26-БАПҚА ӨЗГЕРІСТІҢ ҚАЖЕТІ ЖОҚ! Әділеттілік шектелмеуге тиіс!
kerey.kz
1995 жылы 30-тамызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Жобамен мұқият танысып шығып кеңейтілген көлемде пікір білдірмек болып жүр едім, алайда 26-бапқа байланысты дау-дамай бей-жай қалдырмай қолға қалам алдыртты. Мәселенің мән-жайына үңілейік. Ұсынылып отырған жобада 26-баптың 1 және 2-тармақтарын мынадай редакцияда жазу ұсынылады:
«1. Әркiм заңды түрде алған қандай да болсын мүлкiн жеке меншiгiнде ұстай алады.
2. Жеке меншік құқығына қол сұғылмайды. Меншiкке, оның iшiнде мұрагерлiк құқығына заңмен кепiлдiк берiледi. Егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, заңды жолмен алынған мүлікке меншік құқығын шектейтін немесе одан айыратын заңдарды және өзге де құқықтық актілерді қабылдауға жол берілмейді.».
Ал қолданыстағы Конституцияда не делінген? Онда:
«26-бап. 1. Қазақстан Республикасының азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын мүлкiн жеке меншiгiнде ұстай алады.
2. Меншiк, оның iшiнде мұрагерлiк құқығына заңмен кепiлдiк берiледi» делінген.
Жобаның 1-тармағындағы «әркім» сөзі қолданыстағы Негізгі заңдағы «Қазақстан азаматы» тіркесін алмастырып тұр. Бұл нені білдіреді? Өз басым «әркім» дегенді «әр қытай» деп қабылдаймын. Бұл кез келген шетелдік немесе азаматтығы жоқ жандар Қазақстанда меншікке, оның ішінде жерге меншік иесі болып шыға келмек. Қытайдан әкелінетін 51-зауыттың қожасы қазақ жерінде алшаң басады деген сөз. Қазақстандағы нарық пен демократия әлі күнге шалажансар қалып отырған жағдайда бұған үзілді-кесілді жол беруге болмайды. Ол іс жүзінде Қазақстан байлығын талан-таражға салудың жетілдірілген тетігіне айналып кеткелі тұр. Бұдан гөрі Қазақстан заңдары шетелдік компаниялардағы қазақстандықтардың құқығын қорғауды жеріне жеткізе алса соның өзі ұтыс.
Жобадағы 26-баптың екінші тармағындағы «Егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, заңды жолмен алынған мүлікке меншік құқығын шектейтін немесе одан айыратын заңдарды және өзге де құқықтық актілерді қабылдауға жол берілмейді» деген толықтыру жобасы тіпті сорақы. Ол конституцияның әділдік пен әділеттілік қағидаларына қайшы. Қазіргідей коррупция өрістеген шақта олигархтардың, латифундистердің, тіпті қытайлардың мүлкінің (жер кесінділері, кеніштер, кен орындары, кәсіпорындар, т.б.) заңды жолмен алынғандығына халықтың еш сенімі жоқ. Екі жарым мың шенеуніктің істі болып жатқаны анау.
Бұл жоба қабылданып кетсе махинациялық әрекеттермен, рейдерлік басып алушылықпен меншік иелеріне айналған ұйымдасқан қылмыстық топтың өкілдері еркінсіген үстіне еркінсиді. Өйткені оларды мүлкінен айыратын тетіктер жойылады. Тіпті соттың өзі рейдерлік қылмыскерді мүлкінен айыра алмай қалады. Бұл қылмыстың мүлде жаңа түрлерін туғызуы ықтимал.
Іс жүзінде керісінше Конституцияда ӘДІЛЕТТІЛІКТІ шектейтін немесе одан айыратын заңдарды және өзге де құқықтық актілерді қабылдауға жол берілмеуге тиіс. Сондықтан 26-баптың қолданыстағы формулировкасына өзгерістің де, толықтырудың да мүлде қажеті жоқ!
Пікір қалдыру