|  | 

كوز قاراس

1,7 ميلليون گەكتار جەردىڭقۇنى قانشا؟

جەردىڭ قۇنى

1,7 ميلليون گەكتار جەردىڭقۇنى قانشا؟
======================================Qazaqhanigi

قازاقتىڭ جەرىنىڭ جارتىسى جارتىلاي شولەيتتى، جانە شولەيتتى . اتىراۋ، ماڭعىستاۋدان شىعىسقا قاراي تورعايعا دەيىن جوسىلاتىن اقشاڭداق جەرلەر جارتىلاي شولەيتتى.ورال، اقتوبە، قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ دا جارىمى جارتىلاي شولەيتكە جاتادى. ىرعىزدان باستالىپ، سوناۋ بالحاشقا بارىپ تىرەلەتىن بەتپاقدالا شولەيتتى جەرگە جاتادى. بۇل جەرلەردى تاپ قازىر ەشكىم ساتىپ الماس.  وسى بيىلعى شىلدە ايىندا ساتىلاتىن ەكى ميلليون گەكتارعا جۋىق قۇنارلى جەرلەر  ەگىن، جەمىس، كوكونىس وسىرىۋگە قولايلى جەرلەر. ياعني، قوستاناي، كوكشەتاۋ، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان، شىڭىس قازاقستان، تالدىقورعان، الماتى، تاراز، شىمكەنت وبلىستارىنىڭ كوكوراي شالعىنى مول، قۇندى جەرلەرى. ساتىلاتىن وسى «ەكى ميلليون گەكتار جەردىڭ جالپى كولەمىن كىم بىلەدى؟” دەگەن ماناعى مەنىڭ سۇراعىما ەشكىم جاۋاپ بەرە المادى.. مادەنيەت ءمينيسترى ساۋاتسىز بولىپ جاتقان مەملەكەتتىڭ قاراپايىم حالقىنان نە سۇراۋعا بولادى. قاراپايىم حالىق ەكى ميلليونعا جۋىق گەكتار جەردىڭ كولەمى قانشا ەكەنىن تۇسىنبەي جاتىر. بۇل ءتورت بەس وبلىستىڭ كولەمىندەي جەر. جانە ەڭ قۇنارلى، بيداي شىعاتىن، جەمىس، كوكونىس  وسىرە الاتىن قۇنارلى جەرلەرى. ال، ەندى «الەمدەگى مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە ميلليون گەكتار جەر ساتاتىن مەملەكەت، ەل بار ما” دەپ سۇراڭىزشى! جوق قوي،جوق! ويتكەنى، الەمدەگى كەز كەلگەن مەملەكەت ءبىر ميلليون تۇگىلى، ءجۇز مىڭ گەكتار جەرگە زار بولىپ وتىر. الەمدە كىشكەنتاي جەر تەلىمى ءۇشىن سوعىس بولىپ جاتىر. ماسەلەن قىتاي، جاپونيا، كورەيا بۇگىندەرى ءبىر كىشكەنتاي ارال ءۇشىن قىرىلىسقالى جاتىر.ەرتەدەگى تاريحتاندا مىسال كەلتىرۋگە بولادى. پاتشالىق رەسەي كەزىندە شامالى اقشا ءۇشىن الياسكانى امەريكاعا بەرىپ جىبەرگەن. رەسەي قازىر سول جەردى تريلليون اقشا بەرسە دە، امەريكا ونى قايتارىپ بەرمەس ەدى.
سونداي اق، كۋريل ارالدارى ءۇشىن جاپونيا ءجۇز ميلليونداعان دوللار بەرسە دە، رەسەي، جاپونياعا ول ارالدى قايتارماۋى مۇمكىن. ايتايىن دەگەنىم، جەردىڭ قۇنى وتە قىمبات. مىسالعا، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قورىندا 70 ميلليارد دوللار بار دەلىك. ۇلتتىق قور وسى 70-ميلليارد دوللارعا قازاق حالقى ءۇشىن الەمنىڭ باسقا مەملەكەتىنەن 1ميلليون گەكتار جەر ساتىپ الا الار ما ەدى؟. ءتىپتى سوناۋ وڭتۇستىك افريكاداندا، وڭتۇستىك امەريكاداندا تريلليونعا جەر ساتىپ الا الماس ەدى! ويتكەنى، الەمدە بىزدەن باسقا ونداي ۇلكەن كولەمدە جەر ساتاتىن مەملەكەت جوق! جەر ءۇشىن الەمدە سوعىس بولىپ كەلدى، سوعىس بولىپ جاتىر.وسىنداي كەزدە، كريزيستى سىلتاۋ ەتىپ، قازاق جەرىنىڭ جارتىسىن جەكەگە ساتىپ جىبەرۋ- تاريحتا قايتالانبايتىن سۇمدىق!
جۇمات انەسۇلى، جۋرناليست جازۋشى

kerey.kz

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: