1,7 МИЛЛИОН ГЕКТАР ЖЕРДІҢҚҰНЫ ҚАНША?

1,7 MILLION GEKTAR JERDİÑQWNI QANŞA?

| Apr 11, 2016

Jerdiñ qwnı

1,7 MILLION GEKTAR JERDİÑQWNI QANŞA?
======================================

Qazaqtıñ jeriniñ jartısı jartılay şöleytti, jäne şöleytti . Atırau, Mañğıstaudan şığısqa qaray Torğayğa deyin josılatın aqşañdaq jerler jartılay şöleytti.Oral, Aqtöbe, Qızılorda oblıstarınıñ da jarımı jartılay şöleytke jatadı. Irğızdan bastalıp, sonau Balhaşqa barıp tireletin Betpaqdala şöleytti jerge jatadı. Bwl jerlerdi tap qazir eşkim satıp almas. Osı biılğı şilde ayında satılatın eki million gektarğa juıq qwnarlı jerler egin, jemis, kökönis ösiriuge qolaylı jerler. YAğni, Qostanay, Kökşetau, Pavlodar, Soltüstik Qazaqstan, Şıñıs Qazaqstan, Taldıqorğan, Almatı, Taraz, Şımkent oblıstarınıñ kökoray şalğını mol, qwndı jerleri. Satılatın osı «Eki million gektar jerdiñ jalpı kölemin kim biledi?” degen manağı meniñ swrağıma eşkim jauap bere almadı.. Mädeniet ministri sauatsız bolıp jatqan memlekettiñ qarapayım halqınan ne swrauğa boladı. Qarapayım halıq eki millionğa juıq gektar jerdiñ kölemi qanşa ekenin tüsinbey jatır. Bwl tört bes oblıstıñ kölemindey jer. Jäne eñ qwnarlı, biday şığatın, jemis, kökönis ösire alatın qwnarlı jerleri. Al, endi «älemdegi memleketterdiñ işinde million gektar jer satatın memleket, el bar ma” dep swrañızşı! Joq qoy,joq! Öytkeni, älemdegi kez kelgen memleket bir million tügili, jüz mıñ gektar jerge zar bolıp otır. Älemde kişkentay jer telimi üşin soğıs bolıp jatır. Mäselen Qıtay, Japoniya, Koreya büginderi bir kişkentay aral üşin qırılısqalı jatır.Ertedegi tarihtanda mısal keltiruge boladı. Patşalıq Resey kezinde şamalı aqşa üşin Alyaskanı Amerikağa berip jibergen. Resey qazir sol jerdi trillion aqşa berse de, Amerika onı qaytarıp bermes edi.
Sonday aq, Kuril' araldarı üşin Japoniya jüz milliondağan dollar berse de, Resey, Japoniyağa ol araldı qaytarmauı mümkin. Aytayın degenim, Jerdiñ qwnı öte qımbat. Mısalğa, qazaqstannıñ Wlttıq qorında 70 milliard dollar bar delik. Wlttıq qor osı 70-milliard dollarğa Qazaq halqı üşin älemniñ basqa memleketinen 1million gektar JER satıp ala alar ma edi?. Tipti sonau Oñtüstik Afrikadanda, Oñtüstik Amerikadanda Trillionğa jer satıp ala almas edi! Öytkeni, älemde bizden basqa onday ülken kölemde jer satatın memleket joq! Jer üşin älemde soğıs bolıp keldi, soğıs bolıp jatır.Osınday kezde, krizisti sıltau etip, Qazaq jeriniñ jartısın jekege satıp jiberu- tarihta qaytalanbaytın swmdıq!
Jwmat ÄNESWLI, jurnalist jazuşı

kerey.kz

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı