«Қазақстан» телеарнасында Наурыз жұлдызы анықталады

«قازاقستان» تەلەارناسىندا ناۋرىز جۇلدىزى انىقتالادى

| Feb 29, 2016

ناۋرىز مەيرامى جاڭارۋ مەرەكەسى. قازاقستاندىقتار ءۇشىن ناۋرىز كوكتەمگى جاڭارۋ، ماحاببات، بەرەكە، دوستىق نىشانى ىسپەتتەس. بۇل ەجەلگى مەرەكەلەردىڭ ءبىرى. جىل ساناۋ بويىنشا 22 ناۋرىز – كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەسەتىن كۇنى. ياعني «جاڭارۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ناۋرىز مەيرامى اتا-بابا داستۇرىمەن ساباقتاسقان جالپى تۇركى تىلدەس حالىقتارىنا ورتاق مەرەكە. تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ ارقايسىسىندا ناۋرىز مەيرامىن تويلاۋدىڭ ءوز ەرەكشەلىكتەرى بار. بۇل كۇنى رەنجىسكەن ادامدار تاتۋلاسىپ، ءبىر-بىرىنە كەشىرىممەن، مەيىرىمدىلىكپەن قارايدى. بارشا جۇرت ادەمى كيىنىپ، بي بيلەپ، ءان سالادى. اقساقالدار باتا بەرىپ، جاقسى تىلەكتەر ايتىلادى.

قازاق حالقى قاشاندا شەبەرلىگىمەن، شەشەندىگىمەن، «جاقسى ءان مەن ءتاتتى كۇيلەرىمەن» ەرەكشەلەنەتىن. قازاقتا «ءاۋ» دەمەيتىن، سونداي-اق دومبىرا شەرتپەيتىن ادام كەمدە-كەم.

قازاقتىڭ بار بولمىسى انمەن ورىلگەن. ءان توي-دۋمانداردا دا، سالت-داستۇرلەردە، سونىمەن قاتار جوقتاۋلاردا دا جالعاسىن تاپقان.

قازاقتىڭ كۇي ونەرى كەڭ دالانىڭ تىنىسىمەن قاتار ورىلگەن اۋەندى ساز. مۇنداي ونەر باسقا حالىقتاردا جوق.

«قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىندا باستاۋ العان «ناۋرىز جۇلدىزى» بايقاۋىنىڭ ماقساتى قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرىن كەڭىنەن ناسيحاتتاپ، ولاردى جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە پايدالانۋ. بايقاۋ جەڭىمپازى «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسى ارقىلى ءوز ونەرىن بارشا حالىققا پاش ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.

حالىق دانالىعىندا ادام ءوز ونەرىن، تۇرمىس-مادەنيەتىن تەرەڭ سەزىنە بىلگەن سايىن باسقا حالىقتاردىڭ ونەرىن، مادەنيەتىن تۇسىنەدى دەگەن ۇعىم بار.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، اتالمىش بايقاۋ شارتى بويىنشا كەز كەلگەن ورىنداۋشى كۇي ورىنداۋىن بەينەگە جازىپ الىپ، اتالمىش بەينەنى 2016 جىلعى 20 ناۋرىزعا دەيىن nauryz@kaztrk.kz مەكەنجايىنا جولداۋى ءتيىس. كۇيدىڭ ۇزدىك ورىنداۋشىسىن ارنايى ءادىل-قازىلار القاسى انىقتاپ، ونىڭ ەسىمى 21 ناۋرىز كۇنى بەلگىلى بولادى. جەڭىمپازدار ءتىزىمى بايقاۋدىڭ ارنايى سايتىندا جاريالانادى.

قۇرمەتپەن،

«قازاقستان» رترك» اق ءباسپاسوز قىزمەتى

قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

kerey.kz

Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا
عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

kerey.kz

ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى. «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق
ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

kerey.kz

بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.
توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى

kerey.kz

Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن
كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

kerey.kz

بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،