Назарбаев кімге орнын береді? Олжас Сүлейменов «мұрагердің» атын айтып қойды

Nazarbaev kimge ornın beredi? Oljas Süleymenov «mwragerdiñ» atın aytıp qoydı

| Feb 4, 2017

Oljas Süleymenov express-k.kz basılımına swhbat beripti. Biraz dünieniñ basın şalğan eken. Biz eñ özekti degen oyların oyıp aldıq-dep jazdı 365info.kz.

Täuelsizdik turalı

Şirek ğasır boyı biz bir kezderi tek estigenimiz ben oqığanımız bolmasa, özimizge tüsiniksiz – «täuelsizdik», «kapitalizm», «demokratiya» attı wğımdardı igerumen, olardı tanumen keldik. Anığında, biz osı wğımdar üşin küresken joqpız. Olar bizdiñ «töbemizden tüsti», ayaqastınan, tipti kezdeysoq keldi. Osı 25 jılda biz bwl wğımdardıñ bir-birimen qanşalıqtı baylanıstı ekenin, bwlardıñ qanday qarama-qayşılığı barın bildik.

Ündeu turalı

Prezident bwl şeşimge kelmes bwrın onı on ret oy eleginen ötkizdi. Bizdiñ osı künge deyin jürgen jolımız osı reformamen ayaqtaluı kerek edi. Ärine, bwl oñay şeşim emes.

HHİ ğasırdıñ şındığı sol – bwl ğasırda totalitarlıq memlektetterge orın joq. Olar wzaq ömir sürmeydi. Bwl jüye jwrttı jarılqamaydı…

Endigi mäsele Nazarbaev aytqan dünieniñ is jüzinde iske asuında jatır. Mine, sol kezde «mwrager» turalı äñgimeler de sap tıyıladı.

Eger bwl reforma is jüzinde nätijesin berse, halıq Nazarbaevtıñ ornına basqa-basqa emes Parlamenttiñ keletinin tüsinedi. Ükimet pen Parlament Memleket basşısınıñ «mwrageri» bolmaq. Jaña prezident te osı eki organnıñ aytqanına bağınatın, pikirine qwlaq türetin boladı.

Ärine, bwğan deyin äli biraz bar. Biraq, bwl kün bäribir keledi. Prezident wsınğan reformanıñ maqsatı osı.

Tramp turalı

Tramp Reseyge «yadrolıq qarudıñ arsenalın azaytayıq, bir-birimizdiñ pikirimizdi tıñdayıq» dep otır. AQŞ-tıñ NATO-dağı äskeri äri qarjılıq qatısuın azaytu qajettigin de, eger sankciyalar Amerika ekonomikasına kesirin tigizse, odan bas tartu kerektigin de aytqan osı Tramp. Küni keşe «öndiris Amerikanıñ öz jerinde şoğırlanuı tiis, Oñstüstik Şığıs-Aziyadağı öndiris orındarın elge oraltıp, öz azamattarımızdı jwmıspen qamtuğa tiispiz», dedi ol.

Anığında, Tramp osınıñ arqasında jeñiske jetti. Onı Amerika ğana emes, Resey de qoldadı. Kreml' tağı da düniejüzilik soğıstıñ bolğanın qalamaydı.

Eger Tramp saylaualdı bağdarlamasında aytqan sözinde twrsa, endeşe aldağı tört jılda älemde tınıştıq ornaydı degen söz.

Qazaq ädebieti turalı (Oljas ağanıñ osı pikirine qayran qaldıq)

Kitap oqu mädenieti aqırına jetti me? Kitaptıñ tağdırı ne bolmaq? Mağan osı saualdı köp qoyadı. Men de jauap beruden jalıqpaymın. Wlı orıs ädebieti osı bir qiın kezeñnen aman-esen ötedi. Ol öz oqırmanın qaytarıp aladı.

Al jazba ädebiet retinde HH ğasırdıñ ekinşi jartısınan bastap qana qalıptasqan jas qazaq ädebietine oqırmanınan ayırılu sonau fol'klor däuirine qayta oralumen birdey. Jazbaşa ädebietsiz qazaq tilin şın mänindegi memlekettik tilge, wltaralıq qatınas tiline aynaldıru mümkin emes.

365info.kz

Tags Oljas Süleymenov Täuelsizdik

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı