|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

نازارباەۆ كىمگە ورنىن بەرەدى؟ ولجاس سۇلەيمەنوۆ «مۇراگەردىڭ» اتىن ايتىپ قويدى

ولجاس سۇلەيمەنوۆ express-k.kz باسىلىمىنا سۇحبات بەرىپتى. ءبىراز دۇنيەنىڭ باسىن شالعان ەكەن. ءبىز ەڭ وزەكتى دەگەن ويلارىن ويىپ الدىق-دەپ جازدى 365info.kz. 

 

تاۋەلسىزدىك تۋرالى

شيرەك عاسىر بويى ءبىز ءبىر كەزدەرى تەك ەستىگەنىمىز بەن وقىعانىمىز بولماسا، وزىمىزگە تۇسىنىكسىز – «تاۋەلسىزدىك»، «كاپيتاليزم»، «دەموكراتيا» اتتى ۇعىمداردى يگەرۋمەن، ولاردى تانۋمەن كەلدىك. انىعىندا، ءبىز وسى ۇعىمدار ءۇشىن  كۇرەسكەن جوقپىز. ولار ءبىزدىڭ «توبەمىزدەن ءتۇستى»، اياقاستىنان، ءتىپتى كەزدەيسوق كەلدى. وسى 25 جىلدا ءبىز بۇل ۇعىمداردىڭ ءبىر-بىرىمەن قانشالىقتى بايلانىستى ەكەنىن، بۇلاردىڭ قانداي قاراما-قايشىلىعى بارىن بىلدىك.

ۇندەۋ تۋرالى

پرەزيدەنت بۇل شەشىمگە كەلمەس بۇرىن ونى ون رەت وي ەلەگىنەن وتكىزدى. ءبىزدىڭ وسى كۇنگە دەيىن جۇرگەن جولىمىز وسى رەفورمامەن اياقتالۋى كەرەك ەدى. ارينە، بۇل وڭاي شەشىم ەمەس.

ءححى عاسىردىڭ شىندىعى سول – بۇل عاسىردا توتاليتارلىق مەملەكتەتتەرگە ورىن جوق. ولار ۇزاق ءومىر سۇرمەيدى. بۇل جۇيە جۇرتتى جارىلقامايدى…

ەندىگى ماسەلە نازارباەۆ ايتقان دۇنيەنىڭ ءىس جۇزىندە ىسكە اسۋىندا جاتىر. مىنە، سول كەزدە «مۇراگەر» تۋرالى اڭگىمەلەر دە ساپ تىيىلادى.

ەگەر بۇل رەفورما ءىس جۇزىندە ناتيجەسىن بەرسە، حالىق نازارباەۆتىڭ ورنىنا باسقا-باسقا ەمەس پارلامەنتتىڭ كەلەتىنىن تۇسىنەدى. ۇكىمەت پەن پارلامەنت مەملەكەت باسشىسىنىڭ «مۇراگەرى» بولماق. جاڭا پرەزيدەنت تە وسى ەكى ورگاننىڭ ايتقانىنا باعىناتىن، پىكىرىنە قۇلاق تۇرەتىن بولادى.

ارينە، بۇعان دەيىن ءالى ءبىراز بار. بىراق، بۇل كۇن ءبارىبىر كەلەدى. پرەزيدەنت ۇسىنعان رەفورمانىڭ ماقساتى وسى.

ترامپ تۋرالى

ترامپ رەسەيگە «يادرولىق قارۋدىڭ ارسەنالىن ازايتايىق، ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ پىكىرىمىزدى تىڭدايىق» دەپ وتىر. اقش-تىڭ ناتو-داعى اسكەري ءارى قارجىلىق قاتىسۋىن ازايتۋ قاجەتتىگىن دە، ەگەر سانكتسيالار امەريكا ەكونوميكاسىنا كەسىرىن تيگىزسە، ودان باس تارتۋ كەرەكتىگىن دە ايتقان وسى ترامپ. كۇنى كەشە «ءوندىرىس امەريكانىڭ ءوز جەرىندە شوعىرلانۋى ءتيىس، وڭستۇستىك شىعىس-ازياداعى ءوندىرىس ورىندارىن ەلگە ورالتىپ، ءوز ازاماتتارىمىزدى جۇمىسپەن قامتۋعا ءتيىسپىز»، دەدى ول.

انىعىندا، ترامپ وسىنىڭ ارقاسىندا جەڭىسكە جەتتى. ونى امەريكا عانا ەمەس، رەسەي دە قولدادى. كرەمل تاعى دا دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ بولعانىن قالامايدى.

ەگەر ترامپ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ايتقان سوزىندە تۇرسا، ەندەشە الداعى ءتورت جىلدا الەمدە تىنىشتىق ورنايدى دەگەن ءسوز.

قازاق ادەبيەتى تۋرالى (ولجاس اعانىڭ وسى پىكىرىنە قايران قالدىق)

كىتاپ وقۋ مادەنيەتى اقىرىنا جەتتى مە؟ كىتاپتىڭ تاعدىرى نە بولماق؟ ماعان وسى ساۋالدى كوپ قويادى. مەن دە جاۋاپ بەرۋدەن جالىقپايمىن. ۇلى ورىس ادەبيەتى وسى ءبىر قيىن كەزەڭنەن امان-ەسەن وتەدى. ول ءوز وقىرمانىن قايتارىپ الادى. 

ال جازبا ادەبيەت رەتىندە حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ قانا قالىپتاسقان جاس قازاق ادەبيەتىنە وقىرمانىنان ايىرىلۋ سوناۋ فولكلور داۋىرىنە قايتا ورالۋمەن بىردەي. جازباشا ادەبيەتسىز قازاق ءتىلىن شىن مانىندەگى مەملەكەتتىك تىلگە، ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ مۇمكىن ەمەس.

365info.kz

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: