اقىت قاجى ءۇلىمجىۇلى – قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. ول 1891-1914 جىلدارى سانكت-پەتەربۋرگ، قازان باسپالارىنان «ابيات عاقيديا»، «سەيىتباتتال عازى»، «يشان ماحمۇد» قاتارلى كىتاپتارى «جيھانشا»، «احيرەتبايان (قيامەت احۋالى، احۋال-ي-قيامەت)»، «سايپىلمۇلىك-جامال» داستاندارى بىرنەشە رەت جارىق كورگەن ءىرى قالامگەر. ءوز كەزىندە «ايقاپتا» «ا. التايسكي» دەگەن بۇركەنشىك اتپەن شىعارمالار جاريالاپ تۇرعان. ونىڭ قاجىلىق ساپارىنان سىر شەرتەتىن «قاجىبايان» اتتى ولەڭ رومانى دا ەلگە كەڭىنەن تانىمال. سونىمەن قاتار، عۇلاما قۇران كارىمنىڭ قازاقشا اۋدارمالارىن، سوناۋ، 1920 جىلاداردىڭ سوڭى مەن 1930 جىلداردىڭ باسىندا-اق قولعا العان بولسا دا، تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى بۇل جوبانى سوڭىنا جەتكىزە الماعان-دى. كەيىنەن قۇران كارىمنىڭ قازاقشا تۇسىندىرمەسىن دايىنداعان عازەز جانە ماقاش اقساقالدار دا وسى اقىت قاجىنىڭ پەرزەنتتەرى. وسى ماننەن ايتۋلى تۇلعانىڭ اسىل دىنىمىزگە سىڭىرگەن ەڭبەگى دە وراسان.
قىتايداعى قانداستارىمىز اقىت قاجىنى ابايدان كەيىنگى قازاقتىڭ رۋحاني اقىلمانى، شەشەن ءبيى، حالىق اقىنى رەتىندە تانىپ، ەرەكشە قاستەرلەيدى. اقىتتانۋ عىلىمىنىڭ ءبىر جۇيەلەنىپ كەلەدى. اقىن اتىندا جاڭا سايتتىڭ اشىلۋى – قىتاي جەرىندەگى اقىتتانۋ عىلىمىنىڭ جەتىستىگى دەپ ايتۋعا بولادى.
اhitalemi.com دەپ اتالاتىن جاڭا سايت «ءومىربايانى»، «ولەڭدەر»، «دەرەكتى فيلم»، «تولعاۋلار»، «قيسسالار»، «قازىنامالار»، «روماندار مەن داستاندار»، «ولەڭدەر مەن جىرلار»، «دىبىستى ولەڭدەر»، «تۇسىنىكتەمە» سىندى ايدارلاردان قۇرام تاپقان. وندا قايراتكەر اقىننىڭ ءومىرى، شىعارماشىلى جانە اقىتتانۋ عىلىمىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن عۇلاما جايلى تەلەحابارلار، دەرەكتى فيلمدەر قامتىلعان.
جوبا اۆتورى، «اقىت الەمى» سايتىنىڭ باس رەداكتورى – شي-ءان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى، «اي-كۋا» ەلەكتروندىق كىتاپحاناسىنىڭ قۇرۋشىسى مۋسا ءتابىتايۇلى.
سايت جاڭالىعىنىڭ ءبىرى بۇگىنگە دەيىن باسىلعان اقىت ءۇلىمجىۇلىنىڭ ءتورت تومدىق شىعارمالار جيناعىنداعى ءبىر قاتار ولەڭدەردىڭ اۋديو نۇسقاسىن جاساپ، عۇلامانىڭ مۇرالارىن ءتىرى داۋىسپەن سويلەتۋىندە. قازىرگە دەيىن 20-دان استام ولەڭ، جىر، تولعاۋلارى اۋديو نۇسقاسى عالامتور پايدالانۋشىلار نازارىنا ۇسىنىلىپتى. عۇلامانىڭ جىر جاۋھارلارىن «سايراتقان» – شىڭجاڭ قازاعىنا تانىمال تەلەجۇرگىزۋشى، ءۇرىمجى «پانا» يگىلىك قور قوعامىنىڭ قۇرۋشىسى پانار ەرعانقىزى.
اتالمىش سايتتىڭ ماتەريالدىق بازاسىن جاساقتاۋعا شىڭجاڭ حالىق باسپاسى قازاق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، اقىتتانۋشى ءسىمادىل شۇكەنۇلى قاتارلى ەل زيالىلارى دا اتسالىسىپتى.
مىنە، شەكارا سىرتىندا، جاتتىڭ قاباعىنا قاراپ وتىرعان قانداستارىمىزدىڭ يگى قادامى ءبىزدىڭ قازاق ەلىندەگى تۇلعاتانۋشىلاردىڭ ۇلگى الۋىنا تۇرارلىق جاقسى باستاما بولىپ وتىر. ساناۋلى تۇلعالاردىڭ جەكە سايتى بولماسا، ءبىر ابايدىڭ وزىندە جەكە سايتتىڭ جوقتىعى ەلدىگىمىزگە سىن ەمەس پە؟ ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحانوۆقا ءبىر سايت اشساق، ايرتۋلى تۇلعانىڭ تاقياسىنا تار ەمەس ەدى عوي. ارينە، بۇل ءتۇيىن زەرتتەۋشى، عالىمدارىمىزدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن بولار. دەسە دە، اقتاڭداقتىڭ ورىنى تەز تولسا قۇبا-قۇپ.
قىتايداعى تانىمال senkazakh.com سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا، م.ءتابىتايۇلىنىڭ ىزدەنىسىمەن العاشقى مەزگىلدە جەكە بلوگ رەتىندە جۇمىسىن باستاعان سايت الداعى ۋاقىتتا ءوزىنىڭ قازاق حارپىندەگى (كيريلشە) نۇسقاسىن ىسكە قوسپاق.
جەكە ادامداردى قارجىلىق قولداۋىمەن اشىلعان سايت 2018 جىلى ايگىلى عۇلامانىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان قۇندى جادىگەرلەردى وقىرمان قاۋىمنىڭ نازارىنا ۇسىنۋدى كوزدەپ وتىر.

ورازبەك ساپارحان

baq.kz