|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

ۇكىمەت وزگەرىپ ەدى رۋشىلدىق كۇشەيدى. نەگە؟ 

كەزىندە ەل اراسىندا ءماسىموۆ ۇكىمەتىنىڭ قابىلەتسىزدىگىنەن گورى ونىڭ، ەكس-پەرمەردىڭ ەتنيكالىق تەگى كوپ ءسوز بولاتىن. «پرەمەرلىك تاقتا تەك قازاق وتىرۋى كەرەك» دەگەن زاڭ بار سەكىلدى تالاي جاننىڭ بۇرا تارتىپ، داستارحان باسىنداعى اڭگىمەنى ۇلكەن ساياسات ساحناسىندا ايتقانىن دا كوزىمىز كوردى. 2012 جىلدىڭ كىركۇيەگىندە بۇل قىزمەت سەرىك احمەتوۆكە بۇيىرا قالدى. سول-اق ەكەن، كەشە عانا باعا جەتپەس لاۋازىم سانالعان پرەمەرلىكتەن ءمان كەتتى. ەشكىم ەلەپ-ەسكەرمەيتىن قاراپايىم قىزمەت ساناتىنا قوسىلىپ، احمەتوۆ اتقارۋشى بيلىكتىڭ باسىندا بار ەكەندىگىن ارەدىك كورسەتىپ قانا ءجۇردى. امال نە، بۇل پرەمەرىمىز 2014 جىلى تەمىر توردىڭ ار جاعىنان ءبىر-اق شىعىپ، كارىم ءماسىموۆ ەسكى كرەسلوسىنا قايتا قونجيدى. سول-اق ەكەن، باياعى اڭگىمە تاعى باستالدى.

شىنىن ايتايىق، ءماسىموۆ ۇكىمەتى كوپ قاتەلىكتەر جىبەردى. ەل ەكونوميكاسىن قايراڭنان الىپ شىعا المادى. رەفورمالارى ساتسىزدىكتەرگە ۇشىراي بەردى. جەر ماسەلەسىن تىم كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. ۇلتتىق قورداعى اقشا سارقىلىپ، سىرتقى قارىز كۇن ساناپ ءوسىپ جاتتى. ال، ءبىزدىڭ ەكس-پرەمەرىمىز بولسا، حالىققا جاعۋ ءۇشىن ەل ارالاپ كەتتى. ءوزىنىڭ قىزمەتىنە جارناما جاساماق بولىپ تالاي مارتە تالپىنىپ كورىپ ەدى، ونىسى قوعامنىڭ ءاجۋاسىنا اينالىپ شىعا كەلەتىن بولدى. امالى تاۋسىلعان ءماسىموۆ مينيسترلەردى قاسىنا ەرتىپ الىپ، كوشەگە شىعىپ جۇگىرەتىندى شىعاردى. «قۋعان جەتپەيدى، بۇيىرعان كەتپەيدى» دەيدى قازاق. اياق استىنان ەكى ءتۇرلى شۇلىق كيىپ «قۋىپ» جۇرگەن ەكس-پرەمەرىمىز ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى دا، ۇكىمەت باسىنا بۇرىڭعى-سوڭعى قىزمەتىندە ىسكەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن ازاماتتار كەلدى.

ۇقك-ءنىڭ تىزگىنى ماسىموۆكە بۇيىردى دەلىك. ال، ەلدىڭ كوز قۇرتىنا اينالعان ۇكىمەت «باسىلىق» مىندەت باقىتجان ساعىنتاەۆقا جۇكتەلىپ، جەر كوميسسياسىندا ەلدىڭ ءسوزىن سويلەي بىلگەن ىسكەر ازاماتتىڭ ەكى جاعىنا يمانعالي تاسماعانبەتوۆ پەن اسقار مىرزاحمەتوۆ سەكىلدى اۋىر سالماقتاعى جايساڭدار جايعاستى.

مىنە، تاپ وسى كەزدە بەلگىسىز ءبىر كۇشتەر رۋارالىق ارازدىقتى تۋعىزاتىن اڭگىمەلەردى «گۋلەتە» باستادى.

بيلىكتە «نايمانداردىڭ» كۇشى السىرەپ كەتتى. «كىشى جۇزگە» تىزگىن بەرىلمەدى. «ارعىنداردىڭ» مىسىن باسىپ جاتىر. «دۋلاتتار كۇشەيىپ بارادى»، ت.س.س.

كەشەگى ۇكىمەت باسىنىڭ ەتنيكالىق تەگىن قازبالايتىندار، ەندى ۇكىمەت تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ رۋىن تۇگەندەپ الەك.

جالپى، بۇل – ارانداتۋشى كۇشتەردىڭ ويلاپ تاپقان ايلاسى بولۋى مۇمكىن.  بۇنىڭ ار جاعىندا ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك تۋعىزىپ قانا قويماي، جۇزشىلدىك پەن جەرشىلدىكتىڭ اڭگىمەسىن شىعارىپ، قازاقتى شىرعالاڭعا سالاتىن قۋلاردىڭ تۇلكى بۇلاڭى كورىنىپ تۇرعان سياقتى.

قازاقتىڭ «ءبىر جەڭنەن قول، ءبىر جاعادان باس» شىعارۋىنا قارسى توپتار تاعى دا ىسكە كىرىسكەنگە ۇقسايدى. ونى الەۋمەتتىك جەلىدەگى كەيبىر تۇسىنىكسىز جانداردىڭ ءسوز ىڭعايى مەن سايتتارداعى پىكىرلەردەن-اق كورۋگە بولادى.

تاسادا وتىرىپ تاس اتۋ باستالدى.

اباي بولايىقشى. ء“بىز – ءبىر قازاقتىڭ بالاسىمىز”…

ءشارىپحان قايسار

Abai.kz

Related Articles

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: