|  |  | 

كوز قاراس الەۋمەت

بەردىبەك ساپارباەۆ: “جەر ساتۋعا” قارسى شەرۋگە “باتىس اقشاسىنىڭ” قاتىسى بولۋى مۇمكىن

Berdibek Saparbay

بەردىبەك ساپارباەۆ. الماتى. 23 شىلدە، 2016 جىل.

اقتوبە تۇرعىندارىمەن سەنبى كۇنى كەزدەسىپ، جەر كودەكسىندەگى وزگەرىستەردى تۇسىندىرگەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سوڭعى اپتادا ەلدىڭ بىرنەشە ايماعىندا بولعان «جەرگە ساتۋعا قارسىلىق» شەرۋلەرىنە «باتىس اقشاسىنىڭ» قاتىسى بولۋى مۇمكىن دەپ مالىمدەگەن. بۇل تۋرالى جەرگىلىكتى «دياپازون» باسىلىمى حابارلاعان.

– الاڭعا شىعىپ ايعايعا باسقاننان ەشكىم ۇتپايدى. ءبىز ۋكراينادا نە بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مەن كەشەگى كەزدەسۋدەن سوڭ (29 ساۋىردە وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن بەلسەندىلەرمەن كەزدەسۋىن ايتادى – ازاتتىق) جاستارعا دۇرىس نارسەلەردى جەتكىزەر دەپ ويلاعان ەدىم. بىراق ولاي بولمادى، كەرىسىنشە، ستۋدەنتتەردى ساياباققا شىعىپ، جاڭاوزەن وقيعالارىن قايتالاۋعا شاقىرادى. مۇنىڭ ءبارى زاڭسىز. 27 ساۋىردەگى شەرۋ (اقتوبەدەگى – ازاتتىق) زاڭسىز بولدى. ءبىز ەشكىمدى قۋدالاعان جوقپىز، بىراق بەلسەندىلەرگە: «ونداي جاعدايدى قايتالاماڭدار. ەگەر قايتالايتىن بولساڭدار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەسىڭدەر» دەپ ەسكەرتتىك. ءبىز نەگە باتىسقا تىعىلعان بىرەۋلەردىڭ ايتقانىن تىڭداۋىمىز كەرەك؟ نەگە ءبىز باتىستىڭ اقشاسىنا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك؟ ۇلت نامىسى قايدا؟ – دەگەن ساپارباەۆتىڭ ءسوزىن كەلتىرگەن باسىلىم.

جەر تۋرالى زاڭداعى شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ مەرزىمىنىڭ 10 جىلدان 25 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلۋىنا قاتىستى سۇراققا جاۋابىندا بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ «بىزگە قارجى قاجەت» دەپ جاۋاپ بەرگەنىن جانە «ەگەر قارجى قۇياتىن بولسا – مەيلى، اۆستراليالىقتار يا يراندىقتار بولسىن – ولارعا العىس ايتامىز» دەگەنى تۋرالى جازادى جەرگىلىكتى گازەت.

– كوبىندە ەشتەڭە جوق، نە تەحنيكا، نە اقشا جوق. ال 24 جىلدىڭ ىشىندە ولاردىڭ قوجايىندارى تۇك بىتىرگەن جوق جانە ەشتەڭە بەرگىسى كەلمەيدى. ءبىز قاي جاقتان كەلسە دە، شەتەلدىك كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدى قولدايمىز. ەڭ باستىسى – بىزگە قارجى كەرەك! – دەگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمىن ءسوزىن كەلتىرگەن «دياپازون» باسىلىمى.

سونىمەن بىرگە كەزدەسۋ بارىسىندا 2016 جىلى قىتايدىڭ CNPC كومپانياسى اقتوبەدە 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگەگە جاستار سارايىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى ايتىلعان. بەردىبەك ساپارباەۆ «قىتايدى ماقتامايتىنىن» ايتقان، بىراق «سولاردىڭ ارقاسىندا بىزدە وتىن بەكەتىندە گاز ءليترىنىڭ باعاسى 20-28 تەڭگە»، ال وتكەن 19 جىلدىڭ ىشىندە كومپانيا «9 ميلليارد 100 ميلليون دوللار اكەلدى» دەپ مالىمدەگەن.

«دياپازون» باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، اكىممەن كەزدەسۋگە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باستىعى مەن وبلىس پروكۋرورى، سونىمەن بىرگە پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ قاتىسقان. كەزدەسۋ وتكەن دوستىق ءۇيىنىڭ اينالاسىن جاي كيىم كيگەن ادامدار قورشاپ، عيمارات جانىندا ارنايى تەحنيكا تۇرعان.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: