|  |  | 

كوز قاراس الەۋمەت

بەردىبەك ساپارباەۆ: “جەر ساتۋعا” قارسى شەرۋگە “باتىس اقشاسىنىڭ” قاتىسى بولۋى مۇمكىن

Berdibek Saparbay

بەردىبەك ساپارباەۆ. الماتى. 23 شىلدە، 2016 جىل.

اقتوبە تۇرعىندارىمەن سەنبى كۇنى كەزدەسىپ، جەر كودەكسىندەگى وزگەرىستەردى تۇسىندىرگەن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ سوڭعى اپتادا ەلدىڭ بىرنەشە ايماعىندا بولعان «جەرگە ساتۋعا قارسىلىق» شەرۋلەرىنە «باتىس اقشاسىنىڭ» قاتىسى بولۋى مۇمكىن دەپ مالىمدەگەن. بۇل تۋرالى جەرگىلىكتى «دياپازون» باسىلىمى حابارلاعان.

– الاڭعا شىعىپ ايعايعا باسقاننان ەشكىم ۇتپايدى. ءبىز ۋكراينادا نە بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مەن كەشەگى كەزدەسۋدەن سوڭ (29 ساۋىردە وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن بەلسەندىلەرمەن كەزدەسۋىن ايتادى – ازاتتىق) جاستارعا دۇرىس نارسەلەردى جەتكىزەر دەپ ويلاعان ەدىم. بىراق ولاي بولمادى، كەرىسىنشە، ستۋدەنتتەردى ساياباققا شىعىپ، جاڭاوزەن وقيعالارىن قايتالاۋعا شاقىرادى. مۇنىڭ ءبارى زاڭسىز. 27 ساۋىردەگى شەرۋ (اقتوبەدەگى – ازاتتىق) زاڭسىز بولدى. ءبىز ەشكىمدى قۋدالاعان جوقپىز، بىراق بەلسەندىلەرگە: «ونداي جاعدايدى قايتالاماڭدار. ەگەر قايتالايتىن بولساڭدار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرەسىڭدەر» دەپ ەسكەرتتىك. ءبىز نەگە باتىسقا تىعىلعان بىرەۋلەردىڭ ايتقانىن تىڭداۋىمىز كەرەك؟ نەگە ءبىز باتىستىڭ اقشاسىنا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك؟ ۇلت نامىسى قايدا؟ – دەگەن ساپارباەۆتىڭ ءسوزىن كەلتىرگەن باسىلىم.

جەر تۋرالى زاڭداعى شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ مەرزىمىنىڭ 10 جىلدان 25 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلۋىنا قاتىستى سۇراققا جاۋابىندا بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ «بىزگە قارجى قاجەت» دەپ جاۋاپ بەرگەنىن جانە «ەگەر قارجى قۇياتىن بولسا – مەيلى، اۆستراليالىقتار يا يراندىقتار بولسىن – ولارعا العىس ايتامىز» دەگەنى تۋرالى جازادى جەرگىلىكتى گازەت.

– كوبىندە ەشتەڭە جوق، نە تەحنيكا، نە اقشا جوق. ال 24 جىلدىڭ ىشىندە ولاردىڭ قوجايىندارى تۇك بىتىرگەن جوق جانە ەشتەڭە بەرگىسى كەلمەيدى. ءبىز قاي جاقتان كەلسە دە، شەتەلدىك كاسىپورىندارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدى قولدايمىز. ەڭ باستىسى – بىزگە قارجى كەرەك! – دەگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمىن ءسوزىن كەلتىرگەن «دياپازون» باسىلىمى.

سونىمەن بىرگە كەزدەسۋ بارىسىندا 2016 جىلى قىتايدىڭ CNPC كومپانياسى اقتوبەدە 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگەگە جاستار سارايىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى ايتىلعان. بەردىبەك ساپارباەۆ «قىتايدى ماقتامايتىنىن» ايتقان، بىراق «سولاردىڭ ارقاسىندا بىزدە وتىن بەكەتىندە گاز ءليترىنىڭ باعاسى 20-28 تەڭگە»، ال وتكەن 19 جىلدىڭ ىشىندە كومپانيا «9 ميلليارد 100 ميلليون دوللار اكەلدى» دەپ مالىمدەگەن.

«دياپازون» باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، اكىممەن كەزدەسۋگە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باستىعى مەن وبلىس پروكۋرورى، سونىمەن بىرگە پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ قاتىسقان. كەزدەسۋ وتكەن دوستىق ءۇيىنىڭ اينالاسىن جاي كيىم كيگەن ادامدار قورشاپ، عيمارات جانىندا ارنايى تەحنيكا تۇرعان.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: