ШӘМШІ АТЫНДАҒЫ КӨШЕНІҢ АТАУЫ ӘКІМНІҢ ӘКЕСІНІҢ АТЫНА ӨЗГЕРТІЛЕ МЕ?

ŞÄMŞİ ATINDAĞI KÖŞENİÑ ATAUI ÄKİMNİÑ ÄKESİNİÑ ATINA ÖZGERTİLE ME?

| Jun 3, 2015

Elimizdiñ Änwranı avtorlarınıñ biri, val'stiñ padişası atanğan ataqtı sazger Şämşi Qaldayaqovtı bilmeytin qazaq joq desek te bolatın şığar. Biraz eldi mekenderde ol kisiniñ atı berilgen köşeler bar. Al tayauda sonday köşelerdiñ biriniñ atauı basqaşa bolıp özgermekşi eken. Bwl jöninde bizge Sarıağaş audanındağı Qızıljar auıldıq okruginen habarlasqan Jamal Ramazanova esimdi azamatşa bılay dedi:«Audandıq «Sarıağaş» gazetiniñ ötken nömirin oqıp otırıp şağın habarlamağa közim tüsti. Onda: «6-mausım küni sağat 11.00-de B.Maylin atındağı mektepte Jaskeşu auılındağı Şämşi Qaldayaqov atındağı köşeniñ atauın özgertip, oğan Jwparbek Ümbettiñ esimin beru turalı wsınıs talqılanadı» dep jazılıptı. Sonda Şämşi kim, Jwparbek kim? Men Şämşini bilemin, al Jwparbek degen adam turalı mülde estimeppin de. Men sekildi adam mıñdap sanaladı. Prezidenttiñ özi bireudiñ kökesiniñ atın köşege berudi toqtatıñdar degen joq pa? Tipti bergisi kelse basqa köşe qwrıp qaldı ma? Atauı joq köşeler köp emes pe? Jañadan aşılğan köşelerge bersin, nege Qaldayaqovtıñ esimin köşeden alıp tastau kerek?»

Bwdan keyin biz Qızıljar auıldıq okrugindegi is basqaruşı Ğaziz Mairihovqa habarlasqanımızda ol kisi bılay dedi:

«Jwparbek Ümbet – bwrınğı äkim Japparbek Ümbettiñ äkesi. Sol kisi Qaldayaqov köşesin äkesiniñ atına özgertu turalı birneşe wsınıs berdi. Endi biz onı twrğındardıñ talqısına saluğa mindettimiz. Ş.Qaldayaqovtı bilemiz, Änwrannıñ avtorı, sazger. Al Jwparbek Ümbet – soğıs ardageri. Ne bolatının endi twrğındar şeşedi».

Ärine, Qızıljarğa körşi Qwrkeles auılına Japparbek Ümbettiñ äkim bolğanın bireu bilse, bireu bile qoymas. Biraq bwrınğı äkimniñ bwl auılğa ıqpalı jürmeydi, bedeli joq dep eşkim ayta almaydı. Sondıqtan mektepte ötetin jiın kezinde jergilikti twrğındar Ş.Qaldayaqov turalı mülde wmıtıp, ruşıldıq pen jerşildikke salınıp ketpesine kim kepil? Sondıqtan biz bwl mäselede audan äkiminiñ orınbasarı Qwdiret Qıstaubaevtıñ pikirin bilmek bolıp ol kisige de habarlastıq.

«Bwl mäseleden az-kem habarım bar, – dedi äkimniñ orınbasarı. – J.Ümbet soğıs ardageri bolğandıqtan wrpaqtarı köşege atın bergisi keletin şığar. Onı twrğındar şeşedi. Biraq twrğındardıñ toqsan payızı J.Ümbettiñ tuısqanı, ağayın-jekjattarı bolıp şığatının da eskeru kerek.

Negizi köşe men auıl ataularına adamnıñ atın bermeu turalı moratoriy bar edi. Biraq juırda Ükimet basşısınıñ orınbasarı Berdibek Saparbaevtan soğıs ardagerleriniñ esimin köşelerge beruge bolatını turalı nwsqau boldı. Bwl kisiler soğan süyenip otırsa kerek».

Mine, Sarıağaş jaqta osınday bir jay orın alıp twr. Jalpı, Şämşi Qaldayaqov atındağı köşege Jwparbek Ümbettiñ esimin beru mäselesi äzirge tolıq şeşilgen joq. Degenmen aldağı uaqıtta köşe atauı özgermeydi dep aytuğa da bolmaytın sekildi. Bwğan basqalar ne der eken?

W. ÜMBET.

zamana.kz

Tags ŞÄMŞİ QALDAYAQOV

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda