|  | 

كوز قاراس

جۋرناليستەر وداعىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت

جاڭا كوزقاراس، ءبىر پىكىرJumat anesuli
قازاق جۋرناليستەرى “قازاق ءتىلدى كاسىبي جۋرناليست” اتتى بىرلەستىك قۇرعان ەكەن. نيەت دۇرىس. دۇرىس دەيتىنىم، قازاق ءتىلدى جۋرناليستەر قوعامنىڭ، ءتىپتى بيلىكتىڭ نازارىنان تىستاۋ، ءوز بەتىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلدى. وسى كۇنگە دەيىن قازاق جۋرناليستەرىنىڭ نە جازىپ جاتقانىن تۇگەندەيتىن (شەتەلشە ايتقاندا مونيتورلايتىن) نە ءبىر قوعامدىق ۇيىمدار، نە بيلىك بولمادى. ۇكىمەتتىك ۇيىمدار جۋرناليستەر كۇنىندە، نە رەسپۋبليكالىق مەيرامداردا وزدەرىنىڭ كوزىنە تۇسكەن جۋرناليستەردى ماراپاتتاي سالۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ولاردا جۋرناليستەر تۋرالى “مىناۋ قوعامنىڭ دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوسىپ جاتىر اۋ” دەگەن كۆاليفيكاتسيالىق وي تۇستەرىنە كىرگەن ەمەس.
اشىعىن ايتقاندا، وسى تاياۋعا دەيىن قازاقستان جۋرناليستەر وداعى” اتتى قوعام ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن.
ونى باسقارعان سەيتقازى ماتاەۆ مىرزا تۋرالى جامان وي، پىكىر ءبىلدىرۋ ءتىپتى نيەتىمدە جوق. دەگەنمەن، قاي كەزەڭدە دە، قازاق جۋرناليستەرىنىڭ ەڭبەكتەرىنە كوڭىل بولىنبەدى.
اكەلى بالالى ماتاەۆتاردىڭ قاماۋدا وتىرعانى جۋرناليستەر قوعامى ءۇشىن ۇلكەن وكىنىش!  بىراق،، تاعدىردىڭ بۇيرىعى سولاي بولعاننان كەيىن، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىن قاراۋسىز قالدىرۋعا بولا ما! قازىر قازاقستان جۋرناليستەر وداعى توراعاسى قىزمەتىن ۋاقىتشا ء“ادىل ءسوز” قوعامىنىڭ باسشىسى ت.كالەەۆا حانىم اتقارىپ وتىر. ت.كالەەۆا حانىمنىڭ قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنسىز، ء“ادىل ءسوز” قوعامىندا دا  وتىرعان قىزمەتتەرى جەتەرلىك. ول كىسىنىڭ قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ جۇمىستارىمەن اينالىسۋعا بىلايشا دا ۋاقىتى جوق. ونىڭ سىرتىندا ت.كالەەۆا حانىم قازاق باسپاسوزىنە شولۋ جاساپ، مونيتورينگ جاساپ وتىرۋعا تىلدىك مۇمكىندىگى دە، قازاق ءتىلدى كومەكشىلەرى دە  جوق،
قازاقستان جۋرناليستەر وداعى جەكەمەنشىك قوعام ەمەس. سوندىقتان، قازاقستان جۋرناليستەر وداعى توراعاسى قىزمەتىن ەلدىڭ، جۋرناليستەردىڭ مۇددەسىن ويلايتىن، قامتاماسىز ەتە الاتىن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى بار جۋرناليسكە تاپسىرۋ قاجەت اق.
ونداي جۋرناليستەر ارامىزدا بار ما! ارينە، بار.
مەنىڭ ويىمشا، قازاقستان جۋرناليستەر وداعى توراعاسىنىڭ قىزمەتىن “قازاق گازەتتەرى” ۇجىمىن باسقارىپ وتىرعان ج.كەنجالينگە نە “پرەزيدەنت جانە حالىق” گازەتىن باسقارىپ وتىرعان مارات توقاشباەۆ ءتارىزدى اق جۇرەك جۋرناليستەرگە تاپسىرۋ كەرەك.
ال، جاڭا قۇرىلىپ جاتقان “قازاق ءتىلدى كاسىبي جۋرناليستەر” بىرلەستىگىنە كەلەتىن بولساق، بىرلەستىكتىڭ اتى دا ۇتىمدى قويىلماعان. “كاسىبي”، كاسىبي” ەمەس، دەپ جۋرناليستەردىڭ اراسىنا جىك سالۋعا بولمايدى. كەز كەلگەن جۋرناليست باسىلىمداردا، سايت، پورتالداردا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن جۋرناليستەر قوعام ومىرىنە ارالاسىپ، جازۋعا مىندەتتى. ال، كاسىبي شەبەرلىكتى ۋاقىت قالىپتاستىرادى. سوندىقتان اتى دۇرىس قويىلماعان بىرلەستىكتىڭ، زاتى دا دۇرىس بولاتىنىنا كۇمانىم بار.
قورىتا ايتقاندا، توراعانى قايتا تاعايىنداپ، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت.

جۇمات انەسۇلى، قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ ارداگەرى

kerey.kz

 

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: