|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

قازاقتار – مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت!

Qazaqhanigi

قوعام ءوز ەركىن، تىلەگىن، ماقساتى مەن تالابىن ەمىن ەركىن ءبىلدىرىپ قالىپتاسقانى دۇرىس. بۇل بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى شىنايى ديالوگقا ۇلاستىرادى. بىراق بىزدە وسى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار مەن قوعامدىق ينستيتۋتتار اراسىنداعى قاباتتار تەوريالىق دەڭگەيدە قۇجاتتىق بولسىن، قۇقىقتىق ساياسي بولمىستار بار دەپ بىلەمىز. مىسالى كەشە عانا سايلاۋدا ءماجىلىستىڭ 82 پايىز داۋىسىن العان “نۇروتان” پارتياسى قوعام مەن بيلىك اراسىندا كوپىر بولۋى ءتيىس ەدى. نەگە الاڭعا توگىلگەن حالىق اراسىندا وسى پارتيا كورىنبەيدى؟ نەگە حالىق ەركى پارلامەنتتە وكىلدىگىمەن تانىلمايدى؟ سوندا پارلامەنتتەگىلەردى حالىق سايلاماسا كىم سايلاعان؟ جەكە كوزقاراسىم، نۇروتان پارتياسى ءىشى قۋىس، مازمۇنى جوق، ساياسي قۇرىلىم. ەگەمەن ەل بولعالى بەرى بيلىك قوعامدىق سانانى تۇنشىقتىرۋمەن اينالىستى. قوعامدى ساياسي بولمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن ماقۇرىم قىلدى. ناتيجەسىندە ەل تاعدىرىن بيلىك ەشكىممەن اقىلداسپاي اق ءوزى شەشىپ ۇيرەندى. ەل شىن مانىندە ءوز ەلىنىڭ قوجايىنى سەزىنە المادى. حالىق تا سابىر ساقتادى، ياكي شىندىعىندا ساياسي ساناسى دا بيلىككە ىقپال ەتەر الەۋەتى دە دامىمادى. شيرەك عاسىر بويى نە پرەزيدەنتتىك نە پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسى قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى بىرلىك پەن تۇتاستىقتى قالىپتاستىرا المادى. قولدان جاسالعان پارتيالار مەن ماجىلىستەگى ورىندار، اتى مەن زاتى بولەك بولسا دا، ءبىر عانا بيلىكتىڭ قولشوقپارى بولدى ءالى دە سولاي. مەملەكەتتى قۇرۋشى مادەنيەتپەن ونىڭ تۇعىرلىق بولمىسىمەن بيلىك ساناسپادى. مادەنيەتى دە ءتىلى دە الەۋمەتى دە قۇقى دا ەسكەرىلمەدى. ۇلت قۇندىلىقتارى تۋرالى كەشەندى ساياسات جاسالمادى. ۇلتتىق سويلەمدەر مەن سەزىمدەر تاپتالدى، سىنالدى. كونستيتۋتسيادا دا ورىن المادى. ياعني قازاقستان مەملەكەتتىك قۇرىلىمى جاعىنان ءداستۇرسىز ەل سياقتى نەگىزدەرمەن ءتۇسىندىرىلدى. قازاقتىڭ ۇلتتىق وركەنيەتتىك نامىسى مەن تاجىريبەسىن ەسكەرمەۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى.
بيلىك بۇگىنگى قوعامدىق سانانىڭ تۇنشىعىپ قالۋىندا ەڭ باستى ءرولدى اتقاردى. توتاليتارلىق، كوررۋپتسيالىق كەشەن قازاقتى قازاققا دۇشپان قىلىپ كورسەتتى. بۇرىنعى كەڭەستىك قالا بەردى رەسەيدىڭ شوۆينيستىك ساياساتى سول قالپى جالعاسىن تاپتى. ۇلى ءجۇز ورتا ءجۇز كىشى ءجۇز اراسىنداعى “تەپە-تەڭدىك تەورياسى” ۇلتتىق تۇعىردىڭ دامۋىن تەجەدى. ۇلت ءسوزىن ايتقاندار “ەشتەڭە كورمەگەن، قولىنا ەشتەڭە تيمەگەن” بيشارالار رەتىندە انىقتالدى.
راس، ەل مۇددەسى بولاشاعى ءۇشىن تىنىشتىقتان اسقان قۇندىلىق جوق. قازاق مۇنى وتە جاقسى سەزىنىپ، تانيتىن ۇلت. سوندىقتان بارلىق بايلىعى ساتىلىپ جاتسا دا، ساياسي بولمىستىق تۇعىردا ءۇن شىعارمادى. ەندى ەڭ سوڭعى ۇلت تۇعىرى تۋرالى ءوزىنىڭ قاسيەتتى تۋعان جەرىنىڭ تاعى دا سول ەگەسىمەن ساناسپاي تالانعا سالىنۋى قازاق دەگەن ۇلتتىڭ شىن مانىندە، ونتولوگيالىق تۇرعىدان بار ەكەندىگىن پاش ەتتى. دەمەك قازاق دەگەن ۇلت ءتىرى ەكەن.
ۇسىنىسىم، بيلىك وسى اقيقاتتى بۇدان بىلاي ەسكەرسە، باياندىلىعى مەن ابىرويىن جيناپ الارى حاق. ال ەگەر ەسكەرمەي وزدەرى سىرتقى قوعامدىق ينجەنەرلەردىڭ شابلونىمەن كەتە بەرەتىن بولسا، قازاق بۇعان ەندى كونبەيدى.
قازاقتىڭ بيلىگى مەن ەلى تۇتاس بولعاندا عانا مىنا مەملەكەتتىلىگىمىز باياندى ۇستانىمدارىنا قاۋىشادى.

دوساي كەنجەتاي

facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: