Барлық қазақтың руы әйгілі, ұлы.

Barlıq qazaqtıñ ruı äygili, wlı.

| Sep 3, 2016

Qazaqtıñ qay ruı wlı degen swraq, eşqaşan kün tärtibinen tüsken emes. Anda-sanda baj ete qalıp, bir atanıñ üş balası özara aytısa ketedi. Atalğan swraqqa özimşe jauap berip köreyin. Aqiqatında osı küni alaştıñ sapındağı bar qazaqtıñ ruı tügel “wlı”. Gumilev aytpaqşı, qırdıñ qatal zañı este saqtauğa twrarlıq ru men batırlardıñ attarınıñ bärin tarixta qaldırdı, bolaşaqqa jetkizdi. Jazba tarixı az qazaq, öz jadında “eñ-eñ” degenderdi ğana saqtauğa mäjbür boldı. Sebebi bolımsız dünieni mıñ jıl jattap jüru qisınsız. Osı küni atı men zatı bar qazaqtıñ ärbir ruı, sözsiz ömir soğısında jeñimpaz. Al qanşama dalanıñ ruı osı küni müldem sönip qaldı?!
Toqtamıs xannıñ soğıstarında nayman men qoñırattan sanı kem emes degen keneges ruı büginde qaraqalpaq işinde kişkentay ğana bir ata. Wlı Jüz qwramında beldi sanalğan dürmen ruı, qay bir zamanda ağayındarına ökpelep Täşken asıp ketken, büginde onıñ atımen tek sol aymaqta jer atauı qalğan. Al zatınan at ürketin barın, şırın ruları orta ğasırda qanşalıqtı ataqtı bolsa, büginde sonşalıqtı joqtıñ qası. Biri Qazan, biri Qırım asıp büginde tarixtan ğayıp boldı. Şıñğıs xandı tuğan qiyat şe!? tarixtan belgili onıñ qiyat-taraqtı, qiyat-tobıqtı ataları ğana elde qaldı, azğantay böligi oñtüstikte bar. Atalğan rulardıñ barlığı qazaqtıñ qwramdas bölikteri, biraq ökinişke qaray tarix olardıñ qalıñ böligin el işinde saqtamadı. Odan basqa tağı ondağan rulardıñ tarixı men tağdırın keltire beruge boladı. Köbi qırdağı baqtalastıqqa şıdamay Amudariyanıñ jağasına, Özbek ordasına ketip jattı. Atı men zatı özgerip jattı, biraq qırğa qayta oralğandarı az, orda bolıp. Sol sebepti meniñ payımdauında osı küni zatı saqtalğan barlıq qazaqtıñ ruı äygili, wlı. Biraq oğan sebepşi barlıq kezde tek küştilik emes, köp jerde kezdeysoqtıq, kişipeyildik, ağayınşılıq, birlik jäne özara adaldıq.
Däl qazir men zatı joğaldı degen rulardıñ atınan menimen aytısudıñ qajeti joq, ol tek mısal üşin. Şıntuaytında el işinen ketken ärbir ru üşin, meniñ köñilim qwlazidı. Osı küni irisi 85 emes, 185 rulı 50 mln-dıq qazaq bolsaq qanday bolar edi şirkin!?
A tak, bäri wlı! Bäri qazaq! Men Obağannıñ jağasına barsam qıpşaqpın, Ertis boylasam naymanmın, Edil kirsem tanamın, Elekte tabınmın, İlede jalayır, Sır boyında qoñıratpın! Bölip jarudıñ eş qajeti joq.

Däuren Babamwrattıñ Facebook-tegi paraqşasınan alındı

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı