|  | 

كوز قاراس

ەلباسىعا ەسكەرتكىش  قويۋعا بولادى، ەگەر…

aa8f3454fa2f85d7a3c968b5d5515d73

قازاقستاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا كوزى تىرىسىندە الماتىدا، استانادا، ەسكەرتكىش اشىلعان. ەندى، مىنە، تالدىقورعاندا كادىمگىدەي ايدىك ەسكەرتكىش ورناتىلىپتى. بۇعان دەيىن مۇنداي ەسكەرتكىشتەر رەسەي مەن تۇركيادا دا قويىلعان. قاراپ وتىرساق، بۇل ەتەك الىپ بارا جاتقان ءۇردىس پە قالاي…

ايىرىقشا ەڭبەك سىڭىرگەن ادامدارعا كوزى تىرىسىندە ەسكەرتكىش قويۋ تاجىريبەسى ومىردە بۇرىننان بار. مىسالى، ماسكەۋ تۇبىندەگى بوگورودسك (نوگينسك) قالاشىعىندا ۆ.ي.لەنينگە كوزى تىرىسىندە ەڭ العاشقى ەسكەرتكىش قويىلعان. تۋرا سول ەسكەرتكىش اشىلاتىن كۇنى 1924 جىلعى 22-قاڭتاردا لەنين قايتىس بولىپ كەتكەن. ال بۇدان باسقا بۋەنوس-ايرەستە ايگىلى فۋتبولشى مارادوناعا، اقش-تا ارنولد شۆارتسەنەگگەرگە (وگايو شتاتىندا), سيلۆەستەر ستالونەگە (فيلادەلفيادا ءوزىنىڭ زاكازىمەن قويىلعان), ۆۋدي اللەنگە (نيۋ-يوركتە) قويىلعان شاعىن ەسكەرتكىشتەر بار. رەسەيدىڭ پسكوۆ دەگەن قالاسىندا ۆ.ۆ.پۋتينگە ەسكەرتكىش ورناتىلعان ەكەن، الايدا ۆۆپ ءارتىس ەمەستىگىنەن ۇيالعان بولۋ كەرەك، ءبىر تاۋلىكتەن سوڭ ونى الدىرتىپ تاستاپتى.

ءسوز جوق، ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستانعا سىڭىرگەن ەڭبەگى بار. بۇل ەڭ الدىمەن ەل كىندىگىن باتىل تۇردە الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋى جانە كورشى ەلدەرمەن شەكارامىزدى دەليميتاتسيالاۋى، ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋى دەر ەدىك. ال ەكونوميكادا ەرەن جەتىستىكتەرگە جەتە قويمادىق. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا شيرەك عاسىر وتسە دە بىردە ءبىر ءموز سالىنبادى، ازىق-تۇلىك پەن كۇندەلىكتى تۇتىنۋ زاتتارى، كيىم-كەشەك باسىم بولەگىندە شەتەلدەردەن تاسىلادى. اۋىلشارۋاشىلىعى ءوندىرىسى باياعى 1990 جىلعى دەڭگەيگە ءالى جەتە قويعان جوق. ءجىو جان باسىنا شاققاندا $13 مىڭ دەگەنىمىزبەن بۇل «قۇلاعىنان سۇيرەلگەن» تسيفر سياقتى كورىنەدى. ويتكەنى شيرەك عاسىر ءتۇرلى باسشىلىق قىزمەتتەردە جۇرگەنىمە قاراماستان مەنىڭ جىلدىق تابىسىم (پەنسيامدى قوسقاندا) الگى تسيفردىڭ جارتىسىنان ءسال اسادى.

ادەتتە پرەزيدەنتكە ءوزىنىڭ مىندەتىن ورىنداعانى ءۇشىن ەسكەرتكىش قويىلمايدى. ەسكەرتكىش ايىرىقشا قىزمەتى ءۇشىن قويىلادى.
ءيا، ءبىز شىنىمەن كوزى تىرىسىندە ەسكەرتكىش قويۋدى قالايمىز، ەگەر پرەزيدەنت:

–قازاق حالقىنىڭ قامقور اكەسىنە اينالىپ، قازاق ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىن نىعايتسا (اتاتۇرىك سياقتى),
–قازاقستان پايداسىز الدەبىر ەكونوميكالىق وداقتارعا بايلانباسا،
–شەتەلدەردەگى قانداستارىمىزدان كەمىندە تاعى 5 ميلليونىن كوشىرتىپ الدىرتىپ حالىق سانىن 25 ميلليونعا جەتكىزسە،
–مەملەكەتتىك ءتىل ءوز مارتەبەسىنە قونسا،
–كورشى مەملەكەت ءتىلى باسىمدىق جاساماسا،
–كورشى ەلدىڭ اقپاراتتىق ەكسپانسياسى ۇستەمدىك جاساماسا،
ء–جىو جان باسىنا شاققاندا ەڭ بولماسا كانادا، دانيا، گەرمانيا، بەلگيا سياقتى كەمىندە 40 مىڭ دوللارعا جەتسە،
–بيلىككە تۋىستارىن ارالاستىرماسا،
–ەلدە ساياسي تۇتقىندار بولماسا،
–كوررۋپتسيا مەن جاعىمپازدىق جويىلسا،
–ەلدە تازا، دەموكراتيالىق قوعام ورناتا السا!

مۇنىڭ ءبارى قازىر ارمان بولىپ تۇر. حالىقتىڭ ارمانى البەتتە، كەز-كەلگەن پروگراممادان جوعارى. حالىقتىڭ وسى ارماندارىنا جەتۋ جولىندا كۇندەلىكتى مىندەتىن اتقارىپ وتىرعان پرەزيدەنتكە ەسكەرتكىش قويۋ مەنىڭشە تىم ەرتە سياقتى. جۇزەگە اسپاعاندى جۇزەگە استى دەپ كورسەتۋ – جاعىمپازدىقتىڭ جارقىن كورىنىسى. مۇنى ەلباسىنىڭ ءوزى دە قالامايدى.
سوندىقتان حالىقتىڭ اتالعان ارماندارى جۇزەگە اسىپ، پرەزيدەنتكە شىنايى ەسكەرتكىش قوياتىن كۇنگە جەتەيىك!

P.S. كەز كەلگەن ساياسي، الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق جاڭالىقتى پرەزيدەنتپەن بايلانىستىرۋ – بۇل جەكە باسقا تابىنۋشىلىق بولىپ تابىلادى!

مارات توكاشباەۆتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى%d0%b0%d0%ba%d0%b0

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: