АҚТӨБЕДЕГІ АТЫС, ҚАРАПАЙЫМ ЛОГИКА

AQTÖBEDEGİ ATIS, QARAPAYIM LOGIKA

| Jun 6, 2016

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Aqtöbede atıs qaruları qoldanılğan qaqtığıs turalı habarlar tosın oylarğa jeteleydi. Qarapayım logika. Birinşiden, aqıl-esi ornında jiırma şaqtı jigit oqıstan qaru-jaraq dükenderine şabuıl jasaydı. Eger olar bandittik top bolsa nemese şınımen lañkester bolsa aldın ala dayındıq jasap, jospar qwrıp, qajetti qaru-jaraqtarın äzirlep almas pa edi. Eşkimniñ eki janı joq. Qaru-jaraq dükenine tobımen şabuıl jasauı olardıñ mwnday şeşimge aşınğan küyde ayaq astınan barğandığın bayqatadı.

Ekinşiden, Qazaqstan täjiribesinde qwqıq qorğau organdarı aqiqattı emes, tek özderine tiimdi aqparattardı ğana taratatının eskersek, mwnday oqıs ärekettiñ äride jatqan özindik sebepteri bar ekendigi seziledi. Sol sebep ne? Ol neden tuındadı? Şındıqtı biz ädettegidey üş-tört jıldan soñ ğana bilip jürmesek bolğanı.

Öz mindetterin atqaru üstinde qaza tapqan policiya qızmetkerleri de, şabuıl jasağan top müşeleri de Qazaqstan azamattarı. Qaza bolğandardıñ bäriniñ otbasılarına qayğılarına ortaqtasıp köñil aytamız. Qazaqstan zañdarı boyınşa sot däleldep şıqqanğa deyin eşkimdi qılmısker, sodır dep atauğa bolmaydı. Sondıqtan yarlıq tağuğa asıqpay, ol azamattardı qarulı teke-tireske itermelegen ne närse ekenin, tetigi qayda jatqanın anıqtau kerek dep oylaymın. «Teris ağımdağı din wstanuşılar», «Qazaqstandı azat etu wyımı» degenderdiñ eşqaysısı kökeyge qonbaydı. Mwnıñ astarında bir qwpiya jatqanı anıq. Halıq aqiqattı biluge mwqtaj!

Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı?

kerey.kz

Europa jüreginde aşılğan geştal't. Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı? Elimizde Almatı halqı jaña taksi aşıp, al Şımkent halqı özbek körşisimen birge keşki matçtı tamaşalayın dep otırğanda qazaq ümitin arqalağan Airbus motorın dürildetip, Bryussel'ge wşıp ketken bolatın. Prezident Toqaev geosayasi qaqtığıstar, sauda soğıstarı, sankciyalıq qısım men logistikalıq täuekelder küşeyip jatqan bwl zamanda Qazaqstannıñ investiciya üşin eñ tınış aylaq ekenin tağı bir eske salu üşin bara jatqanı anıq. Tura osı sapar aldında Fitch Qazaqstannıñ VVV reytingin rastap, mıqtı argumentti qaltamızğa salıp jiberdi. Bryussel' Europa kapitalınıñ söresi ekenin bilemiz. Sol sörede jatqan milliard euro investiciyağa biz qol salğanda, bastısı eşkim “täyt” demeui kerek. Sondıqtan Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Bel'giya Prem'er-ministri Bart de Vevermen
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.