Qazan ayınıñ soñı. Jañbırlı keş. Soluxe Hotel Astana (“Pekin palas”) qonaqüyiniñ bir qabatın alıp jatqan prezidenttik lyuks. Tüsirilim tobı amerikalıq millioner, halıqaralıq investor, qarjı sarapşısı jäne älemdi eki aynalıp şıqqan adam Djim Rodjersti kütip otır. Biz Rodjersten swhbat alıp, qiın-qıstau kezde aqşanı qalay jaratu kerek jäne qalay saqtau kerek ekendigi jaylı keñes swraudı wyğardıq. Qazaqstan astanasına ol VI Astana Invest 2015 halıqaralıq investiciyalıq forumına moderator retinde şaqırılğan.

TENGRINEWS: Djim, Qazaqstan degende esiñizge ne tüsedi? Siz üşin bizdiñ el nesimen qızıqtı jäne mwnda investiciyalarıñız bar ma?

Djim Rodjers: Qazaqstanda bolğanıma öte quanıştımın. Sizderdiñ elge osımen besinşi ret kelip otırmın. Oyıma birinşi bolıp keletini – ärine, el territoriyasınıñ basım böligin alıp jatqan dala. Keñ dalada jüru baqıtı bwyırıptı.

Qazirgi uaqıtta men Qazaqstandağı oñ özgeristerdi bayqap otırmın. Bwrın bwl memleket sırttağılarğa jabıq bolsa, qazir jağday müldem basqa. Mwnda qarajat qwyuğa boladı. Endi ğana osı memleketke investiciya qwyudı oylap otırmın. Onıñ üstine qolımda öz qarajatımdı qwyamın dep otırğan qazaqstandıq kompaniyalardıñ tizimi bar.

TENGRINEWS: Adamda bay boluı üşin äri jetistikte ömir sürui üşin qanday qasieti boluı kerek?

Djim Rodjers: Birinşisi – özgelerge wqsamau kerek, täuelsiz oylau kerek jäne tobırdıñ soñınan ilese bermeu kerek. Eger tobır bir jaqqa qaray ketip bara jatsa, siz basqa bağıtta jüruiñiz tiis. Täuelsiz bolıñız, sonda ğana baquattı bola alasız.

TENGRINEWS: Dollardıñ küşi nede? Nelikten memleketter amerikalıq valyutadan bas tarta almay otır? Dollar äli qanşa ömir süredi? 

Djim Rodjers: Älemniñ barlıq rezervi dollarmen saqtaulı. Biraq amerikalıq valyutağa deyin sterling funtı jäne tağı da basqa aqşa birlikteri boldı. Olardan bas tarta almaytın siyaqtı körindik, alayda bas tartuğa bolatının körip kelemiz. Qazir de özgerister bolıp jatır, adamdar dollardan bas tarta bastadı. Sondıqtan sizder de amerikalıq valyutadan bas tartudı oylastırularıñız kerek. Iä, meniñ bar jinağan qarajatım dollarmen saqtaulı. Dese de, on jıl işinde adamdar dollardan bas tartadı dep esepteymin. Meniñşe, onıñ ornın yuan' basadı. Qıtay valyutası dollarğa bäseke bola alatın jalğız valyuta.

TENGRINEWS: Bükil älemdi Qıtay basqaratın boladı dep oylaysız ba?

Djim Rodjers: HIH ğasır Wlıbritaniyanıñ, HH ğasır – AQŞ-tıñ, HHİ ğasır Qıtaydıñ ğasırı. Aspan astı eli – wlı derjava, tayauda olar odan da joğarı boladı, köş bastaydı. Balalarımdı qazirdiñ özinde soğan dayındap jatırmın, olar qıtay tilin biledi. Aziya qarjı narığında quattı oyınşı bolatın jağdayğa dayın bolğım keledi. Meniñ AQŞ-ta, Mayamide, Singapurde keñselerim bar. Özim de osı elderde twramın. Ärine, Qıtayğa köşip barğım kelgen, biraq bwl el qattı lastanğan, ol jaqta ömir süre almaymın. Eger bilik eldi tazartsa köşu mäselesin batılıraq qaray bastaymın.

TENGRINEWS: Dağdarıs kezinde payda tabuğa bola ma? Mwnday kezeñde aqşanı qayda salu kerek?

Djim Rodjers: Dağdarıs kezinde qıruar aqşa tabuğa boladı. Qıtaydıñ tipti “Dağdarıs pen mümkindik qatar jüredi” degen maqalı bar. Dürbeleñge qosılıp ketpey, salmaqtı bola bilseñiz, nätijege qol jetkize alasız.

Aqşanı qayda qwyu kerek ekenine kelsek, bwl birinşi kezekte sizdiñ geografiyalıq ornıñızğa jäne dağdarıstıñ türine baylanıstı. Eger ol soğıspen baylanıstı bolsa, siz tamaq pen altındı satıp aluıñız qajet. Al eger halıqta aqşa bolmasa, bankrotqa wşırağan kompaniyalardı satıp aluıñız kerek, sebebi bolaşaqta osı käsiporındardı damıta alasız.

TENGRINEWS: Adamdar “dağdarıs” attı sabaqtan ne üyrenui kerek?

Djim Rodjers: Dağdarıs – payda tabudıñ zor mümkindigi. Birinşi kezekte siz salqınqandı boluıñız kerek, dürbeleñge ilesip ketpeñiz. Bäri öz retimen, bäri de ayaqtaladı. Sonda siz paydanı tauıp, öz nesibeñizden ayırılmauıñız tiis. Aldağı eki jılda tağı bir dağdarıs boladı, oğan siz erte qamdanıñız. Aqşa jinap, onı qayda qwyuıñız kerek ekenin şeşip alıñız. YAğni, mäselen, maqsat qoyasız: jer satıp alğım keledi; dağdarıs bastalğanda barasız da sol jerdi satıp alasız. Recessiya kezinde dükenge jügirip, qımbat zattar men kiimdi satıp almauıñız kerek. Biraq mwnda da bir mäsele bar, eger dostarıñız brend kiimder satıp jatsa, solardan satıp ala alasız. Adamdardıñ dağdarıs kezinde satatın kiimderi boladı, al sizdiñ qaltañızda aqşa boladı.

TENGRINEWS: Dağdarıs kezinde sayahattau dwrıs pa? Älde mwnday kezeñde üyde otırğan abzal ma?

Djim Rodjers: Sayahattau üşin eñ qolaylı kezeñ – dağdarıs kezi. Eger bir isti bastağıñız kelse, dağdarıs kezi eñ qolaylısı. Adamdar qorqıp, eşqayda sayahattamaydı, al siz wşaq bortına otırıp, olardıñ bilet satıp aluğa qorqatının köresiz. Qonaqüy jaldaysız, onda da adam qarası az, yağni säykesinşe qwnı da arzan boladı degen söz. Sosın meyramhanağa kiresiz, onda da adam az. Sondıqtan bir is jasağıñız kelse – dağdarıs eñ qolaylı kezeñ.

TENGRINEWS: Ömirdiñ mäni ne?

Djim Rodjers: Ömirdiñ mänin qalauıñızdağını jasau dep bilemin. Men aqşanı kölik satıp alu üşin tapqan joqpın, aqşanı bostandıqtı satıp alu üşin, köñilim qalağan närseni jasau üşin taptım. Qayırımdı adam bolğım kelmese bolmay-aq qoyamın, bwl jolmen jürgim kelmese, jürmey-aq qoyamın. Qazaqstandı motociklmen şarlağım kelse, şarlaymın. Men sizdermen kezdeskim keldi – kezdestim.

TENGRINEWS: Soñğı mälimetter boyınşa, eñ bay adam “Zara” brendiniñ qojayını. YAğni adamdar qarjılay qiındıqtarğa qaramastan kiimdi satıp alıp jatır. Qalay oylaysız, adamdar kiimge täueldi me?

Djim Rodjers: Körip otırğandarıñızday, sağat taqpaymın, bağalı bwyımdarğa qızıqpaymın. Öz basım zat satıp ala bermeymin, köligim de joq, üyim de, wşağım da joq. Tek adamdar üşin satıp alamın. Adamdardıñ kiim satıp aluın mañızdı dep oylamaymın, olar bolaşaqqa investiciya qwyuı kerek. Eger sizder aqşanı aqılmen jinap, paydalanıp, investiciya qwysañızdar, bolaşaqta qalağan zattı satıp aluğa mümkindikteriñiz boladı. Biraq bwl üşin aqşa jinaularıñız qajet. Meniñ üyim bolğan, men onı dağdarıs kezinde satıp aldım, biraq keyin satıp jiberdim. Eki-üş jıldan keyin üy satıp alğım keledi. Äyelim bolsa kölik satıp aluımız kerek dedi. Köliktiñ artıq bas auru ekenin aytumen boldım. Kölik satıp alumen qatar, oğan jürgizuşi alu kerek, wqıptı jüru kerek degendey mäseleleri köp. Nätijesinde äyelim aytqanınan qaytpay, qımbat “Mersedes” satıp aldı. Satıp alğanımızğa bir apta ötpey jatıp, jürgizuşimiz onı qabırğağa soğıp aldı.

TENGRINEWS: Qazaqstanda adamdar qımbat avtomobil', lyuks brendteriniñ kiimin jäne jıljımaytın mülkin satıp aludı, wlan-asır toy jasaudı wnatadı. Sizdiñşe bwl dwrıs pa?

Djim Rodjers: Eger aqşañız bolsa qımbat kölik, kiim satıp alıp, toy jasay alasız. Biraq bwl aqşanı bolaşaqqa saqtasañız dana şeşim jasaysız. Al eger “Guççi” köylegin satıp alğannan keyin päter jaldauğa mümkindigiñiz bolmasa mwnday köylektiñ sizge ne qajeti bar? Bwl aqılsızdıq. Men qazir sizge “Guççi” köylegin äpere alamın, sebebi men jas kezimde qarajatımdı saqtap, jinağanmın. Men aqşamdı dwrıs jolğa saldım. Men bostandığımdı satıp alğım keledi.

TENGRINEWS: Qaltalı adamdar bir kiimdi qayta-qayta kiyudi wyğaradı, sebebi olar är tañda ne kiemin dep oylanuğa uaqıt jwmsağısı kelmeydi. Bwl oyğa kelisesiz be?

Djim Rodjers: Iä, men de solay oylaymın.

TENGRINEWS: Biraq siz qazir soñğı sänmen kiinip kelipsiz ğoy.

Djim Rodjers: Swhbatqa kostyum kiip kel dep özderiñiz ayttıñızdar, men solay jasadım (swhbatqa deyin biz spikerdiñ kostyum kiyuin ötingen edik – Avt.Tengrinews.kz.). Ötiniş aytpasañızdar djins pen futbolka kiip keler edim. Qazaqstanda bir tüsingenim, qazaq äyelderi ne aytsa, sonı isteu kerek eken.

Äñgimelesken Aygerim Äbilmäjitova

tengrinews.kz