Ақыт қажы Үлімжіұлы – қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Ол 1891-1914 жылдары Санкт-Петербург, Қазан баспаларынан «Абият ғақидия», «Сейітбаттал Ғазы», «Ишан Махмұд» қатарлы кітаптары «Жиһанша», «Ахиретбаян (Қиямет ахуалы, Ахуал-и-қиямет)», «Сәйпілмүлік-Жамал» дастандары бірнеше рет жарық көрген ірі қаламгер. Өз кезінде «Айқапта» «А. Алтайский» деген бүркеншік атпен шығармалар жариялап тұрған. Оның қажылық сапарынан сыр шертетін «Қажыбаян» атты өлең романы да елге кеңінен танымал. Сонымен қатар, ғұлама Құран Кәрімнің қазақша аудармаларын, сонау, 1920 жыладардың соңы мен 1930 жылдардың басында-ақ қолға алған болса да, тарихи себептерге байланысты бұл жобаны соңына жеткізе алмаған-ды. Кейінен Құран Кәрімнің қазақша түсіндірмесін дайындаған Ғазез және Мақаш ақсақалдар да осы Ақыт қажының перзенттері. Осы мәннен айтулы тұлғаның асыл дінімізге сіңірген еңбегі де орасан.
Қытайдағы қандастарымыз Ақыт қажыны Абайдан кейінгі қазақтың рухани ақылманы, шешен биі, халық ақыны ретінде танып, ерекше қастерлейді. Ақыттану ғылымының бір жүйеленіп келеді. Ақын атында жаңа сайттың ашылуы – Қытай жеріндегі ақыттану ғылымының жетістігі деп айтуға болады.
Аhitalemi.com деп аталатын жаңа сайт «Өмірбаяны», «Өлеңдер», «Деректі фильм», «Толғаулар», «Қиссалар», «Қазынамалар», «Романдар мен дастандар», «Өлеңдер мен жырлар», «Дыбысты өлеңдер», «Түсініктеме» сынды айдарлардан құрам тапқан. Онда қайраткер ақынның өмірі, шығармашылы және ақыттану ғылымының жетістіктері мен ғұлама жайлы телехабарлар, деректі фильмдер қамтылған.
Жоба авторы, «Ақыт әлемі» сайтының бас редакторы – Ши-ән университетінің студенті, «Ай-куә» электрондық кітапханасының құрушысы Муса Тәбітайұлы.
Сайт жаңалығының бірі бүгінге дейін басылған Ақыт Үлімжіұлының төрт томдық шығармалар жинағындағы бір қатар өлеңдердің аудио нұсқасын жасап, ғұламаның мұраларын тірі дауыспен сөйлетуінде. Қазірге дейін 20-дан астам өлең, жыр, толғаулары аудио нұсқасы ғаламтор пайдаланушылар назарына ұсынылыпты. Ғұламаның жыр жауһарларын «сайратқан» – Шыңжаң қазағына танымал тележүргізуші, Үрімжі «Пана» игілік қор қоғамының құрушысы Панар Ерғанқызы.
Аталмыш сайттың материалдық базасын жасақтауға Шыңжаң халық баспасы Қазақ бөлімінің меңгерушісі, ақыттанушы Сімәділ Шүкенұлы қатарлы ел зиялылары да атсалысыпты.
Міне, шекара сыртында, жаттың қабағына қарап отырған қандастарымыздың игі қадамы біздің қазақ еліндегі тұлғатанушылардың үлгі алуына тұрарлық жақсы бастама болып отыр. Санаулы тұлғалардың жеке сайты болмаса, бір Абайдың өзінде жеке сайттың жоқтығы елдігімізге сын емес пе? Ұлт көсемі Әлихан Бөкейхановқа бір сайт ашсақ, айртулы тұлғаның тақиясына тар емес еді ғой. Әрине, бұл түйін зерттеуші, ғалымдарымыздың көкейінде жүрген болар. Десе де, ақтаңдақтың орыны тез толса құба-құп.
Қытайдағы танымал senkazakh.com сайтының хабарлауынша, М.Тәбітайұлының ізденісімен алғашқы мезгілде жеке блог ретінде жұмысын бастаған сайт алдағы уақытта өзінің қазақ харпіндегі (кирилше) нұсқасын іске қоспақ.
Жеке адамдарды қаржылық қолдауымен ашылған сайт 2018 жылы әйгілі ғұламаның 150 жылдық мерейтойына арналған құнды жәдігерлерді оқырман қауымның назарына ұсынуды көздеп отыр.

Оразбек САПАРХАН

baq.kz