“Мама” деген үйдің жанындағы ат байлайтын діңгек.

“ماما” دەگەن ءۇيدىڭ جانىنداعى ات بايلايتىن دىڭگەك.

| May 12, 2015

“ماما” دەگەن ءۇيدىڭ جانىنداعى ات بايلايتىن دىڭگەك. سوسىن بۇرىڭعى بابالارىمىز ومىراۋدى (جەلىن) “ماما” دەگەن. بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن ەمشەكتەگى بالاعا “ماما بەرشى” دەيمىز عوي. تاريحي جاد پەن ءداستۇردىڭ ساباقتاستىعى دەگەن وسى. قوبىلاندىدا “ەنەكەمنiڭ ەمە كەت، توسiندە ەكi ماماسىن” دەيدى. بۇل ورىستىڭ ەمەس، قازاقتىڭ باياعىدان كەلە جاتقان ەسكى ءسوزى. كەرىسىنشە، قازىر كونە سوزدەرىمىزدىڭ ءبىرازى كىشكەنە وزگەرىسپەن ورىس تىلىندە ءجۇر. وردالىقتاردىڭ كەزىنەن بەرى ولار بىزدەن ءبىراز نارسە الدى. «ازاۋلىدا اعا بولعان ەرلەر كوپ ەدى، ايتسە دە، الماعا (ماماعا) ات بايلاعانى جوق ەدى!» – دەگەن دوسپامبەت جىراۋ دا..

جولىمبەت ماكىشتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

تەك تىلگە بايلانىستى…

kerey.kz

قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،
“قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن.

kerey.kz

“قازاق ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل” دەپ جازىلىپ تۇر عوي دەيدى. نەگە ونداي ءسوزدىڭ پايداسى جوق ەكەنىن تۇسىندىرەيىن. “جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ” 9-باپ 2-تارماعى تۇرعاندا قۇجاتتار ەشقاشان قازاقشا جاسالمايدى. تەك اۋدارما ءتىلى بولىپ قالادى. سەبەبى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيا 9-باپتىڭ 2-تارماعىنا سۇيەنىپ، ءىس-قاعازداردى ورىسشا جاساپ ۇيرەنگەن. سول سەبەپتى ءىس-قاعازدىڭ ءبارى الدىمەن ورىسشا جاسالادى، كەيىن قازاقشاعا قالاي بولسا سولاي اۋدارىلادى. سول سەبەپتى 1-تارماقتىڭ بولعانى قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىندە بولۋىنا ەش كومەكتەسە المايدى. ءبىر عانا جولى بار: كونستيتۋتسيادا مەملەكەتتىك ءتىل دە، رەسمي ءتىل دە – قازاق ءتىلى دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. قۇجاتتىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنىڭ عانا زاڭدى كۇشى بولۋى ءتيىس. سول كەزدە باسقا تىلدەردەگى نۇسقاسى جاي اۋدارماسى بولادى. سول كەزدە عانا قازاق
مەملەكەتتىك ءتىل: قاۋقارلى ما، الدە ءالى دە دەكلاراتسيا ما؟

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz سايتتارىنان الىندى. اتا زاڭ جوباسىنىڭ تالقىسى قازاقستانداعى ەڭ سەزىمتال، ەڭ ۇزاق تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ ءبىرى — مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناقتى مارتەبەسى. كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جازىلعانىنا وتىز جىلدان استى. الايدا قوعامداعى شىنايى سۇراق ءالى دە اشىق: قازاق ءتىلى — باسقارۋدىڭ ءتىلى مە، الدە سيمۆولدىق مارتەبەدەگى ءتىل مە؟ ءتىل ماسەلەسى نەلىكتەن شەشىلمەي كەلەدى؟ سەبەبى ءبىز ۇزاق ۋاقىت بويى تىلگە: – مادەني قۇندىلىق رەتىندە عانا قاراپ كەلدىك; – ونى مەملەكەتتىك باسقارۋ ءتىلى رەتىندە ناقتى بەكىتپەدىك. ناتيجەسىندە: – كونستيتۋتسيادا ءبىر ءماتىن، – تاجىريبەدە باسقا جاعداي قالىپتاستى. بۇل قايشىلىق ءتىلدىڭ ەمەس، كونستيتۋتسيالىق ايقىندىقتىڭ السىزدىگىنەن تۋىندادى. 9-باپتاعى باستى ءتۇيىن جوبا بويىنشا: 1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. 2. مەملەكەتتىك ۇيىمداردا
ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!..

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا
قىتاي ينتەلليگەنتسياسى قىتاي يەروگليفىن سىنادى، قىتاي ءتىلىن ەمەس…

kerey.kz

قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر قازاق زيالىلارىنىڭ قازاق ءتىلىن سىناعان پىكىرى تاراپ ءجۇر. ەسىمە ءبىر كەزدەرى قىتاي ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قىتاي يەروگليفىن سىناعانى ءتۇسىپ كەتتى. 20- عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە قىتايدىڭ ءداستۇرلى يەروگليفتەرىن سىناماعان زيالى كەمدە كەم. *** *** *** “يەروگليفتەردە زاماناۋي يدەيالار مەن تەوريالاردى جەتكىزەتىن سوزدىك قور جوق، ءارى ولار زياندى ويلاردىڭ ۇياسىنا اينالادى. ولاردى جويۋدا ۇيات جوق” دەپ جازدى 1918 جىلى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى جاڭا مادەنيەت قوزعالىسىنىڭ جەتەكشى قايراتكەرى چەن دۋسيۋ (陈独秀). قىتاي يەروگليفىن قاتتى سىناۋشىلاردىڭ قاتارىندا تاعى دا قىتاي كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى تسيۋي تسيۋباي (瞿秋白) دە بولعان. ول ءتىپتى 1931 جىلى “قىتاي يەروگليفتەرى شىن مانىندە الەمدەگى ەڭ لاس، ەڭ جەكسۇرىن ءارى ەڭ جيرەنىشتى نارسە. ءتىپتى ورتاعاسىرلىق