Aqıt qajı Ülimjiwlı – qazaq jazba ädebietiniñ negizin qalauşılardıñ biri. Ol 1891-1914 jıldarı Sankt-Peterburg, Qazan baspalarınan «Abiyat ğaqidiya», «Seyitbattal Ğazı», «Işan Mahmwd» qatarlı kitaptarı «Jihanşa», «Ahiretbayan (Qiyamet ahualı, Ahual-i-qiyamet)», «Säypilmülik-Jamal» dastandarı birneşe ret jarıq körgen iri qalamger. Öz kezinde «Ayqapta» «A. Altayskiy» degen bürkenşik atpen şığarmalar jariyalap twrğan. Onıñ qajılıq saparınan sır şertetin «Qajıbayan» attı öleñ romanı da elge keñinen tanımal. Sonımen qatar, ğwlama Qwran Kärimniñ qazaqşa audarmaların, sonau, 1920 jıladardıñ soñı men 1930 jıldardıñ basında-aq qolğa alğan bolsa da, tarihi sebepterge baylanıstı bwl jobanı soñına jetkize almağan-dı. Keyinen Qwran Kärimniñ qazaqşa tüsindirmesin dayındağan Ğazez jäne Maqaş aqsaqaldar da osı Aqıt qajınıñ perzentteri. Osı männen aytulı twlğanıñ asıl dinimizge siñirgen eñbegi de orasan.
Qıtaydağı qandastarımız Aqıt qajını Abaydan keyingi qazaqtıñ ruhani aqılmanı, şeşen bii, halıq aqını retinde tanıp, erekşe qasterleydi. Aqıttanu ğılımınıñ bir jüyelenip keledi. Aqın atında jaña sayttıñ aşıluı – Qıtay jerindegi aqıttanu ğılımınıñ jetistigi dep aytuğa boladı.
Ahitalemi.com dep atalatın jaña sayt «Ömirbayanı», «Öleñder», «Derekti fil'm», «Tolğaular», «Qissalar», «Qazınamalar», «Romandar men dastandar», «Öleñder men jırlar», «Dıbıstı öleñder», «Tüsinikteme» sındı aydarlardan qwram tapqan. Onda qayratker aqınnıñ ömiri, şığarmaşılı jäne aqıttanu ğılımınıñ jetistikteri men ğwlama jaylı telehabarlar, derekti fil'mder qamtılğan.
Joba avtorı, «Aqıt älemi» saytınıñ bas redaktorı – Şi-än universitetiniñ studenti, «Ay-kuä» elektrondıq kitaphanasınıñ qwruşısı Musa Täbitaywlı.
Sayt jañalığınıñ biri büginge deyin basılğan Aqıt Ülimjiwlınıñ tört tomdıq şığarmalar jinağındağı bir qatar öleñderdiñ audio nwsqasın jasap, ğwlamanıñ mwraların tiri dauıspen söyletuinde. Qazirge deyin 20-dan astam öleñ, jır, tolğauları audio nwsqası ğalamtor paydalanuşılar nazarına wsınılıptı. Ğwlamanıñ jır jauharların «sayratqan» – Şıñjañ qazağına tanımal telejürgizuşi, Ürimji «Pana» igilik qor qoğamınıñ qwruşısı Panar Erğanqızı.
Atalmış sayttıñ materialdıq bazasın jasaqtauğa Şıñjañ halıq baspası Qazaq böliminiñ meñgeruşisi, aqıttanuşı Simädil Şükenwlı qatarlı el ziyalıları da atsalısıptı.
Mine, şekara sırtında, jattıñ qabağına qarap otırğan qandastarımızdıñ igi qadamı bizdiñ qazaq elindegi twlğatanuşılardıñ ülgi aluına twrarlıq jaqsı bastama bolıp otır. Sanaulı twlğalardıñ jeke saytı bolmasa, bir Abaydıñ özinde jeke sayttıñ joqtığı eldigimizge sın emes pe? Wlt kösemi Älihan Bökeyhanovqa bir sayt aşsaq, ayrtulı twlğanıñ taqiyasına tar emes edi ğoy. Ärine, bwl tüyin zertteuşi, ğalımdarımızdıñ kökeyinde jürgen bolar. Dese de, aqtañdaqtıñ orını tez tolsa qwba-qwp.
Qıtaydağı tanımal senkazakh.com saytınıñ habarlauınşa, M.Täbitaywlınıñ izdenisimen alğaşqı mezgilde jeke blog retinde jwmısın bastağan sayt aldağı uaqıtta öziniñ qazaq harpindegi (kirilşe) nwsqasın iske qospaq.
Jeke adamdardı qarjılıq qoldauımen aşılğan sayt 2018 jılı äygili ğwlamanıñ 150 jıldıq mereytoyına arnalğan qwndı jädigerlerdi oqırman qauımnıñ nazarına wsınudı közdep otır.

Orazbek SAPARHAN

baq.kz