6 ақпан күнгі ойым:

Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті. Ковид кезінде өкпесі жұмыс істемей қалған адамдарға Түркиядан ИВЛ деген аппарат әкелгені естеріңізде ме? ИВЛ болмай, қанша адам өліп қалды. Орыс тілін алып тастасақ, Мәңгілік ел мен Есіл өзенінің ортасындағы бес-алты ғимарат босап қалады. Тек орысша ойланатын адамдар жиналып ап, өздері әдемі отыр о жерде.

Менің түсінігімде, орыс тілін конститциядан алып тастау үшін оған алдын ала дайындалу керек. Соңғы екі жарым жылда осыны қатты ойланып жүрмін. Ұсынайын деп едім, қызығатын адам таба алмадым. Сөйтіп «Ана тіл мен мына тіл» деген подкаст бастап, сол жерде идеяны пісіре берейін дедім.

Халықтың орыс тіліне қатысты бапты алып тастайық деп шындап кіріскені өте жақсы нышан. Ал билік өкілдерінің бұл жағдайға дайын болмай қалғаны, қазір олардың қатты таңғалып отырғаны аянышты жағдай. Бұдан мына нәрсені түсінуге болады. Бір нәрсе (қазақ тілі) туралы бір-біріне мүлде ұқсамайтын екі түрлі түсінік қалыптасқан. Халық биліктің қалай жұмыс істеп жатқанын білмейді (орыс тілін алып тастаса, бәрін қазақша жүргізіп кете алу қиын емес деп ойлайды), билік халықтың не ойлайтынын білмейді (орыс тілінде тұрған не бар деп ойлайды).

Менің ойым былай. Қоғамдағы наразылықты ушықтырмау үшін барынша ертерек конституцияның мына жобасын ресми сайттардан, барлық компьютер, флешкадан өшіріп тастау керек. Жасаған адамдардың мойнына бір-бір орден тағып, биліктен аластату керек. Комиссияны тарату керек. Дұрыс адамдарды алып, қайта жазу керек. Немесе конституцияны өзгерту туралы идеядан бас тартса, тіпті жақсы. Мен өзі, А нүкте мен Б нүктені таба алмай қалдым. Яғни, о баста конституцияны өзгерту неге керек болды және нендей мақсатқа қол жеткізбекшіміз?

Ал егер өкіметіміз қайткен күнде де өзгертеміз деп, екінші рет комиссия құрып, мықтап кірісетін болса, комиссияға кіргені үшін мәз болатын адамдарды емес, асқан жауапкершілікпен қарайтын адамдарды жинауы керек.

Өз басым тілге қатысты бапқа ғана емес, қит етсе парламентті тарата салатын президент туралы бапқа, Алатау деген болашақта Чайна таунға айналуы мүмкін қаланың статусына, конституцияда көп кездесетін «Біртұтас Қазақстан халқы» деген тіркеске (баяғы Қазақстандық ұлт дегеннің жаңғырған түрі емес пе?) алаңдаймын. Бұл бізді қайда апарып соғады? Ал тіл туралы баптың екінші тармағын алып тастай алмаса (алып тастай алмайды оны), онда жұмсартуы керек деп есептеймін. «Орыс тілі қазақ тілімен қатар қажет болған жағдайда қолданыла алады» (В государственных организациях и органах местного самоуправления на ряду с казахским языком официально может употребляется русский язык) деген сыңайда болуы керек. Содан кейін Әбіш Кекілбаев ұсынған мәжілісті құрылтай деп өзгерту асқан талғамсыздықтың белгісі деп есептеймін.

Ал енді көпшілікке қаратып мынаны айтқым келеді. Айналайын, қазақ халқы! Кім көрінгенді әлдеқандай қыла беруді қойыңыздаршы. Түрі әдемі, сөзі әдемі деп кім көрінгенді әспеттейсіздер. Солар сосын бастарыңызға тышып отырады. Іле шала келесі сондай біреуді тауып алып, тамсанып отырасыздар. Адамның түріне, сөзіне емес, ісіне қарап бағалауды үйренетін уақыттарыңыз болды ғой.

Қазақ еліне Алла жар болсын!