Qazaq repatrianttarı negizinen Özbekstannan (61%) kelip jatır, qalğanı – Resey,Monğoliya jäne Qıtaydan kelude. Qazaqstada qazir qazaqtıñ tabiği ösimi men immigraciyalıq ösim jaqsı. Aytalıq, 1999-2009 jıldarı qazaqtıñ Qazaqstandağı ösimi 26,3% bolsa, orıs, ukrain, belorus, nemis jäne tatardıñ sanı azayıp baradı: tabiği ösim tım az, al tabiği ölim tuğandar sanınan asıp twr. Orıstar men  nemister, tatarlar atamekenderine – Resey men Germaniyağa köşip jatır. Al Qıtay qazaqtarı Atajwrtqa kelgisi kelmese, balaların oqıta bersin. Oqığan qazaqtar keyin keler, qıtay firmalarına kirip,  tehnologiyalardı igere bersin, olardıñ biligi men bilimi köşip kelse,  kädeli qızmetke jarap qalar. Bügin Qıtay da, Resey de qazaqqa jau emes. Biz – Täuelsiz memleketpiz. Endi qazaqqa teñ därejeli araqatınas qana kerek. 21ğasırdıñ basında küşti memleketter osal memleketterdiñ jerine jarmasa almaydı. Äskeri jolmen jerdi jaulap alu mümkin bolmay qaladı. Resey Ukraina jerin tartıp alıp edi, endi jaulağan jerdiñ mäselesi paydasınan ziyanı köbirek bolıp şıqtı.

Bwdan bılay  «jwmsaq küş» – demografiyanıñ –   «ekonomikalıq quattıñ» mañızı ösedi. Jwmsaq küş degenimiz – til, ruhani  qwndılıqtar (naqtıraq aytsaq, wlttıq sana, til, din , ideologiyalıq qwndılıqtar, ideologiya).Sondıqtan Qazaqstandağı 12 mln qazaqqa qazaq tili kerek. Qazaqtardıñ  törtten biri negizinen orıs tildi, olar orıstıñ «jwmsaq küşi», sanda bar,  sanatta qazaq emes. Bügingi küni biz Resey baspasözin, teatrın, kinemotografiyasın , teledidarın, solardıñ jarnamaları arqılı Resey tauar öndiruşilerin qarjılandırıp kelemiz. Qazaq neğwrlım köp bolsa, olar qazaq tildi bolsa, bizdiñ infraqwrılım qazaq tildi bolsa, biz wtamız. Basqa jağdayda biz bäsekede wtılamız. Sondıqtan biz tildik diversifikaciyağa baruımız kerek. Orıs tiliniñ ornına ağılşın tilin ekinşi til retinde ornıqtıru kerek. Qıtaydan kelgen  oralmandardıñ qıtay tilin Qazaqstanda köbirek paydalanu kerek. Sondıqtan bizge «üştwğırlı» emes, eki twğırlı til kerek. Qazaq tili – bas til, ekinşi til – ağılşın tili bolğanı jön.

Abai.kz