Қамшының құдыреті | Kerey.kz/Керей.кз

قامشىنىڭ قۇدىرەتى

| Jun 5, 2015

كونە گرەك تاريحشىسى گەرودوتتىڭ جازبالارىندا ساقتار جايلى جازىپ كەتكەن مىناداي ءبىر دەرەك كەزدەسەدى.

ساقتار ازيا مەن ەۋروپانى جاۋلاپ، ەسىمدەرى تورتكۇل دۇنيەنىڭ اۋزىندا جۇرگەن كەزى. اي دەمەي، كۇن دەمەي ۇزاق جىلدار بويى ومىرلەرى ات ۇستىندە ءوتىپ، نە ءبىر قاندى جورىقتاردا جاۋدىڭ بەتىن قايتارىپ، جورتۋىل جولدارى ۇزارا-ۇزارا ءبىر كەزدە ەۋروپا اسىپ كەتىپتى. وسىنداي ءبىر ۇزاق جورىق ەلۋ جىلعا سوزىلىپتى. باسىپ العان جەرلەرىندەگى حالىقتى تىزە بۇكتىرىپ، تۋعان جۇرتىنا ورالۋعا اسىقپاي جاتا بەرگەن ەكەن. سودان كۇندەردىڭ كۇنىندە جات ەلدە جۇرگەن ساقتار تۋعان جەرىنە ورالۋعا شەشىم قابىلداپ، كۇلدىر-كۇلدىر كۇرەڭدەرىن ءمىنىپ، جالاۋلى نايزاسىن قولدارىنا الىپ، كۇن تۇبىنەن كەرى اتتانىپتى.
ەرلەرى سوعىسقا كەتكەن ساق ارۋلارى كۇيەۋلەرىن ۇزاق جىل كۇتىپتى. ەرلەرىنەن ەشقانداي حابار جوق ءھام ءولى-ءتىرىسىن بىلمەگەن ايەلدەر وزدەرىنىڭ سوقىر قۇلدارىنا ءتيىپ، ولاردان بالا تۋىپ العان ەكەن. قۇلداردىڭ سوقىر بولعان سەبەبى، ساقتار ولاردى ايەلدەرگە قاراماسىن دەپ كوزدەرىن ويىپ الىپ تاستاعان ەكەن. ءسويتىپ، ساق جاۋىنگەرلەرى ەلدىڭ شەتىنە كەلسە، قۇلدان تۋعان ۇلدار قولدارىنا قارۋ ۇستاپ، ولاردى ەلگە كىرگىزبەي، سوعىسادى. قۇلداردان مۇندايدى كۇتپەگەن ساق جاۋىرگەرلەرى ايران-اسىر بولىپتى. ايقاس ۇزاققا سوزىلادى. قۇلدار الدىرمايدى، ساقتار دا بەرىسپەيدى. اركىم بار قابىلەتىن سالىپ قىلىشتاسادى. قۇلداردى جەڭە الماي، امالى تاۋسىلعان ساقتار كەڭەس قۇرادى. سوندا ءبىر اقىلگول قاريا: “ەي، ساق جاۋىنگەرلەرى! وسى ءبىز نە ىستەپ ءجۇرمىز؟ ءبىز ءوز قۇلدارىمىزبەن سوعىسىپ ءجۇرمىز. بىزدەر قارۋمەن سوعىسقاندىقتان ولار وزدەرىن تەڭ ساناپ، الدىرماي ءجۇر. بار قارۋ-جاراقتارىمىزدى تاستاپ، قامشى الىپ شىعايىق. الىستا تۇرىپ قامشىنى ىسىلداتىپ، كورەيىك. ولار قامشىنىڭ سۋىلىن ەستىپ، وزدەرىنىڭ قۇل ەكەندىگى ەسىنە ءتۇسۋى ءتيىس، ياعني، ولاردىڭ قانىنداعى قۇلدىق سەزىمىن وياتايىق” دەيدى. ساقتار بۇل كەڭەستى ماقۇل كورىپ، قۇلدارعا قامشىمەن قارسى شىعادى. قوجايىننىڭ ايقايى مەن قامشىنىڭ ىسىلىن ەستىگەن قۇلدان تۋعان ۇرپاقتاردىڭ قانىنداعى قۇلدىق ساناسى ويانىپ، سوعىستى تاستاي قاشىپتى.

ەرلان التاي

Tags قامشىنىڭ قۇدىرەتى

اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

kerey.kz

ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ
«سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

kerey.kz

ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ
تيبەت اسقان كوش نە سەبەپتى باستالدى؟

kerey.kz

1883-جىلى التايدان جامىسباي باستاعان قازاقتار العاش رەت باركول جەرىنە كوشىپ باردى، 1887-1891-1895 جىلدارى تاعىدا كوشىپ كەلگەندەر بولدى. ونان كەيىندە كوشىپ كەلگەندەر بولدى، مىسالى 1912-1913 جىلدارى، 1920 جىلدارى، 1924-1929 جىلى كەلگەنلەر بولدى، ولاردىڭ دەنى التايدان بولاتىن. 1912 جىلدان كەيىن مانجۋ بيلىگى قۇلاپ قىتاي بيلىگى ورنادى، 1928 جىلى بيلىككە كەلگەن جين شۋرىن التاي تورەسى قاسىمقان ۇلى شارىپقاندى، تارباعاتاي تورەسىنىڭ ۇلى قىزىردى، باركول قازاق ۇكىردايى ءالىپتىڭ ۇلى ەلىسقاندى ۇرىمجىدە وقىتتى، ەلىسقان زاماناۋي اسكەري ءبىلىم الدى، قىتاي ءتىلىن ۇيرەندى. ونى 200 ادامدىق قارۋلى قازاققا باسشى ەتىپ ونى «شىعىس شىڭجاڭ شەگارا قورعانىس وتريادى» دەپ اتادى. 1931 جىلى قۇمىل ۇيعىرلارى قوجانيازدىڭ باستاۋىندا كوتەرىلىس جاسادى. وقيعا ءبىر قىتاي اسكەر باسىنىڭ ءبىر ۇيعىر قىزدى زورلىقپەن ايەل ەتىپ الماق
مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

kerey.kz

جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى
عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

kerey.kz

Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،