Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені(Шығыс Қазақия)
kerey.kz
Бұл жердің аты Майтау (独山子), суретте Майтау мұнай бұрғылау құрылғылары түсірілген. Шыңжаңда ол жылдары (40-жж) мұнай бұрғылайтын озық құрылғылар болмаған тұрса, аталмыш өңірдегі мұнайды кімдер бұрғылап жатыр? Совет (сәбет) одағымен қаншалық қатысы бар? Айтпақшы, сурет Шығыс Түркістан үкіметі құрылған жылдары түсірілген.
Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбет (совет) үкіметі сирек қазба байлықтарға астыртын мүдделі болған. Соның бірі- Уран және бірі- Мұнай. Уранды Алтайдан тапқан да мұнай-газды осы Майтау (独山子) мен Қарамайдан (克拉玛依) тапқан. Бұған дейін бұл өңірге (Майтауға) сәбеттің кен барлайтын тыңшылары келіп жер шарлап, астыртын картаға түсіріп қағазға нобайын қондырып кеткен. Жалпы, Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені саналады. Ұшы қиырсыз осы өңірде қазақтар мал төлдеткен, жер бетіне бұрқылдап шығып жатқан қап қара майды қойға белгі ғып жаққан, шамға білте ғып қолданған, отқа тамыздық қып істеткен.
Сәбет үкіметі Алматыда және Зайсанда Екінші Реткі Шығыс Түркістан Үкіметін құру үшін құпия саяси курстар ашып кадр жетістірген. Төңкеріс жасау үшін арнайы әскери ауыр қарулар жасап қаражаттар бөлген және газет-журнал, оқулықтар дайындатқызып баспадан шығарған. Жаһан соғысының әбігерінен енді сейілген Сәбет Одағы мұнша шығындар болуының себебі неде? Шығынды қайтып еселеп қайтарып алған? Әрине, бірі- Алтайдағы Уранмен, екіншісі- Майтау, Қарамайдағы мұнай-газбен қайтарып алған деп жорамал айтуға болады. Қазақтар ұлт-азаттық көтерілісін жасаған кезде оларға көмек көрсетуінің түпкі себебі де теңдессіз кен байлығын ұрлауға шаныс табу. Былайша айтқанда, қытай мен қазақтарды (Шығыс Түркістанды) қырылыстырып қойып Сәбет үкіметі мұнай-газдерді астыртын бұрғылап тасып әкетіп жатқан.
Алтайдағы Оспан Батыр саяси ойынды ерте түсінді де ат тонын ала қашты әрі Алтайдың алтыны мен уранын ұрлағалы келген қытайлар мен Сәбет одағының кеншілерін Алтайға бастырмады. Тіпті, Құлжадағы Шығыс Түркістан үкіметімен де ұзақтан силасып аңысын аңдап жатты. Кезі келгенде Шығыс Түркістан үкіметімен де әскери қақтығысқа дейін барды. Алтайдағы жер асты кен байлығын қызғыштай қорыды. Ал, Майтау мұнай-газын ше? Ол туралы ашық ақпарат Мәскеуде жатыр. Сәбеттің демеуіндегі Шығыс Түркістан әскері Қарамай-Майтауды алған соң негізгі әскери күшті Манас бойы мен Алтайдағы Оспанға шоғырландыруы мұнай мен газға қаншалық қатысы бар? Не үшін мұнай-газлы өңірде әскер сиреп кетеді? немесе Уранды қорыған Оспанға неге әскери соққы жасалады?
Бұл өңірдегі мұнай мен газды Жоңғар шөлі мен Орқашардың үш құлыстайынан Шәуешек Бақты өткелі арқылы ешбір “кедергісіз” машинамен тасымалдаған. Алтайдай құз қия тау шыңдар мен күрделі қайқаң қиябеттер бұл өңірде болмайды. Екі жол жорамалын айтқым келеді. Бірі, Орқашарға жетпей Майлы-Жәйірді кесіп Алатау сағасынан өтеді, екіншісі Орқашарды басып Үш Құлыстайлатып отырып Бақты арқылы Зайсанға өтеді.
Қортындылай келгенде екінші реткі Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбетке қазба байлықтар қаншалық мүдделі болды? Уран мен Мұнай-газды астыртын қалай тасымалдады? Шығыс Түркістанды құрудың барлық шығынын Сәбет Үкіметі қалай еселеп қайтарып алды? Бұл сұрақтар Шығыс Түркістантануда тың белестерге жетелеуі бек мүмкін. Ендігі пікір былайғы жұртта болсын.
* Бүгінгі күндері Майтау мен Қарамайдан шыққан мұнай мен Газ қытайдың экономикасына орасан зор ықпал етіп отыр. Қытайдың экономикалық қолқа жүрегіне айналған теңіз жағалауындағы зәулім қалалар Қарамай мен Майтаудың мұнайы мен газының күші арқылы бой көтерген.
Пікір қалдыру