Артық мамандар дайындап, артық ақша шашу кімге керек, Мамин мырза!

| May 16, 2019

Өнеркәсіп саласында жаңадан жұмыс орындары ашылуда деп көп
ұрандатқанымызбен оның нақты көлемі көңіл көншітерлік емес. Статистика жөніндегі
комитеттің мәліметтеріне қарағанда еліміздегі аса ірі және орташа кәсіпорындарда барлығы
2 млн. 416 мың адам еңбек етеді екен де үстіміздегі жылы олар осы санның тек 0,5 пайызы
көлемінде ғана , яғни 11 мың жаңа жұмыскер мамандар қабылдай алады.
Жалпы экономикамызда өсім бар болғанымен техникалық мамандықтарға деген
сұраныс барынша төмен болып шықты. 2014-2018 жылдар аралығында азық-түлік
өндірісінде – 1600, түсті металлургияда – 700, агрохимияда – 800, теміржол техникасы
өндірісінде – 100 ғана жаңа жұмыс орындары ашылған. Бұл 5 жылдық мерзімге тым аз. Ол
ол ма, мұнай-газ саласында жаңа жұмыс орындары тіпті ашылмаған. Ал құрылыс
материалдарын жасау саласында – 8900, мұнай өңдеуде – 1000, өнеркәсіпке қажетті
химикаттар дайындауда – 1800, мұнай өңдеу саласына жарақтар шығару мен мұнай
өндіруде – 1000, электр жарақтарын шығаруда – 1300, автокөлік шығаруда – 300,
ауылшаруашылығы техникаларын шығаруда – 400 жұмыс орындары қысқарған.
Жағдай осылай болса да Үкімет жұмысшы мамандықтарын дайындаудың
қаншалықты қажеттілігіне жіті назар аудармай, ұраншылдыққа салынып отырғанын
Мәжілістегі «Халық коммунистері» фракциясы ашып, әшкерелеп отыр. Фракция жетекшісі
Айқын Қоңыровтың Үкімет басшысы А.Маминге жолдаған сауалынан осыны көруге
болады. Онда «Бәріне тегін кәсіптік-техникалық білім» бағдарламасы жағдайды толық
екшемей немқұрайлықпен жасалып, бюджеттің қаражатын босқа шашуда екендігі
айтылған.
Әрине, нақты қажеттіліктің көлемін зерттемей, 670 мың техникалық маман
дайындаймыз деп даурыққандық – ұраншылдықтың нағыз көрсоқырлық көрінісі. Жоғарыда
айтқанымыздай бізге жылына 10-11 мың ғана техникалық маман керек, ал бес жылда ол 60
мыңнан аспайды…
Бірақ жастардың көбі бұл бос даурықпаға желіккен жоқ, өйткені үкіметпен
салыстырғанда олар техникалық мамандықтарға деген сұраныстың төмен екенін өмірде
көріп жүр. Сондықтан бағдарлама алғашқы кезеңінің өзінде көздеген мақсатына жете
алмаған. Алайда мемлекет бұған мән беріп жатқан жоқ, керісінше жыл сайын бағдарлама
бойынша бөлінген шығындарды арттыра беріп, бюджетті сорлатуда. Әлде… әлде біздің
Үкімет мемлекеттің бе, әлде техникалық мамандықтар дайындайтын ЖОО-лардың
мүддесін көздей ме, осы жағы белгісіз…
«Халық коммунистері» фракциясы өз сауалдарында Үкіметтің назарын осы мәселені
жіті зерттеуге назар аудару үшін төмендегідей сұрақтар қойыпты:

1.«Бәріне тегін кәсіптік-техникалық білім» бағдарламасы бойынша жаңадан түсетіндерге
ақша шығаруға қандай негіз бары айқындалды ма?
2.Нақты мамандықтар бойынша қанша адамға кәсіптік-техникалық білім беру керектігі
қандай деректерге сүйеніп есептелді? Мұның ғылыми негізі бар ма?
3.Индустриаландыру бағдарламасы бойынша басымды бағыттар деп белгіленген салаларда
жұмыс орындарының азаю себебі неде? Оларды көбейту үшін қандай шаралар
қарастырылған?
Міне, осындай нақты сұрақтар қойылған, бірақ соған Үкімет дәйектілікпен жауап
бере алар ма екен…

С.ЕЛЕУ, сарапшы

kerey.kz

Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді