|  | 

ادەبي الەم

تاعى ءبىر اي كەلەدى قياقتانىپ…

FB_IMG_1522294551408
ءامينا ادايحان 198­4_جىلى 24_اقپاندا التاي ايماعىن­دا تۋعان .شىنجان
ۆنيۆرەسيتەتى جۋرناليستيكا ماماندىعىن ءبىتى­رگەن .التاي ايماعى جازۋشىلار
وداعىنىڭ مۇشەسى .كازىر تالدىقورعان قالاسىندا جەكە كاسىپكەر .ءبىر نەشە جىر
ءمۇشايرالارىنىڭ جەڭىمپازى .2017_ج “جۇيەكتەگى اعىستار”، “جاستى­ق_جالىن جىر
“_اتتى جىيناقتارعا ولەڭدەرى ەنگەن .جاس اقىن “ادەبيەت الەمى”ورتالىعىنىڭ
مۇشەسى.

“كوكتەم كەلدى “
_دەيدى مەزگىل مەنمەنسىپ،
مەنىڭ جانىم قاراشادا قالعىعان.
جاۋدىرەگەن جانارىمدى كومگەن شىق،
سەنە الماي ءجۇر ءسال بۇعان…
سۋرەتشىعىپ سۋىق تۇندەر سۇڭگىسىن،
تەرەزەمە تەسىرەيىپ قونادى.
ۇشىپ كەتكەن قاراشادا “جىل قۇسىم”،
قايتىپ كەلگەن جوق ءالى…
حات جازبادى تىم قۇرىسا ساعىنىپ،
حال ء_جايىمدى ءبىلىپ ءھام.
ەلەمەيمە جۇرگەنىمدى جابىعىپ؟
مۇمكىن مەنى ۇمىتقان …
كوكتەم كەلدى،
كۇلكى قوسىپ كەشكى ايعا ،
بىلەكتەرى بىلەۋلى .
كۇزدى ۇزاتىپ سالعىم كەلمەي ەشقايدا،
كۇتىپ ءجۇرمىن بىرەۋدى …
 * *
تاعى كەلدىم سەن تۇراتىن شاھارعا،
ساعىنشتىڭ بالىن قۇيىپ بوكالعا .
جاتىرقايدى مەنى تاۋىڭ ، اسپانىڭ،
جاتىرقايدى ادامداردا و، تاۋبا!
سەندە مەنى بۇرىنعىداي كۇتپەدىڭ،
جۇرەگىمنىڭ تاپپاي قالدىم ءتىپتى ەمىن.
سەنسىز سۇركەي سەزىلگەنى بولماسا،
بۇل شاھاردا جوق قوي جانىم
تۇكتە ءمىن .
مۇمكىن بە ەدى ءوزىڭ ءجايلى ويلاماۋ؟
شارپىپ ءوتتى ءبىر بەلگىسىز بويدى الاۋ.
جەتكىزبەيدى كەلگەنىمدى جەل نەگە؟
ايدا ساعان سىبىرلاۋدى قويعان_اۋ ؟
اتپاي مۇلدە باياعىداي تۇنىق تاڭ،
الدە ءبارى ىشتەرىنەن تىنىپ ءھام.
سەن بار شاھار جابىرقاتتى جانىمدى،
سەن سياقتى مەنى تەزدەن ۇمىتقان.
 * *

ءسىز بىلمەيسىز بە؟
ءسىزسىز كۇنىمنىڭ قاران ەكەنىن،
ساعىنىش _دوسىم، نالا _مەكەنىم .
ساعىنبايتىنىڭىزدى ويلاسام بولدى،
جابىرقاپ ىشتەي قالادى ەكەنمىن .
ءسىز بىلمەيسىز _اۋ؟
كەش كىرسە بولدى جانىما يە مۇڭ،
ايمالاسا ايدىڭ جۇلدىزدار جيەگىن.
مەندەگى جۇرەك وزىڭدەي جاندى،
وتىرىك ەمەس ، ورتەنىپ سۇيەرىن.
ءسىز بىلمەگەن شىعارسىز؟
ورتەنسەم مۇلدە باسىلمايتىنىمدى،
بىلسەمدە قالاپ شاقىرمايتىنىڭدى.
ارامىز قانشا الىستاعان سايىن،
سونشالىق سىزگە جاقىندايتىنىمدى.
ءسىز بىلەسىز عوي…
بىلە تۇرا سۋ سەۋىپ جاستىق ورتكە،
ۋ قۇياسىز ونسىز دا اششى دەرتكە.
وپ_وتىرىك اينالا قالاسىز ءسىز،
كەرەڭ ،سوقىر سونانسوڭ
تاسجۇرەككە…

 * *
مەنى قاتتى قۇشاقتاشى يمەك اي،
جالتىلدايسىڭ،
جانىم قاتتى كۇيگەنى _اي.
جالىنىما جالىن قوسشى لاۋلايتىن،
جانارىمنان سۇيمە ءجاي …
نەگە ساعان جاۋدىرەيدى مىڭ جۇلدىز؟
مىڭ جۇلدىزعا،
قۇمار بولعان قۇمبىل قىز .
ماقپال تۇنگە ماڭعازدانا ەركەلەپ،
قۇشاعىنا سۇڭگىرمە ءىز ؟…
سەن اسپاننان، مەن اينەكتەن ءتالمىرىپ،
جاتقانىن _اي،
ارامىزدان سەڭ ءجۇرىپ.
تاۋعا شوككەن بۇلتقا ءمىنىپ شوكىمدەي،
جول تارتادى ەندى ءۇمىت…
مەنى قاتتى قۇشاقتاشى يمەك اي،
ساعان بارار جولدىڭ الىس،
يرەگى _اي.
جۇرەگىمدى جارقىراتىپ اق ساۋلەڭ،
لۇپىلىنەن ءسۇيدى اراي…
* *
بىلەسىز بە؟
مەن بۇگىن ءسىزدى كۇتتىم،
ءسىزدى كۇتتىم،
ولەردەي ۇزدىگىپ تىم.
وكپەلەدىم وزىمە، وزىڭىزگە،
ىزگى قالماي كەۋدەمدە ىزگى ءۇمىتتىڭ.

قيالداعى قالحانىڭ حالىن ءبىلىپ،
كورەيىن دەدىڭىز ااۋ ساعىندىرىپ.
پەرىشتە سەزىمىمنىڭ قاۋىرسىنىن،
حات جازدىم ساعىنشقا مالىندىرىپ.
دەگەن ەم_"تاڭىر بىلەت تاس قاتتىمىن "،
ارمانىڭا اسىلىپ اسقاقتىعىم.
سەرگەلدەڭ سەزىمىمنىڭ سەرى قۇسى،
جىلادى جالعىزدىقتىڭ جاستاپ مۇڭىن.
تاعى ءبىر اي كەلەدى قياقتانىپ،
جۇلدىزدار جاتىر وعان كۇي اقتارىپ.
كورىنەسىز و، تاۋبا! قالاي_قالاي،
مەن اداسقان بال باقىت سياقتانىپ.
قۇبالتىپ قۇمبىل زامان شىرايىن كوپ،
تۇرعان شىعار تاعى ءومىر سىنايىن دەپ.

باقىتتىڭ بازارىندا ءجۇرمىن دەسەم،

ءسىز ماعان جابىستىڭىز ۋايىم بوپ.
 * *
كوڭىلدەگى كۇدىگىمدى ۇگىتىپ،

سەزىمىمنىڭ اش ءبورىسىن ۇلىتىپ.
“سالەم “_دەدىم بىلگىم كەلىپ حالىڭدى،
“ۇمىتامىن”_دەگەنىمدى ۇمىتىپ…
سەن جارىق ەتتىڭ…
سوزدەرىڭنەن ەسىپ ءان،
گۇلگە تولدى كوز الدىمدا ەكران.
مەنى شەكسىز كەڭىستىككە باستايتىن،
سەن جۇرەتىن وسى ماڭ…
مانيتوردى جانارىممەن ايمالاپ،
قالعانداي_اق سوندا كۇتىپ اينا باق.
باسقا الەمگە قۇستاي قانات قاعامىن،
لەبىزىڭدى جۇرەگىمە بايلاپ اپ…
اراي توگىپ سوسىن ماعان باسقا كۇن،
سەيىلەدى تۇنەك بۇلتتان اسپانىم.
ءبىر عۇمىردى ساداعا ەتىپ جىبەرەم،
كەرەك بولسا وسى ساتكە قاس_قاعىم…
ءتۇن سۇيەدى شاتتىعىمدى ۇرلانا،
كنوپكا مەن ارپالىسىپ ءبىر نالا.
كوز الدىمدا سۇرلانادى كوك اينەك،
ماعان سوسىن قالاتىنى…
مۇڭ عانا.

kerey.kz

Related Articles

  • مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

    مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

     سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا

  • اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس! 

    ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي

  • ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!.. 

    سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا

  • تۇرسىن جۇمانباي ء«ۇيسىنباي كىتابى»

    تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»

    بۇل داعاندەل، باقاناس ولكەسىنەن شىققان بي ءۇيسىنباي جانۇزاقۇلى حاقىندا قۇراستىرىلىپ جازىلعان كىتاپ. تىڭ تولىقتىرىلعان ەڭبەكتە بولىس الدەكە كۇسەنۇلى، داعاندەلى بولىسىنىڭ باسشىلارى مەن بيلەرىمەن قاتار ءابدىراحمان ءالىمحانۇلى ءجۇنىسوۆ سىندى ايتۋلى تۇلعالار جايلى اڭگىمە قوزعالعان. ولاردىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەكتەرى، بيلىك، كەسىم – شەشىمدەرى، حالىق اۋزىندا قالعان قاناتتى سوزدەرى مەن ءومىر جولدارى، اتا – تەك شەجىرەسى قامتىلعان. سونىمەن قاتار مۇراعات دەرەكتەرىندەگى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. كىتاپقا ەسىمى ەنگەن ەرلەردىڭ زامانى، ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرى تۋرالى جازىلعان كەي ماقالالار، جىر –داستاندار، ۇزىندىلەر ەنگەن. كىتاپ قالىڭ وقىرمان قاۋىمعا ارنالعان. تۇرسىن جۇمانباي «ءۇيسىنباي كىتابى»، - جەبە باسپاسى، شىمكەنت قالاسى.134 بەت تولىق نۇسقاسىن تومەندەگى سىلتەمە ارقىلى وقي الاسىز. ءۇيسىنباي كىتاپ kerey.kz

  • «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    «العاشقى كىتاپ» دەرەكتى بەينەفيلمى

    قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مادەنيەت كوميتەتىنە قاراستى ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنىڭ تاپسىرىسىمەن «JBF company» كومپانياسى سەمەي قالاسىندا، شىڭعىستاۋ وڭىرىندە، الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا  «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى بەينەفيلم تۇسىرۋدە. دەرەكتى فيلم ابايدىڭ 1909 جىلى سانكت پەتەربۋرگتەگى يليا بوراگانسكي باسپاسىندا باسىلعان العاشقى شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋىنە ارنالادى. ۇلى اباي مۇراسىنىڭ قاعاز بەتىنە تاڭبالانۋ تاريحىن باياندايدى. قازىرگى ادامدار بۇرىنعى ۋاقىتتىڭ، اباي زامانىنىڭ ناقتى، دەرەكتى بەينەسىن، سول كەزدەگى ادامداردىڭ الپەتىن، كيىم ۇلگىسىن كوز الدارىنا ەلەستەتۋى قيىن. كوپشىلىكتىڭ ول ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىگى تەاتر مەن كينوفيلمدەردەگى بۋتافورلىق كيىمدەر مەن زاتتار ارقىلى قالىپتاسقان. الايدا اباي ۋاقىتىنداعى قازاق تىرشىلىگى، قازاقتاردىڭ بەت-الپەتى، كيىم كيىسى، ءۇي – جايى، بۇيىمدارى تاڭبالانعان مىڭداعان فوتوسۋرەتتەر ساقتالعان. بۇلار رەسەي، تۇركيا، ۇلىبريتانيا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: