ЖАСЫРЫН ЖАЛАҚЫ, ҚҰПИЯ КІРІСТЕР

جاسىرىن جالاقى، قۇپيا كىرىستەر

| Dec 11, 2016

ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىققا ايتىلمايتىن قۇپيالار كوپ. ول كوبىنە قورعانىس، قاۋىپسىزدىك سالالارىنا قاتىسسىز، لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جىلدىق، ايلىق تابىسى توڭىرەگىندە. بىرقاتار وبلىس اكىمدەرىنىڭ ءوز ەرىكتەرىمەن جاريالاعان دەكلاراتسياسى بولماسا جۇرت قازاقستان مينيسترلەرىنىڭ، ۇكىمەت باسشىسىنىڭ، پارلامەنت پالاتالارى توراعالارىنىڭ، ەلباسىنىڭ، جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ جالاقىلارى تۋرالى مۇلدە بىلمەيدى دەسە بولادى. ءبارى قۇپيا!

قاراپايىم سالىق تولەۋشى ءسىز بەن ءبىزدىڭ قاراجاتىمىزدان قۇرالعان بيۋدجەتتەن كۇن كورەتىن لاۋازىم يەلەرىنىڭ جالاقىسى نەگە قۇپيا بولادى؟ بۇكىل الەمدە قۇپيا بولمايتىن نارسەلەر قازاقستاندا دا قۇپيا بولماۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا بيلىكتى حالىققا جاقىنداتۋ ماقساتىندا لاۋازىم يەلەرىنىڭ جىل باسىندا وتكەن جىلعى ايلىق، جىلدىق تابىستارىن اشىق جاريالاۋدى مىندەت ەتىپ قويعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. ەكونوميكانى كوتەرگەن نەمەسە تىعىرىققا تىرەگەن لاۋازىم يەلەرىنىڭ تابىسىن قاراپايىم جۇرتشىلىق بىلۋگە ءتيىس.

بۇگىنگىدەي اقپاراتتار زامانىندا ءبىز باسقا ەلدەردەگى جوعارى لاۋازىم يەلەرىنىڭ ايلىق، جىلدىق تابىسى تۋرالى جاقسى بىلەمىز. قازاقستاندا دا سوعان قول جەتكىزىلۋى قاجەت. اشىقتىق حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى. قۇپيالىق بيشىگەشتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تومەندەتەدى، بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى جىكتى تەرەڭدەتەدى. اشىقتىق – سونىڭ ءبارىنىڭ ەمى.

ەندى اقپاراتتار كوزدەرىنەن جينالعان مىنا دەرەكتەرەگە كوز سالىڭىز:

بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ جىلدىق تابىسى 227 253 دوللار، ايلىق جالاقىسى 18 938 دوللار.

اقش پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ ءبىر جىلعى تابىسى 395 مىڭ دوللار، ايلىق جالاقىسى 32 917 دوللار.

اقش-تىڭ 42-ءشى پرەزيدەنتى، بۇۇ-نىڭ گايتيدەگى وكىلى بيلل كلينتوننىڭ جىلدىق تابىسى 5,3 ملن دوللار، ايىنا كىرىسى 441 667 دوللار.

گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ جىلدىق تابىسى 249 341 دوللار، ايلىعى 20 778 دوللار.

فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاندتىڭ جىلدىق تابىسى 202 270 دوللار، ايلىق جالاقىسى 16 856 دوللار.

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ جىلدىق تابىسى
135 736 دوللار، ايلىق جالاقىسى 11 311 دوللار.

رەسەي ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ جىلدىق تابىسى 135 227 دوللار، ايلىق كىرىسى 11 مىڭ دوللاردان ءسال اسادى.

بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ جىلدىق تابىسى 53 777 دوللار، ايلىق جالاقىسى 4 481 دوللار.

ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆتىڭ جىلدىق تابىسى
225 000 دوللار، ايلىق جالاقىسى 18 750 دوللار.

ال، قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ايلىق، جىلدىق تابىستارى نەگە قۇپيا بولادى؟ قازاقستان ەلەكتوراتى باسقا ەلدەردىڭ حالقى ءتارىزدى ءوز بيلىگىنىڭ جەكە تابىستارى تۋرالى بىلۋگە قۇقىلى.

مارات توكاشباەۆتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

امانگەلدى ايتالى: ورىس ءتىلىنىڭ وكتەمدىگىن تەك قازاقى نامىس جەڭە الادى

“توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

kerey.kz

نۇربەك ءتۇسىپحان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان ازاتتىققا سۇحبات بەرىپ وتىر. استانا، 26 قازان، 2023 جىل قاڭتاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بيلىك بىلە مە، بىلسە نەگە اشىق ايتپادى؟ پارلامەنتتە نەگە قاڭتار بويىنشا تاعى تىڭداۋ وتپەيدى؟ پرەزيدەنت توقاەۆ قاڭتار “توڭكەرىس جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن” ۇيىمداستىرىلدى دەدى. ولار كىمدەر؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى ازاتتىق: ابزال مىرزا، ءسىز – قاڭتار وقيعاسىنا ءبىر تاراپتان ەمەس، جان-جاعىنان قاراۋعا مۇمكىندىك العان ادامسىز. ەڭ الدىمەن سول وقيعاعا تىكەلەي قاتىستىڭىز، جۇرتتى الاڭعا شىعۋعا شاقىردىڭىز. ودان كەيىن قاندى قىرعىندا قاماۋعا الىنعانداردى بوساتۋعا ات سالىسىپ، زاڭگەر رەتىندە دە ارالاستىڭىز. ودان بولەك ءماجىلىس دەپۋتاتى ەسەبىندە دە جاڭا ءبىر راكۋرستان قاراپ وتىرسىز. ايتىڭىزشى، جان-جاعىنان قاراعاندا قاڭتار وقيعاسىندا سىزگە
اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس!

kerey.kz

ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي
ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!..

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا
قىتاي ينتەلليگەنتسياسى قىتاي يەروگليفىن سىنادى، قىتاي ءتىلىن ەمەس…

kerey.kz

قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر قازاق زيالىلارىنىڭ قازاق ءتىلىن سىناعان پىكىرى تاراپ ءجۇر. ەسىمە ءبىر كەزدەرى قىتاي ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قىتاي يەروگليفىن سىناعانى ءتۇسىپ كەتتى. 20- عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە قىتايدىڭ ءداستۇرلى يەروگليفتەرىن سىناماعان زيالى كەمدە كەم. *** *** *** “يەروگليفتەردە زاماناۋي يدەيالار مەن تەوريالاردى جەتكىزەتىن سوزدىك قور جوق، ءارى ولار زياندى ويلاردىڭ ۇياسىنا اينالادى. ولاردى جويۋدا ۇيات جوق” دەپ جازدى 1918 جىلى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى جاڭا مادەنيەت قوزعالىسىنىڭ جەتەكشى قايراتكەرى چەن دۋسيۋ (陈独秀). قىتاي يەروگليفىن قاتتى سىناۋشىلاردىڭ قاتارىندا تاعى دا قىتاي كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى تسيۋي تسيۋباي (瞿秋白) دە بولعان. ول ءتىپتى 1931 جىلى “قىتاي يەروگليفتەرى شىن مانىندە الەمدەگى ەڭ لاس، ەڭ جەكسۇرىن ءارى ەڭ جيرەنىشتى نارسە. ءتىپتى ورتاعاسىرلىق
قازىرگى زاڭناما اياسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى قالاي دامىتۋعا بولادى؟

kerey.kz

Zhalgas Yertay قازاقستان بيلىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ءۇشىن قاتاڭ شەشىمدەرگە بارعىسى كەلمەيدى دەيىك. بىراق قازىرگى زاڭناما اياسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى قالاي دامىتۋعا بولادى؟ سونى ويلانىپ كورەيىك. قازاق ءتىلىن دامىتۋ جايىن ايتقان كەزدە قازاقستان بيلىگى قوعامدى ەكىگە بولەدى. ءبىرى – ءتىلدى دامىتۋدىڭ راديكال شەشىمدەرىن ۇستانادى، ەكىنشى جاعى – قازىرگى ستاتۋس-كۆونى ساقتاعىسى كەلەدى، ياعني ەشتەڭە وزگەرتپەي-اق قويايىق دەيدى. بىراق ەكى جولدى دا تاڭداماي، ورتاسىمەن ءجۇرۋدى ۇسىنىپ كورسەك قايتەدى!؟ باتىل قادامدارعا بارايىق، بىراق ول راديكال جول بولماسىن. قازاق ءتىلىن كۇشپەن ەمەس، ورتانى دامىتۋ ارقىلى كۇشەيتسەك بولادى. ياعني ادامدار ءتىلدى ۇيرەنىپ اۋرە بولماي-اق، حالىق جاي عانا قازاق ءتىلى اياسىندا ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەنسىن. نەگىزگى وي وسى. ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن ادامدار ورتانى