АРДАҚТЫ ТУЫСТАР, БАУЫРЛАР! ТАҒДЫРЛАС, ТЫНЫСТАС АҒАЙЫН!

| Sep 25, 2016

Тұрсынхан Зәкенұлы

Кешелі бергі сұм хабар бәрімәздің қабырғамызды қайыстырып, шарасыз жағдайға қалдырып отыр.
Өте өкінішті, қабылдауға тым ауыр жағдай.
Неге былай болды, не себептен жазықсыздан жазықсыз ақ-алал тірлігімен өмір сүріп, бала-шағасын асырап жүрген азаматтар кісі қолынан мерт болды? Сол қырық қара, қу жемтік үш азаматты жолына мерт қылардай кімнің жыртығын жамайтын еді? Қанышерлер сол қырық қараның сілекейіне бола өз туысын, бауырын қолдары қалт етпей қалай өлімге қия алды?-деген сұрақтар маза берер емес. Бұған дейін де Алматы өңірінде осындай оқиғалар орын алғаны белгілі. Енді міне, айдың күннің аманында тағы үш бірдей азаматты отарлы малымен қоса барымталап, өздерін ауыл арасында өлтіріп, машиналарын өртеп кетіп отыр. Бұл шектен шыққан әрекетке көз жұма қарауға болмайды. Бұл адал кәсіппен айналысатын ағайындардың заңды құқы бұзылып қана қоймай, кез-келген уақытта олардың мал мен басының амандығына ешбір кепілдік жоқтығын, өңірдегі құқық қорғау саласының қызметі сын көтермейтінін көрсетеді. Сондай-ақ, қалыптасқан жағдай біздің қоғамымызда шеттен келген ағайындардың әлі де болса қорғансыз әлеуметтік топ екенін дәлелдеді. Олардың бөтен тіл мен қоғамдағы биюрократиядан, мигрантофобиялық көңіл-күйден көрген қағажуы аз емес еді, ендігі жерде осындай зорлық-зомбылыққа ұшырауы жанға батады. Қазақ өз бауырына келгенде мал мен қонысты «өлетұғын тай үшін, көшетұғын сай үшін» таласпайық деп жан мен ардың садағасы санамаушы ма еді. Бұрын елі үшін жан беретін азаматтар енді мал үшін бауырласының қанын мойнына жүктеп, басын тәуекелге тігетін болғаны ма? Ең қиыны үш азаматтың өмірі қиылумен бірге, үш отбасы асыраушысынан, ал ата-анасы арыстай ұлдарынан айырылды. Елімізде жетім-жесір мен көзі жасты, көңілі күпті ата-ананың қатары көбейді. Ал шеттегі ағайындар болса мәселенің мән-жайын білмей аңтарылып отыр. Сол себептен қоғамда үлкен дүмпу тудырған бұл жағдай Республикалық деңгейде қатаң бақылауға алынып, қылмыскерлер әділ жазаланып, қылмыс болған өңірдегі қатысты лауазымды тұлғалар мен құқық қорғау саласының адамдары заңды жауапкершілікке тартылуын және тергеу ісінің барысы қоғамға ашық жария етілуін талап етеміз. Осы істе жедел, жан-жақтылы әрі әділ тергеу жүргізіліп, Заңның үстемдігі салтанат құрады деп сенеміз. Қайтыс болған азаматтардың отбасына қайғысына ортақтасып көңіл айта отырып, туған-туысқандарын, көңілі күпті ағайынды сабырға шақырамыз. Алла тағала халқымызға қайыр-береке, иман және ынсап беріп, сыртқы сұғанақтан, ішкі ірткіден аман сақтап, салауатты, бір-бірімізге бауырмал, қайырымды әрі жарасымды Ел болуға нәсіп еткей деп тілейміз.

Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
«Мағынасыз жұмыстан шаршадым»: қазіргі Конституцияның авторы мәлімдеме жасады

kerey.kz

Қазіргі Ата заңның авторларының бірі, академик Майдан Сүлейменов Конституция реформасын сынады. Ол заңның мәтінін шағын бір топ әлдеқашан жазып қойғанын, ал комиссия жай ғана мақұлдайтынын айтады. Оның сөзінше, ғалымдар мен сарапшылардың ұсыныстары ескерілмейді. Бұл туралы академик Facebook-те жазды: Кейінгі кезде менен Конституцияны талқылап жатқанда, неге үнсіз қалғанымды жиі сұрап жатыр. Қысқа қайырсам: мағынасыз жұмыстан шаршадым. Иә, мен қазіргі Конституцияның авторларының бірімін. Талқылау кезінде екі мәселе үшін күрестім: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Бірақ екеуі де қабылданбады. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Мен Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін нығайтуға бағытталған кейінгі түзетулерден ұяламын. Назарбаевтың кезінде-ақ осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар енгізу туралы
Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті.

kerey.kz

Арман Әлменбет Екі-үш күн уайымға салынып кеттім. Осы соңғы жазғаным болсын. Әрі қарай Құдайға тапсырып, жұмысымды істейін. 6 ақпан күнгі ойым: Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті. Ковид кезінде өкпесі жұмыс істемей қалған адамдарға Түркиядан ИВЛ деген аппарат әкелгені естеріңізде ме? ИВЛ болмай, қанша адам өліп қалды. Орыс тілін алып тастасақ, Мәңгілік ел мен Есіл өзенінің ортасындағы бес-алты ғимарат босап қалады. Тек орысша ойланатын адамдар жиналып ап, өздері әдемі отыр о жерде. Менің түсінігімде, орыс тілін конститциядан алып тастау үшін оған алдын ала дайындалу керек. Соңғы екі жарым жылда осыны қатты ойланып жүрмін. Ұсынайын деп едім, қызығатын адам таба алмадым. Сөйтіп «Ана тіл