قاليحان ىسقاق-”مەن قازاقتان باسقا كiمگە كەرەكپiن؟!”
kerey.kz
مەن نە جازسام دا قازاق ءۇشiن جازامىن. مەن قازاقتان باسقا كiمگە كەرەكپiن؟! ال مەنiڭ جازعانىم قازاقتان باسقا كiمگە كەرەك؟ جاڭاعى سەن ايتقان جۇرت ەۋروپا əدەبيەتiنە ەلiكتەپ، تابىنىپ، ءولiپ-ءوشiپ جاتادى. حەمينگۋەي بولسا، وزiنە حەمينگۋەي. ونىڭ ءوزiنiڭ حالقى بار. ونىڭ ۋايىمى – سول ءوزiنiڭ حالقىنىڭ ۋايىمى. سوندىقتان ولاردىڭ ناتۋراسى دا بولەك. بiزدiڭ مەنتاليتەتiمiزگە سəيكەس كەلمەيدi. مەنiڭ باستى ۋايىمىم سول، قازiرگi قازاق تiلi ءوزiنiڭ شىنايى، تابيعي تiلiنەن ايىرىلىپ بارا جاتىر. بۇگiنگi قازاق «وبيحودنىي» تiلمەن سويلەيدi. كوشەنiڭ تiلi, ترانسپورتتىڭ تiلi, بازاردىڭ تiلi, كەڭسەنiڭ تiلi… نەگە قازiر با-لالار قازاق تiلiن ۇيرەنە المايدى. سەبەبi مەكتەپتە فولكلوردى وقىتپايدى. باياعى ەرتەگi, قيسسا، داستان، باتىرلار جىرى جوق. مىنا پارادوكستى قاراڭىز. قازiر جازۋشى كوپ، بiراق تiل جوق. نە جازساق تا وبيحودنىي تiلمەن جازا بەرەمiز. ال ەندi مەملەكەتتiك تiل مəرتەبەسiنە كەلەر بولساق، بiز ىلعي «ءۇي ارتىندا كiسi بار» دەيمiز دە وتىرامىز. كەزiندە اتاتۇرiك تۇركi تiلiنەن باسقا تiلدە سويلەۋگە تىيىم سالعان. ول ءوزi جەبiرەي بولسا دا تۇركيانىڭ تiلi مەن مəدەنيەتiن قالپىنا كەلتiردi. 600 جىلدارى ۇلى تۇرiك قاعاناتىن بي مەن ەستەمەس باسقاردى. سولار «كiمدە كiم تۇركi تiلiندە سويلەمەسە، تiلi كەسiلسiن» دەگەن جارلىق شىعاردى. Əرينە، قازiر ول زامان ءوتتi. دەي تۇرساق تا، بiز قازiر مەملەكەتتiك تiلدە سويلەۋگە مəجبۇرلەۋ ساياساتىن ۇستانۋىمىز قاجەت. سوسىن سوزدiكتەردi كوپتەپ شىعارۋ كەرەك. ەڭ بولماسا، رادلوۆتى بiر قايتارا وقىپ شىقپايمىز با؟ «تۇركi تiلiن زەرتتەيتiن لينگۆيستەر ەڭ الدىمەن قازاق تiلiن بiلۋi تيiس. ويتكەنi قازاق تiلiندە ارحايزم جوق. تۇركi تiلiنiڭ iشiندەگi ەڭ باي تiل – قازاق تiلi. اعىلشىن تiلi ەۋروپا مəدەنيەتiنە قالاي əسەر ەتسە، قازاق تiلi تۇركi حالقىنا سونشالىقتى ىقپال ەتتi» دەيدi. ال ەندi وسىنداي قۇنارلى تiلدi قالاي جوعالتۋعا بولادى؟! مىنا كورشi جۇرت بiزگە كەلiپ جۇگiنۋ كەرەك. بiزدi سىيلاۋى كەرەك. قاجەت بولسا، سىيلاتا بiلۋiمiز قاجەت. سوندا عانا قازاق تiلi ءوزiنiڭ مəرتەبەسiن الادى.
قاليحان ىسقاق.
پىكىر قالدىرۋ