Назарбаев кімге орнын береді? Олжас Сүлейменов «мұрагердің» атын айтып қойды

| Feb 4, 2017

Олжас Сүлейменов express-k.kz басылымына сұхбат беріпті. Біраз дүниенің басын шалған екен. Біз ең өзекті деген ойларын ойып алдық-деп жазды 365info.kz.

Тәуелсіздік туралы

Ширек ғасыр бойы біз бір кездері тек естігеніміз бен оқығанымыз болмаса, өзімізге түсініксіз – «тәуелсіздік», «капитализм», «демократия» атты ұғымдарды игерумен, оларды танумен келдік. Анығында, біз осы ұғымдар үшін күрескен жоқпыз. Олар біздің «төбемізден түсті», аяқастынан, тіпті кездейсоқ келді. Осы 25 жылда біз бұл ұғымдардың бір-бірімен қаншалықты байланысты екенін, бұлардың қандай қарама-қайшылығы барын білдік.

Үндеу туралы

Президент бұл шешімге келмес бұрын оны он рет ой елегінен өткізді. Біздің осы күнге дейін жүрген жолымыз осы реформамен аяқталуы керек еді. Әрине, бұл оңай шешім емес.

ХХІ ғасырдың шындығы сол – бұл ғасырда тоталитарлық мемлектеттерге орын жоқ. Олар ұзақ өмір сүрмейді. Бұл жүйе жұртты жарылқамайды…

Ендігі мәселе Назарбаев айтқан дүниенің іс жүзінде іске асуында жатыр. Міне, сол кезде «мұрагер» туралы әңгімелер де сап тыйылады.

Егер бұл реформа іс жүзінде нәтижесін берсе, халық Назарбаевтың орнына басқа-басқа емес Парламенттің келетінін түсінеді. Үкімет пен Парламент Мемлекет басшысының «мұрагері» болмақ. Жаңа президент те осы екі органның айтқанына бағынатын, пікіріне құлақ түретін болады.

Әрине, бұған дейін әлі біраз бар. Бірақ, бұл күн бәрібір келеді. Президент ұсынған реформаның мақсаты осы.

Трамп туралы

Трамп Ресейге «ядролық қарудың арсеналын азайтайық, бір-біріміздің пікірімізді тыңдайық» деп отыр. АҚШ-тың НАТО-дағы әскери әрі қаржылық қатысуын азайту қажеттігін де, егер санкциялар Америка экономикасына кесірін тигізсе, одан бас тарту керектігін де айтқан осы Трамп. Күні кеше «өндіріс Американың өз жерінде шоғырлануы тиіс, Оңстүстік Шығыс-Азиядағы өндіріс орындарын елге оралтып, өз азаматтарымызды жұмыспен қамтуға тиіспіз», деді ол.

Анығында, Трамп осының арқасында жеңіске жетті. Оны Америка ғана емес, Ресей де қолдады. Кремль тағы да дүниежүзілік соғыстың болғанын қаламайды.

Егер Трамп сайлауалды бағдарламасында айтқан сөзінде тұрса, ендеше алдағы төрт жылда әлемде тыныштық орнайды деген сөз.

Қазақ әдебиеті туралы (Олжас ағаның осы пікіріне қайран қалдық)

Кітап оқу мәдениеті ақырына жетті ме? Кітаптың тағдыры не болмақ? Маған осы сауалды көп қояды. Мен де жауап беруден жалықпаймын. Ұлы орыс әдебиеті осы бір қиын кезеңнен аман-есен өтеді. Ол өз оқырманын қайтарып алады.

Ал жазба әдебиет ретінде ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап қана қалыптасқан жас қазақ әдебиетіне оқырманынан айырылу сонау фольклор дәуіріне қайта оралумен бірдей. Жазбаша әдебиетсіз қазақ тілін шын мәніндегі мемлекеттік тілге, ұлтаралық қатынас тіліне айналдыру мүмкін емес.

365info.kz

Tags Олжас Сүлейменов Тәуелсіздік

АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
«Мағынасыз жұмыстан шаршадым»: қазіргі Конституцияның авторы мәлімдеме жасады

kerey.kz

Қазіргі Ата заңның авторларының бірі, академик Майдан Сүлейменов Конституция реформасын сынады. Ол заңның мәтінін шағын бір топ әлдеқашан жазып қойғанын, ал комиссия жай ғана мақұлдайтынын айтады. Оның сөзінше, ғалымдар мен сарапшылардың ұсыныстары ескерілмейді. Бұл туралы академик Facebook-те жазды: Кейінгі кезде менен Конституцияны талқылап жатқанда, неге үнсіз қалғанымды жиі сұрап жатыр. Қысқа қайырсам: мағынасыз жұмыстан шаршадым. Иә, мен қазіргі Конституцияның авторларының бірімін. Талқылау кезінде екі мәселе үшін күрестім: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Бірақ екеуі де қабылданбады. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Мен Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін нығайтуға бағытталған кейінгі түзетулерден ұяламын. Назарбаевтың кезінде-ақ осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар енгізу туралы