Артық мамандар дайындап, артық ақша шашу кімге керек, Мамин мырза!

Artıq mamandar dayındap, artıq aqşa şaşu kimge kerek, Mamin mırza!

| May 16, 2019

Önerkäsip salasında jañadan jwmıs orındarı aşıluda dep köp
wrandatqanımızben onıñ naqtı kölemi köñil könşiterlik emes. Statistika jönindegi
komitettiñ mälimetterine qarağanda elimizdegi asa iri jäne ortaşa käsiporındarda barlığı
2 mln. 416 mıñ adam eñbek etedi eken de üstimizdegi jılı olar osı sannıñ tek 0,5 payızı
köleminde ğana , yağni 11 mıñ jaña jwmısker mamandar qabılday aladı.
Jalpı ekonomikamızda ösim bar bolğanımen tehnikalıq mamandıqtarğa degen
swranıs barınşa tömen bolıp şıqtı. 2014-2018 jıldar aralığında azıq-tülik
öndirisinde – 1600, tüsti metallurgiyada – 700, agrohimiyada – 800, temirjol tehnikası
öndirisinde – 100 ğana jaña jwmıs orındarı aşılğan. Bwl 5 jıldıq merzimge tım az. Ol
ol ma, mwnay-gaz salasında jaña jwmıs orındarı tipti aşılmağan. Al qwrılıs
materialdarın jasau salasında – 8900, mwnay öñdeude – 1000, önerkäsipke qajetti
himikattar dayındauda – 1800, mwnay öñdeu salasına jaraqtar şığaru men mwnay
öndirude – 1000, elektr jaraqtarın şığaruda – 1300, avtokölik şığaruda – 300,
auılşaruaşılığı tehnikaların şığaruda – 400 jwmıs orındarı qısqarğan.
Jağday osılay bolsa da Ükimet jwmısşı mamandıqtarın dayındaudıñ
qanşalıqtı qajettiligine jiti nazar audarmay, wranşıldıqqa salınıp otırğanın
Mäjilistegi «Halıq kommunisteri» frakciyası aşıp, äşkerelep otır. Frakciya jetekşisi
Ayqın Qoñırovtıñ Ükimet basşısı A.Maminge joldağan saualınan osını köruge
boladı. Onda «Bärine tegin käsiptik-tehnikalıq bilim» bağdarlaması jağdaydı tolıq
ekşemey nemqwraylıqpen jasalıp, byudjettiñ qarajatın bosqa şaşuda ekendigi
aytılğan.
Ärine, naqtı qajettiliktiñ kölemin zerttemey, 670 mıñ tehnikalıq maman
dayındaymız dep daurıqqandıq – wranşıldıqtıñ nağız körsoqırlıq körinisi. Joğarıda
aytqanımızday bizge jılına 10-11 mıñ ğana tehnikalıq maman kerek, al bes jılda ol 60
mıñnan aspaydı…
Biraq jastardıñ köbi bwl bos daurıqpağa jelikken joq, öytkeni ükimetpen
salıstırğanda olar tehnikalıq mamandıqtarğa degen swranıstıñ tömen ekenin ömirde
körip jür. Sondıqtan bağdarlama alğaşqı kezeñiniñ özinde közdegen maqsatına jete
almağan. Alayda memleket bwğan män berip jatqan joq, kerisinşe jıl sayın bağdarlama
boyınşa bölingen şığındardı arttıra berip, byudjetti sorlatuda. Älde… älde bizdiñ
Ükimet memlekettiñ be, älde tehnikalıq mamandıqtar dayındaytın JOO-lardıñ
müddesin közdey me, osı jağı belgisiz…
«Halıq kommunisteri» frakciyası öz saualdarında Ükimettiñ nazarın osı mäseleni
jiti zertteuge nazar audaru üşin tömendegidey swraqtar qoyıptı:

1.«Bärine tegin käsiptik-tehnikalıq bilim» bağdarlaması boyınşa jañadan tüsetinderge
aqşa şığaruğa qanday negiz barı ayqındaldı ma?
2.Naqtı mamandıqtar boyınşa qanşa adamğa käsiptik-tehnikalıq bilim beru kerektigi
qanday derekterge süyenip esepteldi? Mwnıñ ğılımi negizi bar ma?
3.Industrialandıru bağdarlaması boyınşa basımdı bağıttar dep belgilengen salalarda
jwmıs orındarınıñ azayu sebebi nede? Olardı köbeytu üşin qanday şaralar
qarastırılğan?
Mine, osınday naqtı swraqtar qoyılğan, biraq soğan Ükimet däyektilikpen jauap
bere alar ma eken…

S.ELEU, sarapşı

kerey.kz

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi