|  | 

ادەبي الەم

ايتىلاتىن ءسوز ەدى…

                                 ءبىزدىڭ جاقتا قىس ۇزاق

سول قىستا نەبىر عاجاپ بار

سوعىم-شۇيگىن، ءۇي-جىلى،

ۆەسەلياتسيا قازاقتار

  

شەن تارتىلعان شاناسى

تابانداۋلى پيماسى

گۋلياي، ءبىزدىڭ مەكەندە،

ورىستىڭ ليۋتايا زيماسى!

 

نوۆىي گود بولسىن ءسوزباسى-

نۇر قۇياتىن جۇزدەرگە

دەد موروز سنەگۋروچكامەن

تۋىس بوپ كەتكەن بىزدەرگە 

 

قازاقتى قازاق قۇتتىقتاپ

روجدەستۆومەن قۋانىپ،

كرەششەنيەدە، «ءبىسمىللا!»،

كۇرشىمگە سۇڭگىپ شىعالىق،

ودان كەيىن بوشكەلەپ،

ءتۇن اۋعاندا سۋ الىپ

ءوزىمىز ءىشىپ، مالدى دا،

اگۇروتتى دە سۋارىپ

شيپا تاپساق ەم-دومنان

جەل-قۇزدى بويدان شىعارىپ

 

وسىلاي پرازدنيكتەردى

قاپىسىز تويلاپ الايىق،

سودان كەيىن جۇمىلىپ

شىعارىپ قىستى سالايىق:

 

                                 سار ساماۋرىن قايناتىپ،

اق شاينەككە ءشاي دەمدەپ

قىز-كەلىنشەك جۇيتكىپ ءجۇر

سىي كىسىگە ءشاي بەرمەك

 

                                 قارالا ءشالى جامىلىپ،

جەردى تەۋىپ شىڭعىرىپ

چاستۋشكا ايتقىش ايەلگە

كەتتى مە، دەرسىڭ، جىن كىرىپ

 

ناسكيشەڭ جىگىت جۇلدە الماق

ستولبىعا ورمەلەپ

«داباي،براتان، داباي!»-دەپ

كوپشىلىك شۋلاپ دەم بەرەد

 

توپ-توپ ارقان تارتىسقان

سچەت پوكا: 5 تە 2

اينالا گۋ-گۋ اڭگىمە-

قۇيتىرقى دا بوستەكى

 

                                 چۋچەلو جاساپ،ونى ورتەپ

ءمارت قازاق اق تەر،كوك تەر بوپ

پروۆودى زيمىعا

ەڭبەگى سىڭگەن بەكتەر كوپ

 

 مىنا ءبىر توپ- جيۋري مە..،

                                    قولىندا قاعاز-قالامى،

                                    ارالاپ ءوتىپ بارادى،

                                    باعالاپ كەتىپ بارادى

                                    قاتاڭ-دەيدى-تالابى: 

                                    نا ۆىسوكوم ۋروۆنە 

                                    وتكىزبەك كەرەك… شارانى 

 

جاز قالاي بولار،قىس قالاي

بولجام جاساپ وتىر-اۋ-

(قازاقى امال ۇمىت بوپ)

ابدىكەي مەن بوقىراۋ

 

 …تول مەيرام بىزدە از،بىلەم ،-

ەكى ايت پەن ناۋرىز-جىل باسى

ونىڭ دا تەگىن تۇپتەسەك،                                     

اراب پەن پارسى-سۇلباسى 

 

قازاققا سودان جات ەمەس

قىزىعى كىم-كىمنىڭ دە،

ياعني، تويلاي بەرەمىز

تالعاماستان بۇل كۇندە،

پو-ليۋبومۋ كەتىرىپ   

قادىرىن ءتىلدىڭ، ءدىننىڭ دە…

 

                                    قاجىساڭىز ناقىلدان

مىنا اقىلعا كونىڭىز: 

جولورتادا توقتاي قاپ

…سنيكەرستەنىڭىز!

 

ءجون بە وسى قىلىعىم،

كورياۆىيلاۋ ءسوزىم شە؟!.

جازدىم،مىنە، ستيشوك-

پريكول ۇستاپ وزىمشە…

 

ۇقساماق بولعان بارىنە

مىناۋ ءتۇرىم-قاي ءتۇرىم؟!.

الا شۇبار ءبارى دە

مىناۋ ءتىلىم-قاي ءتىلىم؟!.

                                                                                    قۇماربەك قاليەۆ

ولەڭدەگى ورىس تىلىنەن اۋعان سوزدەر مەن اتاۋلار: پيما-پيمى،ۆالەنكي; روجدەستۆو،كرەششەنيە-پراۆوسلاۆيەلىق حريستيان مەيرامدارى; بوشكە-بوچكا; اگۇروت-وگورود; ساماۋرىن-ساموۆار; -شاينەك-چاينيك; ءشالى-شال; ناسكي-نوسكي;ستولبى-ستولب; ارقان-اركان،ۆەرەۆكا; قۇيتىرقى-حيتوركا; بوستەكى-پۋستياكي،پۋستياكوۆىي; پروۆودى زيمى-ورىس حالقىنىڭ مەيرامى; ابدىكەي-دەن سۆياتوي ەۆدوكي،14-مارتا; بوقىراۋ-پوكروۆ،14-وكتيابريا; 

 

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: