ҚЫЗЫЛБАСҚА ӨТЕ АЛМАЙ ҚАЛҒАН “ОРАЛМАНДАР”
kerey.kz
Олар – менің ата-бабаларым еді.
Тама, алшын, тарақтыдан құралған, кілең ығай мен сығай, кеңес үкіметімен келіспейміз, орыстың мизамына кірмейміз деген 300-400 түтін.., кезінде Абылайдың өзі қасиетті Арқа жеріне қоныстандырған текті әулеттер, қарақшыны қақыратып жіберетін қорғауыл жігіт-желеңі бар, кез-келген көрші елдің хан-сұлтанына тіке кіретін би-төбесі бар, мыңғырған мал, жүк-жүк алтын-күміс қоры бар бақуатты топ Қызылбас-Иранға бет түзеген екен.
Бұл топтың үдере көшкенінен зәре-құты қалмаған кеңес үкіметі жергілікті Қазақ комиссариатына арнайы тапсырма беріп, ауа көшкен Арқа қазақтарын алдарқату үшін жері шүйгін, ауасы саф Мерке жеріне отырықшы етуге барын салыпты.
Ақсақалын жерге қаратпайтын, ақ анасының ақ сүті жолында жанын пида ететін кілең марғасқа жігіттер бастаған қалың көшті күн-түн деп тоқтамай, жетегінде бірнеше аты бар шағын топпен, Бетпақтың құс ұшпас шөлін басып өткенде, комиссар Ораз Жандосов қуып жеткен екен. Жеткен бетте, әдеттегі қызыл кеңес, үгіт-насихатпен қалың жұртқа тоқтау болған үкімет адамдары көшті аялдатып, бірнеше күн қоңсы болған. Сол жолы.., сол кездесуде көшкен елге басшы болған Қордаш атам (небары 28 жаста) белгісіз жағдайда дөңбекшіп жатып, бақилық болған. Бет алған жұртты тоқтату үшін басалқа биіне не басқосшы батырына у беру деген жымысқы саясат…
Жолбасшы ұлы оң босағасында ақ кебінге оранып жатса, дағдарған ел не істейді? Аңырап, түйе шөгереді. Боздап жүріп, бағытынан алжасады…
Қордаш атам көз жұмған соң, текті жібімізді үзбейміз деген тілекпен бабаларым екінші ұл – Жақанға әмеңгерлікпен әжем Бәлкенді қосады. Сол Жақан атамнан қазақ-қырғыздың мәдениетін тел емген, белгілі композитор, өнертанушы Ілия Жақанов, қазақтың Гүлфайруз Исмаиловадан кейінгі дүния таныған суретші қызы Зейнеп Түсіпова туды.
1927-29 жылдарда көбе бұзған сол көш қасиетті Жамбыл топырағының Бетпақпен астасқан тұсында кілт үзілді. Біз Қызылбас-Иранда емес, киелі Әулиеата топырағында дүниеге келдік…
Нағашы жұртымда Қордаш, Жақан, Жақып деген үш ұл, Бапан деген бір қыз болған. Бапан апамыздың күйеуі Тоқта деген мілитсаны қазақ-өзбек жақсы білетін. Тоқта жездеміздің тұқымы Сарағаштағы Алай базарға иелік еткен, өзбек ағайындар тік тұрып құрметтейтін үлкен әулет. Ұлы жүздің ішіндегі Қаңлысы.
“Қызыл үкіметке қауіп төндірген, көшуші жұрт, Арқа қазақтарына ешқашан мемлекеттік қызмет берілмесін” деген жасырын бұйрық әлі күнге күшін жоймай келеді. Қасиетті Әулиеата жерінің Сарысу топырағы Қазақ қоғамына толассыз қазына берді. Қазақтың мемлекеттілігіне түуу Абылайдың заманынан бері танбай үлес қосып келеді. Екі ортада қанша мұңлықтарымызды ұстап әкетті, құрбанға шалды…
Ақын Ғалым Жайлыбай ағам кездескен сайын айтатыны бар, «Әй, сенің аталарың біздің Сарысу деген мөрімізді алып кеткен» деп. Сол кездің қазақтары неткен текті еді десеңізші?! “Сендерден жеткен хабардың растығына сенімді болуымыз керек!” деп, Арқа бойындағы Арғындар өздерінің мөрін көшкен жұрттың туына байлаған. Ол көштің өне бойында кімдер болмады? Абылайдың қолынан ту алған батырлардың, Хан ордасын қарауылдап, Абылай ханның оққағарлары болған жекебатырлардың тұқымдары, Қарнақтағы әйгілі діни медресенің білімін тауысқан ілімдар молдалар, Алаштың асыл ұлдарымен тікелей байланысып, Ұлттық мемлекетті қаржыландырған бай-бағландар.., Құдай-ау, мойныңа бұршақ байласаң, Тәңірің бере салмайтын кілең текті-төре, асыл сүйектер еді ғой!..
Киелі Сарысу топырағынан кімдер шықты?
Қорқыттың жалғыз жоқтаушысы, қобызшы-абыз Ықылас Дүкенұлы, Қажымұқанды қаржыландырған өз атам Ескендір молда, соғыс кезінде сәмөлөт жасатқан шіріген бай Құрмансейіт қария, баласы басын бәйгеге тіккен, кеңес заманында қазақылығы үшін қудалауға ұшыраған, “Бұл тұқыммен жақын болғандар шеттетілсін!” деген клеймосы бар тұқымның басшысы, дәулетті бай Құлмырза Ерсейіт, Билік саласында қазақтың үні басым болу үшін бүкіл ғұмырын арнаған қоғам қайраткері Айтбай Назарбеков, қоғам қайраткері, жазушы Адамбаев, жарқ еткен жарық жұлдыз, қазақ поэзиясының тұмша баласы Артығали, Колбинге “кет!” деп Орталық комитеттің сьезінде тіке айтқан жазушы, дипломат Бейбіт Қойшыбаев, Тәуелсіздіктің таңында сырттағы қазаққа ыстық құшағын ашқан, елдің әні “Алтайдың ар жағынан келген Ару”-дың авторы Тынышбай Рахимов, Қазақ киносының паспорты Аснәлі Әшімов, Қазақ ССР-нен шыққан тұңғыш химик академик Қосылған Күзембаев, қазақтан шыққан тұңғыш аргонист Ғабит Несіпбаевтің әкесі академик Төкен Несіпбаев. Классик жазушы Пернебай Дүйсенбин. Эстет-жазушы, атабел журналист Қали Сәрсенбай. Қазақ әдебиетінің жаңа тынысын ашқан жаңа буынның жарқын өкілі, ақын Маралтай Райымбекұлы, бокстан аса ауыр салмақтағы Еуропа чемпионы Серік Өмірбеков, Қазақтан шыққан таеквондодан тұңғыш әлем чемпионы Мұстафа Өзтүріктің төл шәкірті, таеквондодан тұңғыш қазақстандық әлем чемпионы Қайрат Қырғызбаев, Қырғыз-Қазақтың құрметті азаматы, композитор Ілия Жақанов, Ла-Скалада тұңғыш рет ән салған опера әншісі, тарихи тұлға, корифей Амангелді Сембин, ұлттың жоғын жоқтап жүрген ғалым, саясаткер Берік Әбдіғали, Мәскеудің төрін бермейтін Жарқын Өтешова және оның мықты математик інілері, Қазақ әнінің бозторғайлары – әйгілі Сәуле Жанпейісова, Айгүл Мақашева, Ардақ Исатаева, Америкадағы боксер Бейбіт Шүменов, Алматының әр трубасын жатқа білетін бывший зам.аким һәм депутат Серік Сейдуманов, кино саласының жарық жұлдыздары – Дулыға Ақмолда, Ержан Түсіпов. Шертпе күйдің шебері, қобызшы Саян Ақмолда. Алматы мен Астанадағы тарихи құрлыстардың архитекторлары Қанатбек Аманжолов және басқа да құрлысшылар. “Бой без правилдің” тегеурінді жауынгерлері (аттарын айтуға рұқсат жоқ). Жас ғалым, белгілі журналист Дәурен Дариябек. Ауылшаруашылығы саласының жас ғалымы Біржан Сұлтанұлы.., басқа да аты аталмаған бай ұрықтарды берді. Әлі де береді, ин шаа Алла!
…
Кеңес дүниесінен қудалау көріп келген бір буын, үркердей боп көшкен бір жұрт осыны берді, Қазақ милләтіне. Ин шаа Алла, әлі де береді!
Қазақстанның қожасы – Қазақ дегенге сенейікші! Дүние айналады, тұқым көбейеді. Ұлтты ұлттың ұлдары қорғайды, сақтап қалады.
Көбейейік, Қазақ!
Қожа екенімізді біліп қана қоймай, білдіріп те тұрайық!!!
Пікір қалдыру