«Қазақстан» телеарнасында Наурыз жұлдызы анықталады

«Qazaqstan» telearnasında Naurız jwldızı anıqtaladı

| Feb 29, 2016

Naurız meyramı jañaru merekesi. Qazaqstandıqtar üşin Naurız köktemgi jañaru, mahabbat, bereke, dostıq nışanı ispettes. Bwl ejelgi merekelerdiñ biri. Jıl sanau boyınşa 22 naurız – kün men tünniñ teñesetin küni. YAğni «jañaru» degen mağınanı bildiredi.

Naurız meyramı ata-baba dästürimen sabaqtasqan jalpı türki tildes halıqtarına ortaq mereke. Türki tildes halıqtardıñ ärqaysısında Naurız meyramın toylaudıñ öz erekşelikteri bar. Bwl küni renjisken adamdar tatulasıp, bir-birine keşirimmen, meyirimdilikpen qaraydı. Barşa jwrt ädemi kiinip, bi bilep, än saladı. Aqsaqaldar bata berip, jaqsı tilekter aytıladı.

Qazaq halqı qaşanda şeberligimen, şeşendigimen, «jaqsı än men tätti küylerimen» erekşelenetin. Qazaqta «äu» demeytin, sonday-aq dombıra şertpeytin adam kemde-kem.

Qazaqtıñ bar bolmısı änmen örilgen. Än toy-dumandarda da, salt-dästürlerde, sonımen qatar joqtaularda da jalğasın tapqan.

Qazaqtıñ küy öneri keñ dalanıñ tınısımen qatar örilgen äuendi saz. Mwnday öner basqa halıqtarda joq.

«Qazaqstan» Wlttıq telearnasında bastau alğan «Naurız jwldızı» bayqauınıñ maqsatı qazaq halqınıñ salt-dästürlerin keñinen nasihattap, olardı jas wrpaqtı tärbieleude paydalanu. Bayqau jeñimpazı «Qazaqstan» wlttıq telearnası arqılı öz önerin barşa halıqqa paş etu mümkindigine ie boladı.

Halıq danalığında adam öz önerin, twrmıs-mädenietin tereñ sezine bilgen sayın basqa halıqtardıñ önerin, mädenietin tüsinedi degen wğım bar.

Esteriñizge sala keteyik, atalmış bayqau şartı boyınşa kez kelgen orındauşı küy orındauın beynege jazıp alıp, atalmış beyneni 2016 jılğı 20 naurızğa deyin nauryz@kaztrk.kz mekenjayına joldauı tiis. Küydiñ üzdik orındauşısın arnayı ädil-qazılar alqası anıqtap, onıñ esimi 21 naurız küni belgili boladı. Jeñimpazdar tizimi bayqaudıñ arnayı saytında jariyalanadı.

Qwrmetpen,

«Qazaqstan» RTRK» AQ baspasöz qızmeti

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda