|  |  | 

كوز قاراس الەۋمەت

ارداقتى تۋىستار، باۋىرلار! تاعدىرلاس، تىنىستاس اعايىن!

24.09.16-adamdar-11تۇرسىنحان زاكەنۇلى

كەشەلى بەرگى سۇم حابار ءبارىمازدىڭ قابىرعامىزدى قايىستىرىپ، شاراسىز جاعدايعا قالدىرىپ وتىر. 
وتە وكىنىشتى، قابىلداۋعا تىم اۋىر جاعداي. 
نەگە بىلاي بولدى، نە سەبەپتەن جازىقسىزدان جازىقسىز اق-الال تىرلىگىمەن ءومىر ءسۇرىپ، بالا-شاعاسىن اسىراپ جۇرگەن ازاماتتار كىسى قولىنان مەرت بولدى؟ سول قىرىق قارا، قۋ جەمتىك ءۇش ازاماتتى جولىنا مەرت قىلارداي كىمنىڭ جىرتىعىن جامايتىن ەدى؟ قانىشەرلەر سول قىرىق قارانىڭ سىلەكەيىنە بولا ءوز تۋىسىن، باۋىرىن قولدارى قالت ەتپەي قالاي ولىمگە قيا الدى؟-دەگەن سۇراقتار مازا بەرەر ەمەس. بۇعان دەيىن دە الماتى وڭىرىندە وسىنداي وقيعالار ورىن العانى بەلگىلى. ەندى مىنە، ايدىڭ كۇننىڭ امانىندا تاعى ءۇش بىردەي ازاماتتى وتارلى مالىمەن قوسا بارىمتالاپ، وزدەرىن اۋىل اراسىندا ءولتىرىپ، ماشينالارىن ورتەپ كەتىپ وتىر. بۇل شەكتەن شىققان ارەكەتكە كوز جۇما قاراۋعا بولمايدى. بۇل ادال كاسىپپەن اينالىساتىن اعايىنداردىڭ زاڭدى قۇقى بۇزىلىپ قانا قويماي، كەز-كەلگەن ۋاقىتتا ولاردىڭ مال مەن باسىنىڭ اماندىعىنا ەشبىر كەپىلدىك جوقتىعىن، وڭىردەگى قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتى سىن كوتەرمەيتىنىن كورسەتەدى. سونداي-اق، قالىپتاسقان جاعداي ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا شەتتەن كەلگەن اعايىنداردىڭ ءالى دە بولسا قورعانسىز الەۋمەتتىك توپ ەكەنىن دالەلدەدى. ولاردىڭ بوتەن ءتىل مەن قوعامداعى بيۋروكراتيادان، ميگرانتوفوبيالىق كوڭىل-كۇيدەن كورگەن قاعاجۋى از ەمەس ەدى، ەندىگى جەردە وسىنداي زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراۋى جانعا باتادى. قازاق ءوز باۋىرىنا كەلگەندە مال مەن قونىستى «ولەتۇعىن تاي ءۇشىن، كوشەتۇعىن ساي ءۇشىن» تالاسپايىق دەپ جان مەن اردىڭ ساداعاسى ساناماۋشى ما ەدى. بۇرىن ەلى ءۇشىن جان بەرەتىن ازاماتتار ەندى مال ءۇشىن باۋىرلاسىنىڭ قانىن موينىنا جۇكتەپ، باسىن تاۋەكەلگە تىگەتىن بولعانى ما؟ ەڭ قيىنى ءۇش ازاماتتىڭ ءومىرى قيىلۋمەن بىرگە، ءۇش وتباسى اسىراۋشىسىنان، ال اتا-اناسى ارىستاي ۇلدارىنان ايىرىلدى. ەلىمىزدە جەتىم-جەسىر مەن كوزى جاستى، كوڭىلى كۇپتى اتا-انانىڭ قاتارى كوبەيدى. ال شەتتەگى اعايىندار بولسا ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىلمەي اڭتارىلىپ وتىر. سول سەبەپتەن قوعامدا ۇلكەن ءدۇمپۋ تۋدىرعان بۇل جاعداي رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ، قىلمىسكەرلەر ءادىل جازالانىپ، قىلمىس بولعان وڭىردەگى قاتىستى لاۋازىمدى تۇلعالار مەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ ادامدارى زاڭدى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋىن جانە تەرگەۋ ءىسىنىڭ بارىسى قوعامعا اشىق جاريا ەتىلۋىن تالاپ ەتەمىز. وسى ىستە جەدەل، جان-جاقتىلى ءارى ءادىل تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ، زاڭنىڭ ۇستەمدىگى سالتانات قۇرادى دەپ سەنەمىز. قايتىس بولعان ازاماتتاردىڭ وتباسىنا قايعىسىنا ورتاقتاسىپ كوڭىل ايتا وتىرىپ، تۋعان-تۋىسقاندارىن، كوڭىلى كۇپتى اعايىندى سابىرعا شاقىرامىز. اللا تاعالا حالقىمىزعا قايىر-بەرەكە، يمان جانە ىنساپ بەرىپ، سىرتقى سۇعاناقتان، ىشكى ىرتكىدەن امان ساقتاپ، سالاۋاتتى، ءبىر-بىرىمىزگە باۋىرمال، قايىرىمدى ءارى جاراسىمدى ەل بولۋعا ءناسىپ ەتكەي دەپ تىلەيمىز.

Related Articles

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

  • تەك تىلگە بايلانىستى…

    تەك تىلگە بايلانىستى…

    قازاق رەسپۋبليكاسىندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك ءتىل بار. ول- قازاق ءتىلى. قازاق تىلىنەن باسقا ەشبىر ەكىنشى تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلمەۋى كەرەك! وتىز جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى گەوساياسي احۋالدى سىلتاۋراتىپ كەلدىك. ەندى ءبىزدىڭ دە مىنەزىمىزدى ءھام مىسىمىزدى كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى. قر-نىڭ ازاماتى ءھام سالىق تاپسىرۋشى قاتارداعى تۇرعىنى رەتىندە تالاپ ەتەمىن! الداعى بەس جىلدا قازاق رەسپۋبليكاسىندا ەلەۋلى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولادى. اتاپ ايتقاندا 2030 جىلىنان كەيىن قازاقتاردىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى ۇلەسى 80-85% كە دەيىن ارتادى. سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءوسىمى ازايىپ 10%-عا دەيىن تۇسەدى. ەسەسىنە ەلدەگى تۇركىتىلدەس وزبەك، تاتار، ۇيعىرلاردىڭ ءوسىمى ەسەلەپ ءوسىپ ءتىپتى 10-15 جىلدا ورىستاردىڭ ورنىن باسىپ وزۋى مۇمكىن. سول كەزدە قازاق رەسپۋبليكاسىنداعى جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 85-90% كە جەتەدى. ناتيجەسىندە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى،

  • قىزىق…

    قىزىق…

    1989 جىلى قازاق سسر-دىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى بىرەۋ، ول قازاق ءتىلى بولعان. 2026 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك ءتىل بىرەۋ، ول قازاق ءتىلى بولماق. ماسەلە، 37 جىلدان بەرى پۋبليكاتسياعا ءتىل تۋرالى باپتىڭ 1- تارماعىن كورسەتىپ (قوعامداعى ۇلتشىلدىقتى باسۋ ءۇشىن) ال ىسجۇزىندە 2- تارماقپەن باسا جۇمىس ىستەۋىندە جاتىر. 1989 جىلدان بەرى قازاق ءتىلىنىڭ قۇزىرەتى كونستيتۋتسيانىڭ كۇشىنەن كوبىرەك قازاق ۇلتشىلارىنىڭ ينەرتسياسىنىڭ ارقاسىندا وركەندەدى. ويتكەنى قازاقتىلدى ورتا ۋربانيزاتسيالاندى، بىلايشا ايتقاندا قالاداعى مادەني ايماقتاردى قازاقتىلدى ىشكى ميگراتسيا باسىپ الدى. قازاقشا مەكتەپ، بالا-باقشا، ورتا جانە شاعىن بيزنەس تب ءبارى ىشكى ميگراتسيا مەن ۋربانيزاتسيانىڭ ەسەبىندە كوبەيدى. كونستيتۋتسيادا مەم-ءتىل قازاق ءتىلى دەپ كورسەتىلسە دە مەم-جۇيە 2-تارماقپەن جۇمىس جاسادى. ال كەيبىر مەكەمەلەر مەن وبلىستارداعى قازاق تىلىنە باسىمدىقتىڭ بەرىلۋى تىكەلەي دەموگرافيالىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: