Профессор Досай Кенжетаймен кездесу

پروفەسسور دوساي كەنجەتايمەن كەزدەسۋ

| Mar 31, 2016

جۋىردا احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتى، مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ۇلكەن زالىندا تاربيە جانە مادەني ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن فيلوسوفيا جانە تەولوگيا ع.د.، پروفەسسور د.ت.كەنجەتايمەن «2016 جىل – احمەت ياساۋي جىلىنا ارنالعان ياساۋي تۇلعاسى اسىل مۇرانىڭ ءمانى مەن ماڭىزى» اتتى سۇحبات-كەزدەسۋ ءوتتى.
بۇل ونەگەلى سۇحبات-كەزدەسۋگە ۇيىمداستىرۋ جانە تاربيە ىستەرى جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنت ب.مۇحامەدجانوۆ، «ءدىنتانۋ» كافەدراسىنىڭ دوتسەنت م.ا.، ت.ع.ك.، ز.جانداربەك، زال تولى ستۋدەنتتەر قاتىستى.
ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى، پروفەسسور د.كەنجەتاي وقۋ وردامىزدا وتكەن «جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا «ءدىنتانۋ» ءپان وليمپياداسىنا» ارنايى ءىس-ساپارمەن كەلگەن بولاتىن. كىرىسپە سوزىندە پروفەسسور د.كەنجەتاي ياساۋي ءىلىمى تۋرالى تەرەڭىنەن، كەڭىنەن باياندادى. «ارمىسىزدار قۇرمەتتى ۇستازدار، شاكىرتتەر! قايدا جۇرسەمدە ءوزىمدى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ شاكىرتى سەزىنەمىن. بۇنداي ۋنيۆەرسيتەت ەش جەردە جوق. بۇكىل يسلام الەمىنىڭ بەسىگى تۇركىستان. ياساۋي كەسەنەسى بار. يۋنەسكونىڭ 2016-جىلدى «ياسساۋي جىلى» دەپ جاريالاۋىنىڭ ماقساتى – ادامعا بەت بۇرۋ. ياساۋي ءىلىمى – سوپىلىق دۇنيەتانىمعا نەگىزدەلگەن. باستى ۇستانىمى – عاشىقتىق، مۇراتى – اللا. ۇيلەسىمدىلىك باستى شارت: اللا مەن ادام، الەم مەن قۇران اراسىنداعى ۇندەستىك ايقىن. ياساۋي ءىلىمى – قۇران مەن حاديسكە سۇيەنگەن – ار تۇزەيتىن ءىلىم. تاريحتاعى ياساۋي جولى – ءدىن ءىشى تۇتاستىققا جانە دىندەر اراسى تاتۋلىق پەن تولەرانتتىلىققا شاقىرادى. ياساۋي ءىلىمى قازاق مۇسىلماندىعىنىڭ نەگىزى. سوندىقتان ءبىز ياساۋي جولىنداعى قازاق مۇسىلماندارىمىز. ياساۋي جولى فيكحتىق جاعىنان يمام اعزام ءابۋ حانيفانىڭ، اقايدتىق (دوكترينالىق) جاعىنان يمام ءماتۋرۋديدىڭ ىلىمىنە نەگىزدەلگەن، تۇركى حالىقتارى اراسىندا كەڭ تاراعان ناعىز تۇركىلىك مادەنيەتپەن سومدالعان ءداستۇرلى مۇسىلماندىق تۇسىنىگىمىزدىڭ ايناسى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ياساۋي ءبىزدىڭ كونفۋتسي» دەگەن ءسوزىنىڭ ارتىندا دا وسى سەبەپتەر جاتىر. وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەرى، سىزدەر، باسقالاردان تەرەڭ ءبىلىپ ياساۋي ءىلىمىن ناسيحاتتاۋشى بولۋ كەرەكسىزدەر» – دەپ، ياساۋي مۇراسى، رۋح ماسەلەسى تۋرالى، قاپتاپ كەتكەن «يزم»-دەردىڭ ادامدى زومبي ەتەتىنى تۋرالى، ءار ادام ءوز ەركىن ءوزى قولدانۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى.
ەركىن كەزدەسۋ سۇراق-جاۋاپ تۇرىندە ءوربىدى.

اقپارات ورتالىعى.

جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

kerey.kz

ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ
«سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

kerey.kz

ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ
مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

kerey.kz

جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى
پرەزيدەنتتىڭ بەنيليۋكس گامبيتى نەمەن اياقتالادى؟

kerey.kz

ەۋروپا جۇرەگىندە اشىلعان گەشتالت. پرەزيدەنتتىڭ بەنيليۋكس گامبيتى نەمەن اياقتالادى؟ ەلىمىزدە الماتى حالقى جاڭا تاكسي اشىپ، ال شىمكەنت حالقى وزبەك كورشىسىمەن بىرگە كەشكى ماتچتى تاماشالايىن دەپ وتىرعاندا قازاق ءۇمىتىن ارقالاعان Airbus موتورىن دۇرىلدەتىپ، بريۋسسەلگە ۇشىپ كەتكەن بولاتىن. پرەزيدەنت توقاەۆ گەوساياسي قاقتىعىستار، ساۋدا سوعىستارى، سانكتسيالىق قىسىم مەن لوگيستيكالىق تاۋەكەلدەر كۇشەيىپ جاتقان بۇل زاماندا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيا ءۇشىن ەڭ تىنىش ايلاق ەكەنىن تاعى ءبىر ەسكە سالۋ ءۇشىن بارا جاتقانى انىق. تۋرا وسى ساپار الدىندا Fitch قازاقستاننىڭ ۆۆۆ رەيتينگىن راستاپ، مىقتى ارگۋمەنتتى قالتامىزعا سالىپ جىبەردى. بريۋسسەل ەۋروپا كاپيتالىنىڭ سورەسى ەكەنىن بىلەمىز. سول سورەدە جاتقان ميلليارد ەۋرو ينۆەستيتسياعا ءبىز قول سالعاندا، باستىسى ەشكىم ء“تايت” دەمەۋى كەرەك. سوندىقتان قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى بارت دە ۆەۆەرمەن
قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

kerey.kz

Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا