قازان ايىنىڭ سوڭى. جاڭبىرلى كەش. Soluxe Hotel Astana (“پەكين پالاس”) قوناقۇيىنىڭ ءبىر قاباتىن الىپ جاتقان پرەزيدەنتتىك ليۋكس. ءتۇسىرىلىم توبى امەريكالىق ميلليونەر، حالىقارالىق ينۆەستور، قارجى ساراپشىسى جانە الەمدى ەكى اينالىپ شىققان ادام دجيم رودجەرستى كۇتىپ وتىر. ءبىز رودجەرستەن سۇحبات الىپ، قيىن-قىستاۋ كەزدە اقشانى قالاي جاراتۋ كەرەك جانە قالاي ساقتاۋ كەرەك ەكەندىگى جايلى كەڭەس سۇراۋدى ۇيعاردىق. قازاقستان استاناسىنا ول VI Astana Invest 2015 حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمىنا مودەراتور رەتىندە شاقىرىلعان.

TENGRINEWS: دجيم، قازاقستان دەگەندە ەسىڭىزگە نە تۇسەدى؟ ءسىز ءۇشىن ءبىزدىڭ ەل نەسىمەن قىزىقتى جانە مۇندا ينۆەستيتسيالارىڭىز بار ما؟

دجيم رودجەرس: قازاقستاندا بولعانىما وتە قۋانىشتىمىن. سىزدەردىڭ ەلگە وسىمەن بەسىنشى رەت كەلىپ وتىرمىن. ويىما ءبىرىنشى بولىپ كەلەتىنى – ارينە، ەل تەرريتورياسىنىڭ باسىم بولىگىن الىپ جاتقان دالا. كەڭ دالادا ءجۇرۋ باقىتى بۇيىرىپتى.

قازىرگى ۋاقىتتا مەن قازاقستانداعى وڭ وزگەرىستەردى بايقاپ وتىرمىن. بۇرىن بۇل مەملەكەت سىرتتاعىلارعا جابىق بولسا، قازىر جاعداي مۇلدەم باسقا. مۇندا قاراجات قۇيۋعا بولادى. ەندى عانا وسى مەملەكەتكە ينۆەستيتسيا قۇيۋدى ويلاپ وتىرمىن. ونىڭ ۇستىنە قولىمدا ءوز قاراجاتىمدى قۇيامىن دەپ وتىرعان قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ءتىزىمى بار.

TENGRINEWS: ادامدا باي بولۋى ءۇشىن ءارى جەتىستىكتە ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن قانداي قاسيەتى بولۋى كەرەك؟

دجيم رودجەرس: بىرىنشىسى – وزگەلەرگە ۇقساماۋ كەرەك، تاۋەلسىز ويلاۋ كەرەك جانە توبىردىڭ سوڭىنان ىلەسە بەرمەۋ كەرەك. ەگەر توبىر ءبىر جاققا قاراي كەتىپ بارا جاتسا، ءسىز باسقا باعىتتا ءجۇرۋىڭىز ءتيىس. تاۋەلسىز بولىڭىز، سوندا عانا باقۋاتتى بولا الاسىز.

TENGRINEWS: دوللاردىڭ كۇشى نەدە؟ نەلىكتەن مەملەكەتتەر امەريكالىق ۆاليۋتادان باس تارتا الماي وتىر؟ دوللار ءالى قانشا ءومىر سۇرەدى؟ 

دجيم رودجەرس: الەمنىڭ بارلىق رەزەرۆى دوللارمەن ساقتاۋلى. بىراق امەريكالىق ۆاليۋتاعا دەيىن ستەرلينگ فۋنتى جانە تاعى دا باسقا اقشا بىرلىكتەرى بولدى. ولاردان باس تارتا المايتىن سياقتى كورىندىك، الايدا باس تارتۋعا بولاتىنىن كورىپ كەلەمىز. قازىر دە وزگەرىستەر بولىپ جاتىر، ادامدار دوللاردان باس تارتا باستادى. سوندىقتان سىزدەر دە امەريكالىق ۆاليۋتادان باس تارتۋدى ويلاستىرۋلارىڭىز كەرەك. ءيا، مەنىڭ بار جيناعان قاراجاتىم دوللارمەن ساقتاۋلى. دەسە دە، ون جىل ىشىندە ادامدار دوللاردان باس تارتادى دەپ ەسەپتەيمىن. مەنىڭشە، ونىڭ ورنىن يۋان باسادى. قىتاي ۆاليۋتاسى دوللارعا باسەكە بولا الاتىن جالعىز ۆاليۋتا.

TENGRINEWS: بۇكىل الەمدى قىتاي باسقاراتىن بولادى دەپ ويلايسىز با؟

دجيم رودجەرس: حIح عاسىر ۇلىبريتانيانىڭ، حح عاسىر – اقش-تىڭ، ححى عاسىر قىتايدىڭ عاسىرى. اسپان استى ەلى – ۇلى دەرجاۆا، تاياۋدا ولار ودان دا جوعارى بولادى، كوش باستايدى. بالالارىمدى قازىردىڭ وزىندە سوعان دايىنداپ جاتىرمىن، ولار قىتاي ءتىلىن بىلەدى. ازيا قارجى نارىعىندا قۋاتتى ويىنشى بولاتىن جاعدايعا دايىن بولعىم كەلەدى. مەنىڭ اقش-تا، ماياميدە، سينگاپۋردە كەڭسەلەرىم بار. ءوزىم دە وسى ەلدەردە تۇرامىن. ارينە، قىتايعا كوشىپ بارعىم كەلگەن، بىراق بۇل ەل قاتتى لاستانعان، ول جاقتا ءومىر سۇرە المايمىن. ەگەر بيلىك ەلدى تازارتسا كوشۋ ماسەلەسىن باتىلىراق قاراي باستايمىن.

TENGRINEWS: داعدارىس كەزىندە پايدا تابۋعا بولا ما؟ مۇنداي كەزەڭدە اقشانى قايدا سالۋ كەرەك؟

دجيم رودجەرس: داعدارىس كەزىندە قىرۋار اقشا تابۋعا بولادى. قىتايدىڭ ءتىپتى “داعدارىس پەن مۇمكىندىك قاتار جۇرەدى” دەگەن ماقالى بار. دۇربەلەڭگە قوسىلىپ كەتپەي، سالماقتى بولا بىلسەڭىز، ناتيجەگە قول جەتكىزە الاسىز.

اقشانى قايدا قۇيۋ كەرەك ەكەنىنە كەلسەك، بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە ءسىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنىڭىزعا جانە داعدارىستىڭ تۇرىنە بايلانىستى. ەگەر ول سوعىسپەن بايلانىستى بولسا، ءسىز تاماق پەن التىندى ساتىپ الۋىڭىز قاجەت. ال ەگەر حالىقتا اقشا بولماسا، بانكروتقا ۇشىراعان كومپانيالاردى ساتىپ الۋىڭىز كەرەك، سەبەبى بولاشاقتا وسى كاسىپورىنداردى دامىتا الاسىز.

TENGRINEWS: ادامدار “داعدارىس” اتتى ساباقتان نە ۇيرەنۋى كەرەك؟

دجيم رودجەرس: داعدارىس – پايدا تابۋدىڭ زور مۇمكىندىگى. ءبىرىنشى كەزەكتە ءسىز سالقىنقاندى بولۋىڭىز كەرەك، دۇربەلەڭگە ىلەسىپ كەتپەڭىز. ءبارى ءوز رەتىمەن، ءبارى دە اياقتالادى. سوندا ءسىز پايدانى تاۋىپ، ءوز نەسىبەڭىزدەن ايىرىلماۋىڭىز ءتيىس. الداعى ەكى جىلدا تاعى ءبىر داعدارىس بولادى، وعان ءسىز ەرتە قامدانىڭىز. اقشا جيناپ، ونى قايدا قۇيۋىڭىز كەرەك ەكەنىن شەشىپ الىڭىز. ياعني، ماسەلەن، ماقسات قوياسىز: جەر ساتىپ العىم كەلەدى; داعدارىس باستالعاندا باراسىز دا سول جەردى ساتىپ الاسىز. رەتسەسسيا كەزىندە دۇكەنگە جۇگىرىپ، قىمبات زاتتار مەن كيىمدى ساتىپ الماۋىڭىز كەرەك. بىراق مۇندا دا ءبىر ماسەلە بار، ەگەر دوستارىڭىز برەند كيىمدەر ساتىپ جاتسا، سولاردان ساتىپ الا الاسىز. ادامداردىڭ داعدارىس كەزىندە ساتاتىن كيىمدەرى بولادى، ال ءسىزدىڭ قالتاڭىزدا اقشا بولادى.

TENGRINEWS: داعدارىس كەزىندە ساياحاتتاۋ دۇرىس پا؟ الدە مۇنداي كەزەڭدە ۇيدە وتىرعان ابزال ما؟

دجيم رودجەرس: ساياحاتتاۋ ءۇشىن ەڭ قولايلى كەزەڭ – داعدارىس كەزى. ەگەر ءبىر ءىستى باستاعىڭىز كەلسە، داعدارىس كەزى ەڭ قولايلىسى. ادامدار قورقىپ، ەشقايدا ساياحاتتامايدى، ال ءسىز ۇشاق بورتىنا وتىرىپ، ولاردىڭ بيلەت ساتىپ الۋعا قورقاتىنىن كورەسىز. قوناقۇي جالدايسىز، وندا دا ادام قاراسى از، ياعني سايكەسىنشە قۇنى دا ارزان بولادى دەگەن ءسوز. سوسىن مەيرامحاناعا كىرەسىز، وندا دا ادام از. سوندىقتان ءبىر ءىس جاساعىڭىز كەلسە – داعدارىس ەڭ قولايلى كەزەڭ.

TENGRINEWS: ءومىردىڭ ءمانى نە؟

دجيم رودجەرس: ومىردىڭ ءمانىن قالاۋىڭىزداعىنى جاساۋ دەپ بىلەمىن. مەن اقشانى كولىك ساتىپ الۋ ءۇشىن تاپقان جوقپىن، اقشانى بوستاندىقتى ساتىپ الۋ ءۇشىن، كوڭىلىم قالاعان نارسەنى جاساۋ ءۇشىن تاپتىم. قايىرىمدى ادام بولعىم كەلمەسە بولماي-اق قويامىن، بۇل جولمەن جۇرگىم كەلمەسە، جۇرمەي-اق قويامىن. قازاقستاندى موتوتسيكلمەن شارلاعىم كەلسە، شارلايمىن. مەن سىزدەرمەن كەزدەسكىم كەلدى – كەزدەستىم.

TENGRINEWS: سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا، ەڭ باي ادام “زارا” برەندىنىڭ قوجايىنى. ياعني ادامدار قارجىلاي قيىندىقتارعا قاراماستان كيىمدى ساتىپ الىپ جاتىر. قالاي ويلايسىز، ادامدار كيىمگە تاۋەلدى مە؟

دجيم رودجەرس: كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي، ساعات تاقپايمىن، باعالى بۇيىمدارعا قىزىقپايمىن. ءوز باسىم زات ساتىپ الا بەرمەيمىن، كولىگىم دە جوق، ءۇيىم دە، ۇشاعىم دا جوق. تەك ادامدار ءۇشىن ساتىپ الامىن. ادامداردىڭ كيىم ساتىپ الۋىن ماڭىزدى دەپ ويلامايمىن، ولار بولاشاققا ينۆەستيتسيا قۇيۋى كەرەك. ەگەر سىزدەر اقشانى اقىلمەن جيناپ، پايدالانىپ، ينۆەستيتسيا قۇيساڭىزدار، بولاشاقتا قالاعان زاتتى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىكتەرىڭىز بولادى. بىراق بۇل ءۇشىن اقشا جيناۋلارىڭىز قاجەت. مەنىڭ ءۇيىم بولعان، مەن ونى داعدارىس كەزىندە ساتىپ الدىم، بىراق كەيىن ساتىپ جىبەردىم. ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن ءۇي ساتىپ العىم كەلەدى. ايەلىم بولسا كولىك ساتىپ الۋىمىز كەرەك دەدى. كولىكتىڭ ارتىق باس اۋرۋ ەكەنىن ايتۋمەن بولدىم. كولىك ساتىپ الۋمەن قاتار، وعان جۇرگىزۋشى الۋ كەرەك، ۇقىپتى ءجۇرۋ كەرەك دەگەندەي ماسەلەلەرى كوپ. ناتيجەسىندە ايەلىم ايتقانىنان قايتپاي، قىمبات “مەرسەدەس” ساتىپ الدى. ساتىپ العانىمىزعا ءبىر اپتا وتپەي جاتىپ، جۇرگىزۋشىمىز ونى قابىرعاعا سوعىپ الدى.

TENGRINEWS: قازاقستاندا ادامدار قىمبات اۆتوموبيل، ليۋكس برەندتەرىنىڭ كيىمىن جانە جىلجىمايتىن مۇلكىن ساتىپ الۋدى، ۇلان-اسىر توي جاساۋدى ۇناتادى. سىزدىڭشە بۇل دۇرىس پا؟

دجيم رودجەرس: ەگەر اقشاڭىز بولسا قىمبات كولىك، كيىم ساتىپ الىپ، توي جاساي الاسىز. بىراق بۇل اقشانى بولاشاققا ساقتاساڭىز دانا شەشىم جاسايسىز. ال ەگەر “گۋچچي” كويلەگىن ساتىپ العاننان كەيىن پاتەر جالداۋعا مۇمكىندىگىڭىز بولماسا مۇنداي كويلەكتىڭ سىزگە نە قاجەتى بار؟ بۇل اقىلسىزدىق. مەن قازىر سىزگە “گۋچچي” كويلەگىن اپەرە الامىن، سەبەبى مەن جاس كەزىمدە قاراجاتىمدى ساقتاپ، جيناعانمىن. مەن اقشامدى دۇرىس جولعا سالدىم. مەن بوستاندىعىمدى ساتىپ العىم كەلەدى.

TENGRINEWS: قالتالى ادامدار ءبىر كيىمدى قايتا-قايتا كيۋدى ۇيعارادى، سەبەبى ولار ءار تاڭدا نە كيەمىن دەپ ويلانۋعا ۋاقىت جۇمساعىسى كەلمەيدى. بۇل ويعا كەلىسەسىز بە؟

دجيم رودجەرس: يا، مەن دە سولاي ويلايمىن.

TENGRINEWS: بىراق ءسىز قازىر سوڭعى سانمەن كيىنىپ كەلىپسىز عوي.

دجيم رودجەرس: سۇحباتقا كوستيۋم كيىپ كەل دەپ وزدەرىڭىز ايتتىڭىزدار، مەن سولاي جاسادىم (سۇحباتقا دەيىن ءبىز سپيكەردىڭ كوستيۋم كيۋىن وتىنگەن ەدىك – اۆت.Tengrinews.kz.). ءوتىنىش ايتپاساڭىزدار دجينس پەن فۋتبولكا كيىپ كەلەر ەدىم. قازاقستاندا ءبىر تۇسىنگەنىم، قازاق ايەلدەرى نە ايتسا، سونى ىستەۋ كەرەك ەكەن.

اڭگىمەلەسكەن ايگەرىم ءابىلماجيتوۆا

tengrinews.kz