N. Bisval-”jahandıq qauipsizdikti qamtamasız etu isindegi birlesken jwmısı barısında AQŞ Qazaqstanmen ıntımaqtastıqtı joğarı bağalaydı”

| Mar 16, 2016

2016 j. 8-9 naurızda Vaşingtonda Qazaqstandıq-amerikalıq strategiyalıq seriktestik jönindegi komissiyasınıñ (SSK) sayasi, gumanitarlıq jäne ekonomikalıq mäseleleri jönindegi komitetteriniñ otırıstarı ötti.

Qazaqstandıq tarapınan komitetterdi QR Sırtqı ister ministriniñ orınbasarı Erjan Aşıqbaev, QR Ädilet ministriniñ orınbasarı El'vira Äzimova, QR Investiciya jäne damu vice-ministri Raqım Oşaqbaev basqardı. Amerikalıq taraptı AQŞ Memlekettik hatşısınıñ Oñtüstik jäne Ortalıq Aziya isteri boyınşa kömekşisi Nişa Bisval, AQŞ Memlekettik hatşısınıñ demokratiya, adam qwqıqtarı jäne eñbek mäseleleri boyınşa kömekşisi Tom Malinovskiy jäne AQŞ Sauda ministriniñ kömekşisi Arun Kumar basqardı.

Otırıstı aşa otırıp, AQŞ Memlekettik hatşısınıñ kömekşisi N. Bisval «ekijaqtı qatınastar mäseleleri boyınşa jürgizilip jatqan mañızdı şaralar ayasında ğana emes, öñirlik jäne jahandıq qauipsizdikti qamtamasız etu isindegi birlesken jwmısı barısında AQŞ Qazaqstanmen ıntımaqtastıqtı joğarı bağalaydı», – dep atap ötti. Ol 2015 jıl strategiyalıq seriktestiktiñ sapa jağınan jaña deñgeyge ötu isinde sätti ötkenin atap ötip, QR jäne AQŞ Prezidentteriniñ 2015 jılı qırküyekte BWW Bas Assambleyası barısında eki jaqtı kezdesuin, QR Prem'er-Ministri Kärim Mäsimovtiñ 2015 jılı säuirde AQŞ-qa saparın jäne 2015 jılğı qaraşadağı Memlekettik hatşı Djon Kerridiñ Qazaqstanğa resmi saparın, Ortalıq Aziya jäne AQŞ arasındağı «S5+1» jaña formattı ıqpaldastığınıñ iske qosıluın atap ötti. Amerikandıq diplomatınıñ sözi boyınşa, Strategiyalıq seriktestik jönindegi komissiyasınıñ «elderimiz arasındağı institucionaldıq ıqpaldasıtığınıñ anıqtauşı aspektisine» aynalğanın AQŞ maqtan twtadı.

Osınday pikirdi Aq üydiñ Ortalıq Aziya boyınşa Wlttıq qauipsizdik keñesiniñ direktorı Katrisa Bani bildirip, «jaqın dos» bolıp tabılatın Qazaqstanğa «AQŞ-tıñ şabıttandıratın seriktesi» degen sipat berdi. AQŞ Prezidenti Äkimşiliginiñ ökili yadrolıq taratpau jäne zorlıq ekstremizmge qarsı twru sekildi halıqaralıq küntärtibiniñ mañızdı mäseleleri boyınşa strategiyalıq seriktestikti tereñdetuge Vaşingtonnıñ dayındığın bildirdi.

Sayasi mäseleler jönindegi SSK komitetiniñ şeñberinde sayasi baylanıstardı belsendiru, Auğanstandı qalpına keltiru men öñirlik qauipsizdik boyınşa ıntımaqtastıqtı nığaytu, sonımen qatar qorğanıs vedomstvoları tarmağı jağınan ıqpaldastıqtı belsendiru mäseleleri talqılandı. Erekşe nazar yadrolıq taratpau jäne QR Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ 2016 jılı 31 naurız – 1 säuirde Vaşingtonda ötetin YAdrolıq qauipsizdik sammitiniñ jwmısına dayındıq mäselelerine bölindi.

Gumanitarlıq ölşem jönindegi komitetiniñ otırısında bilim beru jäne mädeniet, BAQ damuı jäne qazaqstandıq ükimettik emes sektorın qoldau salalarındağı ıntımaqtastıqtı tereñdetu joldarı qarastırıldı. Taraptar amerikalıq bilim almasu bağdarlamaları jäne ağılşın tili mwğalimderin maqsattı oqıtu arqılı Qazaqstanda üştildik qağidanı jüzege asıru boyınşa ıntımaqtastıqtı tereñdetuge kelisti. 2016 jılı QR men AQŞ arasındağı diplomatiyalıq qatınastardıñ 25-jıldığına oray birikken is-şaralar turalı konstruktivti pikir almasıldı. Memlekettik qızmettiñ möldir jäne tiimdi modeliniñ, ädil sot jüyesiniñ, sot üstemdiliginiñ qamtamasız etiluin qalıptastıruğa bağıttalğan «100 naqtı qadam» Wlt josparı şeñberinde reformalardı jüzege asıru mäseleleri egjey-tegjeyli talqılandı. Eki tarap atalğan salada sındarlı ıqpaldastıqtı nığaytuğa dayındığın bildirdi.

«100 naqtı qadam» Wlt josparın jüzege asıru jönindegi qazaqstan-amerikalıq ıntımaqtastıqtıñ tereñdetu mümkindikteri ekonomika boyınşa SSK komitetiniñ otırısı barısında da talqılandı. Jaqın arada Ortalıq Aziya elderi jäne AQŞ arasındağı sauda men investiciya salalarında qatınastar damıtu jönindegi şektelmeli kelisim şeñberinde otırıstı ötkizuge dayındıq barısı qarastırıldı. Taraptar sauda-investiciyalıq salalardağı qauımdasudı nığaytudıñ naqtı joldarın, sonıñ işinde kişi jäne orta biznes ıqpaldastığınıñ tarapı jağınan zertteuge kelisti.

Qazaqstandıq delegaciyanıñ Vaşingtonğa saparı şeñberinde ekijaqtı kezdesu barısında AQŞ Memlekettik departamentinde, Ädilet ministrliginde, Qarjı ministrliginde, Hel'sinki komissiyası barısında, sonımen qatar AQŞ isker jäne sarapşı toptarı men halıqaralıq ükimettik emes wyımdardıñ qatısuımen ötken keñeytilgen «döñgelek üstelder» barısında taqırıptıq jäne özara müddeli swhbat orın aldı.

QR Sırtqı ister ministirligi

Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Si Czin'pinniñ qıtay äskeri basşılığın “tazalauı” neni bildiredi?

kerey.kz

Rid STENDIŞ Resey prezidenti Vladimir Putin (oñ jaqta) elge saparmen kelgen qıtay generalı Çjan YUsyamen qol alısıp twr. 2017 jıl. Ötken aptanıñ ayağında Qıtaydıñ Ortalıq äskeri komissiyası törağasınıñ orınbasarı qızmetinen äri Qıtay kommunistik partiyası sayasi byurosınıñ müşeliginen bosatıldı. Äskeri basşılıqtağı mwnday joğarı şendi twlğanıñ ornınan alınuı Pekinniñ Tayvan'ğa qatıstı josparına, AQŞ-pen bäsekesine jäne aymaqtağı twraqtı oyınşı retindegi röline qatıstı birqatar swraq tuğızıp otır. 24 qañtar küni Pekin qızmetten bosatılğan general Çjan YUsya (Qıtay basşısı Si Czin'pinniñ köp jıldan bergi senimdi serigi bolğan) tergeuge alındı dep habarladı. Tosın şeşimnen keyin Si Czin'pin äskeri basşılıq şıñında jalğız özi qaldı. Qıtaydı zertteuşi sarapşılar mwnıñ bilik sabaqtastığına eleuli saldarı boladı deydi. Al Pekinniñ seriktesteri