|  |  | 

كوز قاراس قازاق شەجىرەسى

بارلىق قازاقتىڭ رۋى ايگىلى، ۇلى.

dsc01455قازاقتىڭ قاي رۋى ۇلى دەگەن سۇراق، ەشقاشان كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. اندا-ساندا باج ەتە قالىپ، ءبىر اتانىڭ ءۇش بالاسى ءوزارا ايتىسا كەتەدى. اتالعان سۇراققا وزىمشە جاۋاپ بەرىپ كورەيىن. اقيقاتىندا وسى كۇنى الاشتىڭ ساپىنداعى بار قازاقتىڭ رۋى تۇگەل “ۇلى”. گۋميلەۆ ايتپاقشى، قىردىڭ قاتال زاڭى ەستە ساقتاۋعا تۇرارلىق رۋ مەن باتىرلاردىڭ اتتارىنىڭ ءبارىن تاريxتا قالدىردى، بولاشاققا جەتكىزدى. جازبا تاريxى از قازاق، ءوز جادىندا “ەڭ-ەڭ” دەگەندەردى عانا ساقتاۋعا ءماجبۇر بولدى. سەبەبى بولىمسىز دۇنيەنى مىڭ جىل جاتتاپ ءجۇرۋ قيسىنسىز. وسى كۇنى اتى مەن زاتى بار قازاقتىڭ ءاربىر رۋى، ءسوزسىز ءومىر سوعىسىندا جەڭىمپاز. ال قانشاما دالانىڭ رۋى وسى كۇنى مۇلدەم ءسونىپ قالدى؟!
توقتامىس xاننىڭ سوعىستارىندا نايمان مەن قوڭىراتتان سانى كەم ەمەس دەگەن كەنەگەس رۋى بۇگىندە قاراقالپاق ىشىندە كىشكەنتاي عانا ءبىر اتا. ۇلى ءجۇز قۇرامىندا بەلدى سانالعان دۇرمەن رۋى، قاي ءبىر زاماندا اعايىندارىنا وكپەلەپ تاشكەن اسىپ كەتكەن، بۇگىندە ونىڭ اتىمەن تەك سول ايماقتا جەر اتاۋى قالعان. ال زاتىنان ات ۇركەتىن بارىن، شىرىن رۋلارى ورتا عاسىردا قانشالىقتى اتاقتى بولسا، بۇگىندە سونشالىقتى جوقتىڭ قاسى. ءبىرى قازان، ءبىرى قىرىم اسىپ بۇگىندە تاريxتان عايىپ بولدى. شىڭعىس xاندى تۋعان قيات شە!؟ تاريxتان بەلگىلى ونىڭ قيات-تاراقتى، قيات-توبىقتى اتالارى عانا ەلدە قالدى، ازعانتاي بولىگى وڭتۇستىكتە بار. اتالعان رۋلاردىڭ بارلىعى قازاقتىڭ قۇرامداس بولىكتەرى، بىراق وكىنىشكە قاراي تاريx ولاردىڭ قالىڭ بولىگىن ەل ىشىندە ساقتامادى. ودان باسقا تاعى ونداعان رۋلاردىڭ تاريxى مەن تاعدىرىن كەلتىرە بەرۋگە بولادى. كوبى قىرداعى باقتالاستىققا شىداماي امۋداريانىڭ جاعاسىنا، وزبەك ورداسىنا كەتىپ جاتتى. اتى مەن زاتى وزگەرىپ جاتتى، بىراق قىرعا قايتا ورالعاندارى از، وردا بولىپ. سول سەبەپتى مەنىڭ پايىمداۋىندا وسى كۇنى زاتى ساقتالعان بارلىق قازاقتىڭ رۋى ايگىلى، ۇلى. بىراق وعان سەبەپشى بارلىق كەزدە تەك كۇشتىلىك ەمەس، كوپ جەردە كەزدەيسوقتىق، كىشىپەيىلدىك، اعايىنشىلىق، بىرلىك جانە ءوزارا ادالدىق.
ءدال قازىر مەن زاتى جوعالدى دەگەن رۋلاردىڭ اتىنان مەنىمەن ايتىسۋدىڭ قاجەتى جوق، ول تەك مىسال ءۇشىن. شىنتۋايتىندا ەل ىشىنەن كەتكەن ءاربىر رۋ ءۇشىن، مەنىڭ كوڭىلىم قۇلازيدى. وسى كۇنى ءىرىسى 85 ەمەس، 185 رۋلى 50 ملن-دىق قازاق بولساق قانداي بولار ەدى شىركىن!؟
ا تاك، ءبارى ۇلى! ءبارى قازاق! مەن وباعاننىڭ جاعاسىنا بارسام قىپشاقپىن، ەرتىس بويلاسام نايمانمىن، ەدىل كىرسەم تانامىن، ەلەكتە تابىنمىن، ىلەدە جالايىر، سىر بويىندا قوڭىراتپىن! ءبولىپ جارۋدىڭ ەش قاجەتى جوق.

داۋرەن بابامۇراتتىڭ Facebook-تەگى پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: