Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni(Şığıs Qazaqiya)
kerey.kz
Bwl jerdiñ atı Maytau (独山子), surette Maytau mwnay bwrğılau qwrılğıları tüsirilgen. Şıñjañda ol jıldarı (40-jj) mwnay bwrğılaytın ozıq qwrılğılar bolmağan twrsa, atalmış öñirdegi mwnaydı kimder bwrğılap jatır? Sovet (säbet) odağımen qanşalıq qatısı bar? Aytpaqşı, suret Şığıs Türkistan ükimeti qwrılğan jıldarı tüsirilgen.
Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbet (sovet) ükimeti sirek qazba baylıqtarğa astırtın müddeli bolğan. Sonıñ biri- Uran jäne biri- Mwnay. Urandı Altaydan tapqan da mwnay-gazdı osı Maytau (独山子) men Qaramaydan (克拉玛依) tapqan. Bwğan deyin bwl öñirge (Maytauğa) säbettiñ ken barlaytın tıñşıları kelip jer şarlap, astırtın kartağa tüsirip qağazğa nobayın qondırıp ketken. Jalpı, Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni sanaladı. Wşı qiırsız osı öñirde qazaqtar mal töldetken, jer betine bwrqıldap şığıp jatqan qap qara maydı qoyğa belgi ğıp jaqqan, şamğa bilte ğıp qoldanğan, otqa tamızdıq qıp istetken.
Säbet ükimeti Almatıda jäne Zaysanda Ekinşi Retki Şığıs Türkistan Ükimetin qwru üşin qwpiya sayasi kurstar aşıp kadr jetistirgen. Töñkeris jasau üşin arnayı äskeri auır qarular jasap qarajattar bölgen jäne gazet-jurnal, oqulıqtar dayındatqızıp baspadan şığarğan. Jahan soğısınıñ äbigerinen endi seyilgen Säbet Odağı mwnşa şığındar boluınıñ sebebi nede? Şığındı qaytıp eselep qaytarıp alğan? Ärine, biri- Altaydağı Uranmen, ekinşisi- Maytau, Qaramaydağı mwnay-gazben qaytarıp alğan dep joramal aytuğa boladı. Qazaqtar wlt-azattıq köterilisin jasağan kezde olarğa kömek körsetuiniñ tüpki sebebi de teñdessiz ken baylığın wrlauğa şanıs tabu. Bılayşa aytqanda, qıtay men qazaqtardı (Şığıs Türkistandı) qırılıstırıp qoyıp Säbet ükimeti mwnay-gazderdi astırtın bwrğılap tasıp äketip jatqan.
Altaydağı Ospan Batır sayasi oyındı erte tüsindi de at tonın ala qaştı äri Altaydıñ altını men uranın wrlağalı kelgen qıtaylar men Säbet odağınıñ kenşilerin Altayğa bastırmadı. Tipti, Qwljadağı Şığıs Türkistan ükimetimen de wzaqtan silasıp añısın añdap jattı. Kezi kelgende Şığıs Türkistan ükimetimen de äskeri qaqtığısqa deyin bardı. Altaydağı jer astı ken baylığın qızğıştay qorıdı. Al, Maytau mwnay-gazın şe? Ol turalı aşıq aqparat Mäskeude jatır. Säbettiñ demeuindegi Şığıs Türkistan äskeri Qaramay-Maytaudı alğan soñ negizgi äskeri küşti Manas boyı men Altaydağı Ospanğa şoğırlandıruı mwnay men gazğa qanşalıq qatısı bar? Ne üşin mwnay-gazlı öñirde äsker sirep ketedi? nemese Urandı qorığan Ospanğa nege äskeri soqqı jasaladı?
Bwl öñirdegi mwnay men gazdı Joñğar şöli men Orqaşardıñ üş qwlıstayınan Şäueşek Baqtı ötkeli arqılı eşbir “kedergisiz” maşinamen tasımaldağan. Altayday qwz qiya tau şıñdar men kürdeli qayqañ qiyabetter bwl öñirde bolmaydı. Eki jol joramalın aytqım keledi. Biri, Orqaşarğa jetpey Maylı-Jäyirdi kesip Alatau sağasınan ötedi, ekinşisi Orqaşardı basıp Üş Qwlıstaylatıp otırıp Baqtı arqılı Zaysanğa ötedi.
Qortındılay kelgende ekinşi retki Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbetke qazba baylıqtar qanşalıq müddeli boldı? Uran men Mwnay-gazdı astırtın qalay tasımaldadı? Şığıs Türkistandı qwrudıñ barlıq şığının Säbet Ükimeti qalay eselep qaytarıp aldı? Bwl swraqtar Şığıs Türkistantanuda tıñ belesterge jeteleui bek mümkin. Endigi pikir bılayğı jwrtta bolsın.
* Bügingi künderi Maytau men Qaramaydan şıqqan mwnay men Gaz qıtaydıñ ekonomikasına orasan zor ıqpal etip otır. Qıtaydıñ ekonomikalıq qolqa jüregine aynalğan teñiz jağalauındağı zäulim qalalar Qaramay men Maytaudıñ mwnayı men gazınıñ küşi arqılı boy kötergen.
Pikir qaldıru