Моңғолиядағы этникалық қазақтарға қолдау көрсету керек – Мәсімов

موڭعولياداعى ەتنيكالىق قازاقتارعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك – ءماسىموۆ

| Jul 20, 2016

پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا بايان-ولگەيدە (موڭعوليا) تۇراتىن ەتنيكالىق قازاقتارعا قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى، – دەپ حابارلايدى Tengrinews.kz تىلشىسى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سايتىنا سىلتەمە جاساپ.

“بايان-ولگەيدەگى قازاقتاردى قولداۋعا بايلانىستى تاپسىرمالار بەردىم”، – دەپ جازدى كارىم ءماسىموۆ تۆيتتەردەگى پاراقشاسىندا.

ەسكە سالساق, وتكەن اپتادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ءماسىموۆ 10 شىلدەدە سەل كوشكەن موڭعولياداعى بايان-ولگەي وكرۋگىندەگى ولگەي قالاسىنا باردى. توتەنشە جاعداي ناتيجەسىندە 100-دەن استام ءۇي قيراپ، 700 ادام باسپاناسىز قالدى.

ولگەي قالاسىنداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە كارىم ءماسىموۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قر ۇكىمەتى سەل كوشكىنىنەن زارداپ شەككەن وتباسىلارعا قارجىلاي كومەك كورسەتەتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن.

موڭعولياعا ساپارلارىنىڭ جانە قالا باسشىلىعىمەن كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى. اتاپ ايتقاندا، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە قازاقستان - موڭعوليا گۋمانيتارلىق قورىن قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ، سونداي-اق “التاي - بىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز” ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق جوباسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.

بۇدان وزگە، ءماسىموۆ بايان-ولگەيدەگى ولكەتانۋ مۇراجاي مەن مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ ساxناسىن جوندەۋگە قارجىلاي كومەك كورسەتۋ ماسەلەسىن زەرتتەۋدى تاپسىردى.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە بايان-ولگەي - الماتى، بايان-ولگەي - وسكەمەن باعىتتارى بويىنشا اۋە قاتىناسىن اشۋ تۋرالى ماسەلەنى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە - موڭعوليادا سەمەي ەت كومبيناتىنا ارناپ ەت ساتىپ الۋ، سونداي-اق مال شارۋاشىلىعى كلاستەرىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراۋ تاپسىرىلدى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە بايان-ولگەيدە كونسۋلدىق قىزمەت اشۋ جانە وعان قوسا ۇلان-باتىر قالاسىندا قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ عيماراتىن سالۋ تاپسىرىلدى.

پرەمەر-مينيستر سونداي-اق قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە موڭعوليادا تۇرىپ جاتقان ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قازاقستان جوو-دارىندا وقۋىنا كۆوتالاردى ۇلعايتۋدى تاپسىردى.

جالاڭاش كۇيىندە سۋرەتكە تۇسۋدەن ۇيالمايتىن جۇلدىزدار كىمدەر؟

پرەزيدەنتتىڭ بەنيليۋكس گامبيتى نەمەن اياقتالادى؟

kerey.kz

ەۋروپا جۇرەگىندە اشىلعان گەشتالت. پرەزيدەنتتىڭ بەنيليۋكس گامبيتى نەمەن اياقتالادى؟ ەلىمىزدە الماتى حالقى جاڭا تاكسي اشىپ، ال شىمكەنت حالقى وزبەك كورشىسىمەن بىرگە كەشكى ماتچتى تاماشالايىن دەپ وتىرعاندا قازاق ءۇمىتىن ارقالاعان Airbus موتورىن دۇرىلدەتىپ، بريۋسسەلگە ۇشىپ كەتكەن بولاتىن. پرەزيدەنت توقاەۆ گەوساياسي قاقتىعىستار، ساۋدا سوعىستارى، سانكتسيالىق قىسىم مەن لوگيستيكالىق تاۋەكەلدەر كۇشەيىپ جاتقان بۇل زاماندا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيا ءۇشىن ەڭ تىنىش ايلاق ەكەنىن تاعى ءبىر ەسكە سالۋ ءۇشىن بارا جاتقانى انىق. تۋرا وسى ساپار الدىندا Fitch قازاقستاننىڭ ۆۆۆ رەيتينگىن راستاپ، مىقتى ارگۋمەنتتى قالتامىزعا سالىپ جىبەردى. بريۋسسەل ەۋروپا كاپيتالىنىڭ سورەسى ەكەنىن بىلەمىز. سول سورەدە جاتقان ميلليارد ەۋرو ينۆەستيتسياعا ءبىز قول سالعاندا، باستىسى ەشكىم ء“تايت” دەمەۋى كەرەك. سوندىقتان قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى بارت دە ۆەۆەرمەن
قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

kerey.kz

Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا
قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

kerey.kz

ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ
ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

kerey.kz

ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا
ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

kerey.kz

بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.