Төртінші толқын басталды. Бұл ғасырда құндылық жинағандар қатарынан озады.

Törtinşi tolqın bastaldı. Bwl ğasırda qwndılıq jinağandar qatarınan ozadı.

| Apr 30, 2016

Bwl post bir aq adamğa arnap jazılğan. Oqımastan, qaramastan birden ötip kete salsañız eş ökinbeysiz. Yelzat Yeskendir beri qara. Sağan bola salıp otırmın. Esiñde me, francuz ğalımı Frensis Rişar «Törtinşi tolqın bastaldı. Bwl ğasırda qwndılıq jinağandar qatarınan ozadı. Atañnan qalğan kieli ne bar edi üyiñde, endi sonı jinaysıñdar. Ötken däuirdiñ ruhımen tildesudi üyreniñder» degen edi ğoy. Sol aytqanday boldı keşe. YAğni eldiñ bolaşağı üşin osılay da küresuge boladı. Eger üyiñde twtınatın qwndılığıñ bolmasa, bwl eldi, jerdi saqtap qaludıñ ne mänisi bar? Qay jerde toq jürseñ de bäribir emes pe? Sonımen äñgime bılay. Äkemiz 85 jasında bes jıl bwrın päniden baqiğa attanıp edi. Artında qalğan mayda-şüyde mülikterin bala-şağası täbärik dep alğan ğoy. Sol kezde bir pısıqtau ağam meniñ aldımdı orap ketip, äkemniñ sandığında 60 jıl saqtağan köne dombırasın ielenip alıptı. (Tarta almasa da) Sol dombıranı şeberge berip, qaqpağın auıstırıp, tiegin jañalıp, pernelerin taqtırıp, şokolad qılıp qoyıptı. Bwl endi şamamen 1930 – şı jıldarı jasalğan aspap qoy. Jarıqtıqtıñ dausı şejireni 30-şı jaldardan beri qaray tarqatadı ğoy. Bwl özi – 32-niñ aştığın da körgen nağız köneköz jädiger! Qazaqşa tarihi kino körseñ Qwrmanğazınıñ özi zavodtan keşe ğana şıqqan, su jaña modern dombıramen küydi tögip otıradı. Oy, bir nerviñ oynaydı sosın. «Mınau kino ma älde balalardıñ oyına ma?» dep mazañ qaşıp otıradı. «Sonda bwlarda qoldan jasalğan eski dombıra joq pa?» dep kino bitkenşe jınıñ kep otıradı. Elzat, eger alda-jalda kino tüsirip jatsañ sende onday problema bolmaydı. Original dombıramen super fil'm tüsirip, Oskardı jwlıp tüsuge boladı. Joq degende «Eñ original aspabı üşin» degen nominaciyanı oylanbay alasıñ. Bwl köne jädiger jüz jıl bwrın jasalsa da şertpege de tökpege jarap twr. Senbeseñ tıñdap körşi. Meniñ şertisimdegi şalıs qağıstar men qate farşlaktarğa nazar audarmay- aq qoy. Prosto, aspap wstamağalı biraz bolıp edi, qolım şığıp qaptı. Eger sen siyaqtı uaqıtım bolıp, eki apta otıratın bolsam janın şığaram ğoy.

Sanjar Kerimbay facebook paraqşasınan alınğan

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til