزبەن قاشاندا بىرگە بولاسىز”، — دەگەن ول ءبىر مۇددەگە شوعىرلانۋدى ۇسىندى.

مۇحتار جاكىشەۆ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “الدىمەن ەكونوميكا، سوسىن ساياسات” يدەياسىن سىنعا الىپ، ساياسي رەفورمالار كەرەك ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك كورەيا، گەرمانيا، اقش ەلدەرىندەگى جاعدايدى مىسالعا كەلتىردى.

“امەريكادا ءبىر “اعاشكا” تۇرادى، ونىڭ بىزدەگى “اعاشكالاردان” ايىرماسى جوق دەپ ەلەستەتەيىك. ونىڭ باسىنا بىردەن “ستيۆ دجوبستىڭ بايلىعىن نەگە تارتىپ الماسقا” دەگەن وي كەلەرى انىق. ءسويتىپ، ارەكەتىن جۇزەگە اسىرا باستادى دەلىك. ونى كىم توقتاتا الۋى مۇمكىن؟ ول امەريكادا وسىلاي ىستەي الار ما ەدى؟ جوق. نەلىكتەن؟ تاۋەلسىز ءباسپاسوز ءبىر-اق كۇندە شۋ كوتەرىپ، پروكۋراتۋرا قىلمىستىق ءىس قوزعايدى. ال تاۋەلسىز سوت ونى تۇرمەگە جابار ەدى. وسىمەن ونىڭ “اعاشكا” دەگەن اتاعى جويىلادى. ەلدەگى جۇيە وعان تايراڭداۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ال قازاقستاندا ستيۆ دجوبس بولسا، ول Apple قۇرام دەگەنشە قۇردىمعا كەتەر ەدى”، — دەيدى شىعارىلىم قوناعى.

سونىمەن قاتار، مۇحتار جاكىشەۆ سۇحبات بارىسىندا “قازاقستاندا بارلىق جۇيە تاۋەلدى” دەگەن پىكىرىن اشىق ءبىلدىردى.

X

 

Related Articles

  • پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋعا كوشتى. بۇل وعان نە ءۇشىن كەرەك؟

    پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋعا كوشتى. بۇل وعان نە ءۇشىن كەرەك؟

    كاميللا ۆاليەۆا كوللاج اۆتورى — تيمۋر تيماەۆ شىلدەنىڭ اياعىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قازاقستان جانە وزبەكستانمەن اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋدى تاپسىردى. قولدانىستاعى كەلىسىمدەردى ماسكەۋ استانامەن 2013 جىلى، ال تاشكەنتپەن 2016 جىلى جاساعان. قازىر بۇل قۇجاتتار قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى جەتكىزۋدى، اسكەري ماقساتتاعى ونىمدەر الماسۋدى جانە تەحنولوگيالار بەرۋدى رەتتەيدى. الايدا كەلىسىمدەردە ناقتى نە وزگەرۋى مۇمكىن جانە رەسەي ولاردى ءدال قازىر نەگە قايتا قاراپ جاتىر؟ ازىرگە كرەملدىڭ استانا جانە تاشكەنتپەن جاسالعان اسكەري-تەحنيكالىق كەلىسىمدەردىڭ ناقتى قاي تۇستارىن قايتا قاراستىرىپ جاتقانى بەلگىسىز. وزبەكستان قورعانىس مينيسترلىگى ازاتتىق راديوسىنىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەرمەدى. ال قازاقستان قورعانىس مينيسترلىگى قۇجاتتار بويىنشا جۇمىس اياقتالعانعا دەيىن ولاردىڭ مازمۇنىنا تۇسىنىكتەمە بەرمەيتىنىن مالىمدەدى. “شەكتەۋلى تۇردە تاراتۋعا جاتپايتىن اقپارات جۇرتقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي اقپاراتتىق

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: