МАҢЫЗДЫ САЯСИ МЕРЕКЕ ЕДІ

MAÑIZDI SAYASI MEREKE EDİ

| Oct 24, 2017

Marat Tokaşbaev

Erteñ 25-qazan – Respublika küni merekesi. 1990 jılı 25-qazanda Qazaq SSR Joğarğı Keñesiniñ qaulısımen qazaq halqı üşin asa mañızdı sayasi qwjat – «Qazaq SSR-iniñ memlekettik egemendigi turalı Deklaraciya» qabıldanğan bolatın. Bwl tarihi qwjatta memlekettik egemendigimiz jariyalanıp, eldiñ sayasi-qwqıqtıq täuelsizdiginiñ bağdarlaması bayandalğan.

Däl osı qwjatta, eñ joğarğı äkimşilik-atqaruşılıq bilik, respublika basşısı Prezident bolatını aytıldı. Eger osı Egemendik turalı Deklaraciya bolmasa, 1991 jılğı 16- jeltoqsanda qabıldanğan «Qazaq SSR-iniñ memlekettik täuelsizdigi turalı» konstituciyalıq zañnıñ da, 1991 jılı 1-jeltoqsandağı prezidenttik referendumnıñ da bolu-bolmauı ekitalay edi.

Atalğan Deklaraciyada Qazaqstan qazaq halqınıñ memlekettiligi ekendigi, onıñ halıqaralıq qatınastardıñ derbes sub'ektisi bolatını, jer, su, äue keñistigi erekşe menşikte tanılatını aytılğan. Ökinişke qaray qazir Qazaqstan memleketqwrauşı qazaq halqınıñ memlekettiligi ekendigi aytılmaydı. Ol az bolğanday Respublika küni merekesinen ayırılıp qaldıq.

1992 jıldan beri üzbey toylanıp kele jatqan mereke 17 jıldan keyin, 2010 jılı toqtatılıp tastaldı. Bwl mağan erjetken balası özine ömir bergen äkesin «kärtaydıñ» dep, qoqısqa laqtırıp tastağanday äser beredi. Respublika küni merekesin toqtatudıñ sıltauı: «Bizde 16-jeltoqsanda atalıp ötiletin Täuelsizdik merekesi bar ğoy». «Jaraydı!» dedik.

Biraq arada eki-üş jıl ötpey jatıp Parlament Respublika küninen keyin, Täuelsizdik merekesiniñ aldında, 1-jeltoqsanda atalıp ötiletin Twñğış Prezident merekesin ayaq astınan «jarq» etkizdi. Sonda Respublika küni siyaqtı memlekettik merekeni Twñğış Prezident künine auıstıru arqılı ne wttıq?
Deputattar memlekettik müddeden göri özderiniñ jağımpazdıq müddesin joğarı qoyuı arqılı Elbasınıñ da halıqaralıq imidjine nwqsan keltirdi ğoy.

Däuit payğambardıñ saqinasında jazılğanday “Bäri de öter”. Biraq künderdiñ küninde qazaq halqı Respublika küni merekesimen qayta qauışatınına meniñ eş kümänim joq! Respublika künimen, dostar!!!

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa