N. Bisval-”jahandıq qauipsizdikti qamtamasız etu isindegi birlesken jwmısı barısında AQŞ Qazaqstanmen ıntımaqtastıqtı joğarı bağalaydı”

| Mar 16, 2016

2016 j. 8-9 naurızda Vaşingtonda Qazaqstandıq-amerikalıq strategiyalıq seriktestik jönindegi komissiyasınıñ (SSK) sayasi, gumanitarlıq jäne ekonomikalıq mäseleleri jönindegi komitetteriniñ otırıstarı ötti.

Qazaqstandıq tarapınan komitetterdi QR Sırtqı ister ministriniñ orınbasarı Erjan Aşıqbaev, QR Ädilet ministriniñ orınbasarı El'vira Äzimova, QR Investiciya jäne damu vice-ministri Raqım Oşaqbaev basqardı. Amerikalıq taraptı AQŞ Memlekettik hatşısınıñ Oñtüstik jäne Ortalıq Aziya isteri boyınşa kömekşisi Nişa Bisval, AQŞ Memlekettik hatşısınıñ demokratiya, adam qwqıqtarı jäne eñbek mäseleleri boyınşa kömekşisi Tom Malinovskiy jäne AQŞ Sauda ministriniñ kömekşisi Arun Kumar basqardı.

Otırıstı aşa otırıp, AQŞ Memlekettik hatşısınıñ kömekşisi N. Bisval «ekijaqtı qatınastar mäseleleri boyınşa jürgizilip jatqan mañızdı şaralar ayasında ğana emes, öñirlik jäne jahandıq qauipsizdikti qamtamasız etu isindegi birlesken jwmısı barısında AQŞ Qazaqstanmen ıntımaqtastıqtı joğarı bağalaydı», – dep atap ötti. Ol 2015 jıl strategiyalıq seriktestiktiñ sapa jağınan jaña deñgeyge ötu isinde sätti ötkenin atap ötip, QR jäne AQŞ Prezidentteriniñ 2015 jılı qırküyekte BWW Bas Assambleyası barısında eki jaqtı kezdesuin, QR Prem'er-Ministri Kärim Mäsimovtiñ 2015 jılı säuirde AQŞ-qa saparın jäne 2015 jılğı qaraşadağı Memlekettik hatşı Djon Kerridiñ Qazaqstanğa resmi saparın, Ortalıq Aziya jäne AQŞ arasındağı «S5+1» jaña formattı ıqpaldastığınıñ iske qosıluın atap ötti. Amerikandıq diplomatınıñ sözi boyınşa, Strategiyalıq seriktestik jönindegi komissiyasınıñ «elderimiz arasındağı institucionaldıq ıqpaldasıtığınıñ anıqtauşı aspektisine» aynalğanın AQŞ maqtan twtadı.

Osınday pikirdi Aq üydiñ Ortalıq Aziya boyınşa Wlttıq qauipsizdik keñesiniñ direktorı Katrisa Bani bildirip, «jaqın dos» bolıp tabılatın Qazaqstanğa «AQŞ-tıñ şabıttandıratın seriktesi» degen sipat berdi. AQŞ Prezidenti Äkimşiliginiñ ökili yadrolıq taratpau jäne zorlıq ekstremizmge qarsı twru sekildi halıqaralıq küntärtibiniñ mañızdı mäseleleri boyınşa strategiyalıq seriktestikti tereñdetuge Vaşingtonnıñ dayındığın bildirdi.

Sayasi mäseleler jönindegi SSK komitetiniñ şeñberinde sayasi baylanıstardı belsendiru, Auğanstandı qalpına keltiru men öñirlik qauipsizdik boyınşa ıntımaqtastıqtı nığaytu, sonımen qatar qorğanıs vedomstvoları tarmağı jağınan ıqpaldastıqtı belsendiru mäseleleri talqılandı. Erekşe nazar yadrolıq taratpau jäne QR Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ 2016 jılı 31 naurız – 1 säuirde Vaşingtonda ötetin YAdrolıq qauipsizdik sammitiniñ jwmısına dayındıq mäselelerine bölindi.

Gumanitarlıq ölşem jönindegi komitetiniñ otırısında bilim beru jäne mädeniet, BAQ damuı jäne qazaqstandıq ükimettik emes sektorın qoldau salalarındağı ıntımaqtastıqtı tereñdetu joldarı qarastırıldı. Taraptar amerikalıq bilim almasu bağdarlamaları jäne ağılşın tili mwğalimderin maqsattı oqıtu arqılı Qazaqstanda üştildik qağidanı jüzege asıru boyınşa ıntımaqtastıqtı tereñdetuge kelisti. 2016 jılı QR men AQŞ arasındağı diplomatiyalıq qatınastardıñ 25-jıldığına oray birikken is-şaralar turalı konstruktivti pikir almasıldı. Memlekettik qızmettiñ möldir jäne tiimdi modeliniñ, ädil sot jüyesiniñ, sot üstemdiliginiñ qamtamasız etiluin qalıptastıruğa bağıttalğan «100 naqtı qadam» Wlt josparı şeñberinde reformalardı jüzege asıru mäseleleri egjey-tegjeyli talqılandı. Eki tarap atalğan salada sındarlı ıqpaldastıqtı nığaytuğa dayındığın bildirdi.

«100 naqtı qadam» Wlt josparın jüzege asıru jönindegi qazaqstan-amerikalıq ıntımaqtastıqtıñ tereñdetu mümkindikteri ekonomika boyınşa SSK komitetiniñ otırısı barısında da talqılandı. Jaqın arada Ortalıq Aziya elderi jäne AQŞ arasındağı sauda men investiciya salalarında qatınastar damıtu jönindegi şektelmeli kelisim şeñberinde otırıstı ötkizuge dayındıq barısı qarastırıldı. Taraptar sauda-investiciyalıq salalardağı qauımdasudı nığaytudıñ naqtı joldarın, sonıñ işinde kişi jäne orta biznes ıqpaldastığınıñ tarapı jağınan zertteuge kelisti.

Qazaqstandıq delegaciyanıñ Vaşingtonğa saparı şeñberinde ekijaqtı kezdesu barısında AQŞ Memlekettik departamentinde, Ädilet ministrliginde, Qarjı ministrliginde, Hel'sinki komissiyası barısında, sonımen qatar AQŞ isker jäne sarapşı toptarı men halıqaralıq ükimettik emes wyımdardıñ qatısuımen ötken keñeytilgen «döñgelek üstelder» barısında taqırıptıq jäne özara müddeli swhbat orın aldı.

QR Sırtqı ister ministirligi

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı