Төртінші толқын басталды. Бұл ғасырда құндылық жинағандар қатарынан озады.

| Apr 30, 2016

Бұл пост бір ақ адамға арнап жазылған. Оқымастан, қарамастан бірден өтіп кете салсаңыз еш өкінбейсіз. Yelzat Yeskendir бері қара. Саған бола салып отырмын. Есіңде ме, француз ғалымы Фрэнсис Ришар «Төртінші толқын басталды. Бұл ғасырда құндылық жинағандар қатарынан озады. Атаңнан қалған киелі не бар еді үйіңде, енді соны жинайсыңдар. Өткен дәуірдің рухымен тілдесуді үйреніңдер» деген еді ғой. Сол айтқандай болды кеше. Яғни елдің болашағы үшін осылай да күресуге болады. Егер үйіңде тұтынатын құндылығың болмаса, бұл елді, жерді сақтап қалудың не мәнісі бар? Қай жерде тоқ жүрсең де бәрібір емес пе? Сонымен әңгіме былай. Әкеміз 85 жасында бес жыл бұрын пәниден бақиға аттанып еді. Артында қалған майда-шүйде мүліктерін бала-шағасы тәбәрік деп алған ғой. Сол кезде бір пысықтау ағам менің алдымды орап кетіп, әкемнің сандығында 60 жыл сақтаған көне домбырасын иеленіп алыпты. (Тарта алмаса да) Сол домбыраны шеберге беріп, қақпағын ауыстырып, тиегін жаңалып, пернелерін тақтырып, шоколад қылып қойыпты. Бұл енді шамамен 1930 – шы жылдары жасалған аспап қой. Жарықтықтың даусы шежірені 30-шы жалдардан бері қарай тарқатады ғой. Бұл өзі – 32-нің аштығын да көрген нағыз көнекөз жәдігер! Қазақша тарихи кино көрсең Құрманғазының өзі заводтан кеше ғана шыққан, су жаңа модерн домбырамен күйді төгіп отырады. Ой, бір нервің ойнайды сосын. «Мынау кино ма әлде балалардың ойына ма?» деп мазаң қашып отырады. «Сонда бұларда қолдан жасалған ескі домбыра жоқ па?» деп кино біткенше жының кеп отырады. Елзат, егер алда-жалда кино түсіріп жатсаң сенде ондай проблема болмайды. Оригинал домбырамен супер фильм түсіріп, Оскарды жұлып түсуге болады. Жоқ дегенде «Ең оригинал аспабы үшін» деген номинацияны ойланбай аласың. Бұл көне жәдігер жүз жыл бұрын жасалса да шертпеге де төкпеге жарап тұр. Сенбесең тыңдап көрші. Менің шертісімдегі шалыс қағыстар мен қате фаршлактарға назар аудармай- ақ қой. Просто, аспап ұстамағалы біраз болып еді, қолым шығып қапты. Егер сен сияқты уақытым болып, екі апта отыратын болсам жанын шығарам ғой.

Санжар Керімбай facebook парақшасынан алынған

Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,