ВЕНГРИЯ – ҚАЗАҚСТАН 2:3

كوز قاراس سپورت سۋرەتتەر سويلەيدى شوۋ-بيزنيس

ۆەنگريا – قازاقستان 2:3

| Mar 26, 2018

عالىم بوقاش

بۋداپەشتە قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ ەڭ جاقسى ويىندارىنىڭ ءبىرىن كوردىك. ەركەبۇلان (سەيداحمەت) مەن باقتيور كوماندانىڭ بويىنا ون شاقتى جىل بويى كورىنبەي كەتكەن باتىلدىق پەن شەبەرلىك ءبىتىردى. بولاشاعى زور جاس فۋتبولشىلار. ستويلوۆ “استانانى” جاتتىقتىرىپ ءجۇرىپ، جەرگىلىكتى ويىنشىلاردى ابدەن زەرتتەگەنىن، وزدەرىنە شاق تەحنيكاسى مەن قۋاتىن سارقا جۇمساتۋدى ۇيرەنگەنىن كورسەتتى. قازاقستاندىقتار دوپتى ۇزاق ۇستاۋدى، ءدال ءارى الىسقا پاس بەرۋدى مەڭگەرىپتى. نەناد ءتاجىريبەسىن تانىتتى. رومان جەڭىس ءۇشىن كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. باۋىرجان ناعىز ديسپەتچەر رەتىندە كورىندى. دميتري مەن ەۆگەني بىرنەشە مارتە جوق جەردەن دوپتان ايىرىلىپ جاتتى. سوڭعى جيىرما شاقتى جىل ىشىندە ەۋروپادا ورتادان تومەن قۇراماعا اينالعان ۆەنگريالىقتار كوپ قاتەلەستى، وتە ساپاسىز، سىلبىر وينادى. “گرۋپاما ارەناعا” جينالعان از ساندى جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەر ىزاعا بۋلىعىپ، ىسقىرىپ جاتتى. كەزىندە “بريۋگگەنىڭ” جۇلدىزى بولعان لەكەنس ۆەنگريانى تىرىلتە الماس، ترەنەر رەتىندە كەرەمەت جەتىستىگى دە جوق. جولداستىق ماتچ بولسا دا، جانكۇيەرلەرگە قازاقستان قۇراماسىنىڭ ءۇش جىل سارعايا كۇتتىرگەن جەڭىسى (ستويلوۆتىڭ العاشقى ويىنىنداعى ءبىرىنشى جەڭىسى) قۇتتى بولسىن! بارەكەلدى!

facebook پاراقشاسىنان الىندى

https://youtu.be/RvlgTajUaiw

جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

kerey.kz

ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ
تيبەت اسقان كوش نە سەبەپتى باستالدى؟

kerey.kz

1883-جىلى التايدان جامىسباي باستاعان قازاقتار العاش رەت باركول جەرىنە كوشىپ باردى، 1887-1891-1895 جىلدارى تاعىدا كوشىپ كەلگەندەر بولدى. ونان كەيىندە كوشىپ كەلگەندەر بولدى، مىسالى 1912-1913 جىلدارى، 1920 جىلدارى، 1924-1929 جىلى كەلگەنلەر بولدى، ولاردىڭ دەنى التايدان بولاتىن. 1912 جىلدان كەيىن مانجۋ بيلىگى قۇلاپ قىتاي بيلىگى ورنادى، 1928 جىلى بيلىككە كەلگەن جين شۋرىن التاي تورەسى قاسىمقان ۇلى شارىپقاندى، تارباعاتاي تورەسىنىڭ ۇلى قىزىردى، باركول قازاق ۇكىردايى ءالىپتىڭ ۇلى ەلىسقاندى ۇرىمجىدە وقىتتى، ەلىسقان زاماناۋي اسكەري ءبىلىم الدى، قىتاي ءتىلىن ۇيرەندى. ونى 200 ادامدىق قارۋلى قازاققا باسشى ەتىپ ونى «شىعىس شىڭجاڭ شەگارا قورعانىس وتريادى» دەپ اتادى. 1931 جىلى قۇمىل ۇيعىرلارى قوجانيازدىڭ باستاۋىندا كوتەرىلىس جاسادى. وقيعا ءبىر قىتاي اسكەر باسىنىڭ ءبىر ۇيعىر قىزدى زورلىقپەن ايەل ەتىپ الماق
مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

kerey.kz

جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى
قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

kerey.kz

Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا
قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

kerey.kz

ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ