Барлық қазақтың руы әйгілі, ұлы.

Barlıq qazaqtıñ ruı äygili, wlı.

| Sep 3, 2016

Qazaqtıñ qay ruı wlı degen swraq, eşqaşan kün tärtibinen tüsken emes. Anda-sanda baj ete qalıp, bir atanıñ üş balası özara aytısa ketedi. Atalğan swraqqa özimşe jauap berip köreyin. Aqiqatında osı küni alaştıñ sapındağı bar qazaqtıñ ruı tügel “wlı”. Gumilev aytpaqşı, qırdıñ qatal zañı este saqtauğa twrarlıq ru men batırlardıñ attarınıñ bärin tarixta qaldırdı, bolaşaqqa jetkizdi. Jazba tarixı az qazaq, öz jadında “eñ-eñ” degenderdi ğana saqtauğa mäjbür boldı. Sebebi bolımsız dünieni mıñ jıl jattap jüru qisınsız. Osı küni atı men zatı bar qazaqtıñ ärbir ruı, sözsiz ömir soğısında jeñimpaz. Al qanşama dalanıñ ruı osı küni müldem sönip qaldı?!
Toqtamıs xannıñ soğıstarında nayman men qoñırattan sanı kem emes degen keneges ruı büginde qaraqalpaq işinde kişkentay ğana bir ata. Wlı Jüz qwramında beldi sanalğan dürmen ruı, qay bir zamanda ağayındarına ökpelep Täşken asıp ketken, büginde onıñ atımen tek sol aymaqta jer atauı qalğan. Al zatınan at ürketin barın, şırın ruları orta ğasırda qanşalıqtı ataqtı bolsa, büginde sonşalıqtı joqtıñ qası. Biri Qazan, biri Qırım asıp büginde tarixtan ğayıp boldı. Şıñğıs xandı tuğan qiyat şe!? tarixtan belgili onıñ qiyat-taraqtı, qiyat-tobıqtı ataları ğana elde qaldı, azğantay böligi oñtüstikte bar. Atalğan rulardıñ barlığı qazaqtıñ qwramdas bölikteri, biraq ökinişke qaray tarix olardıñ qalıñ böligin el işinde saqtamadı. Odan basqa tağı ondağan rulardıñ tarixı men tağdırın keltire beruge boladı. Köbi qırdağı baqtalastıqqa şıdamay Amudariyanıñ jağasına, Özbek ordasına ketip jattı. Atı men zatı özgerip jattı, biraq qırğa qayta oralğandarı az, orda bolıp. Sol sebepti meniñ payımdauında osı küni zatı saqtalğan barlıq qazaqtıñ ruı äygili, wlı. Biraq oğan sebepşi barlıq kezde tek küştilik emes, köp jerde kezdeysoqtıq, kişipeyildik, ağayınşılıq, birlik jäne özara adaldıq.
Däl qazir men zatı joğaldı degen rulardıñ atınan menimen aytısudıñ qajeti joq, ol tek mısal üşin. Şıntuaytında el işinen ketken ärbir ru üşin, meniñ köñilim qwlazidı. Osı küni irisi 85 emes, 185 rulı 50 mln-dıq qazaq bolsaq qanday bolar edi şirkin!?
A tak, bäri wlı! Bäri qazaq! Men Obağannıñ jağasına barsam qıpşaqpın, Ertis boylasam naymanmın, Edil kirsem tanamın, Elekte tabınmın, İlede jalayır, Sır boyında qoñıratpın! Bölip jarudıñ eş qajeti joq.

Däuren Babamwrattıñ Facebook-tegi paraqşasınan alındı

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Qızıq…

kerey.kz

1989 jılı Qazaq SSR-dıñ memlekettik tili bireu, ol qazaq tili bolğan. 2026 jılı Qazaqstan Respublikasında memlekettik til bireu, ol qazaq tili bolmaq. Mäsele, 37 jıldan beri publikaciyağa til turalı baptıñ 1- tarmağın körsetip (qoğamdağı wltşıldıqtı basu üşin) al isjüzinde 2- tarmaqpen basa jwmıs isteuinde jatır. 1989 jıldan beri qazaq tiliniñ qwzireti konstituciyanıñ küşinen köbirek qazaq wltşılarınıñ inerciyasınıñ arqasında örkendedi. Öytkeni qazaqtildi orta urbanizaciyalandı, bılayşa aytqanda qaladağı mädeni aymaqtardı qazaqtildi işki migraciya basıp aldı. Qazaqşa mektep, bala-baqşa, orta jäne şağın biznes tb bäri işki migraciya men urbanizaciyanıñ esebinde köbeydi. Konstituciyada mem-til qazaq tili dep körsetilse de mem-jüye 2-tarmaqpen jwmıs jasadı. Al keybir mekemeler men oblıstardağı qazaq tiline basımdıqtıñ berilui tikeley demografiyalıq