Әлемді өзгерткен қазақстандықтар

| Jan 4, 2016

Осы жылы еліміздің атын шығарып қана қоймай, сонымен бірге өз еңбектерімен дүниежүзілік қауымдастыққа үлестерін қосып жатқан аса көрнекті қазақстандықтар туралы біз көп жазған едік. Ол профессорлар, оқушылар және қарапайым адамдар. «Экспресс К» басылымы, қазақстандықтарға қатысты жыл ашылымдарының үздік -5 дайындаған еді. Ал біз сіздерге сол туралы толықтай айтып бермекпіз.

Бірінші орында “Назарбаев Университетінің” ғалымы Дана Ақылбекова. Бұл қыздың еңбегі : қант диабетіне шалдыққан миллиондаған адамдарға көмектесе алатын маңызды ашылым қарсаңында тұр. Оның әдістемесінің мәні мынада: қанға жіберілетін микробөлшектер инсулин гормонын шығарады. Бұл дегеніміз, әдетте қант диабетімен ауыраты адам күніне 5-6 инсулин екпелерін жасауы қажет болса, енді бұл ашылымнан кейін ол бірнеше жылға жарайтын бір ғана екпе жасауы әбден жеткілікті екендігін білдіреді.

Екінші орын еңбегіне лайық Дмитрий Де-ге беріледі. Өйткені ол торғай геоглифтерін тауып, оларды зерттейтін жобаны бастаған еді. Дмитрийдің ашылымы тарихи нысандарды зерттейтін көптеген дүниежүзілік ғылыми ұйымдарының назарын аудартты. Олар Дмитрийдің жобасына қолдау көрсетіп жүр. Торғай геоглифтері жыл ашылымдарының ең таңғалдырарлық археологиялық жаңалығы болып жарияланды.

Innodent дәрі-дәрмегін дайындап шығарған астаналық тіс дәрігерлерінің тобы үшінші орынға ие болып тұр. Innodent-тің арқасында тіс шірігінен 15 минутта арылуға болады! Енді бұл технология астаналық стоматологияларда қолданылып жүр. Жаңа эмаль бір айдың ішінде емделушінің сілекейінде болатын, фосфор мен кальцийдің иондарынан пайда болады.

“Ақтөбе” деген атаумен шайдың жаңа сұрыпын ойлап шығарған әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің командасы төртінші орында. Жаңа сұрыптың ерекшелігі мынада: шай жапырағына қуырылған тары қосылған. Сонда, шайдың дәмі тамаша тәтті болады.

Бесінші орында алматыдағы «Хейлибери» мектебінің оқушысы Артур Тұралиев. Ол алақанға сиятын, сутектен өндірілетін электр қуатының аппаратын ойлап тапты. Бар керегі: бос алюминий құтысы, кішкене ащы натр мен су ғана. Содан пайда болған сутек – сондай кіші көлемдегі арнайы сутек электр генераторында электр қуатын істеп шығарады.

Қазақ Географиялық Қоғамы

Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті.

kerey.kz

Арман Әлменбет Екі-үш күн уайымға салынып кеттім. Осы соңғы жазғаным болсын. Әрі қарай Құдайға тапсырып, жұмысымды істейін. 6 ақпан күнгі ойым: Бізді басқарып отырған бір топ адам үшін орыс тілі – ИВЛ аппараты іспетті. Ковид кезінде өкпесі жұмыс істемей қалған адамдарға Түркиядан ИВЛ деген аппарат әкелгені естеріңізде ме? ИВЛ болмай, қанша адам өліп қалды. Орыс тілін алып тастасақ, Мәңгілік ел мен Есіл өзенінің ортасындағы бес-алты ғимарат босап қалады. Тек орысша ойланатын адамдар жиналып ап, өздері әдемі отыр о жерде. Менің түсінігімде, орыс тілін конститциядан алып тастау үшін оған алдын ала дайындалу керек. Соңғы екі жарым жылда осыны қатты ойланып жүрмін. Ұсынайын деп едім, қызығатын адам таба алмадым. Сөйтіп «Ана тіл
Тек тілге байланысты…

kerey.kz

Қазақ Республикасында бір ғана мемлекеттік тіл бар. Ол- қазақ тілі. Қазақ тілінен басқа ешбір екінші тілге мемлекеттік мәртебе берілмеуі керек! Отыз жылдан астам уақыттан бері геосаяси ахуалды сылтауратып келдік. Енді біздің де мінезімізді һәм мысымызды көрсететін уақыт келді. ҚР-ның азаматы һәм салық тапсырушы қатардағы тұрғыны ретінде талап етемін! Алдағы бес жылда Қазақ Республикасында елеулі демографиялық өзгерістер болады. Атап айтқанда 2030 жылынан кейін қазақтардың республикадағы жалпы үлесі 80-85% ке дейін артады. Славян халықтарының өсімі азайып 10%-ға дейін түседі. Есесіне елдегі түркітілдес өзбек, татар, ұйғырлардың өсімі еселеп өсіп тіпті 10-15 жылда орыстардың орнын басып озуы мүмкін. Сол кезде Қазақ Республикасындағы жалпы түркітілдес халықтардың үлес салмағы 85-90% ке жетеді. Нәтижесінде қазақ мектептерінің саны,
“Қазақ тілі – мемлекеттік тіл” деп жазылып тұр ғой дейді. Неге ондай сөздің пайдасы жоқ екенін түсіндірейін.

kerey.kz

“Қазақ тілі – мемлекеттік тіл” деп жазылып тұр ғой дейді. Неге ондай сөздің пайдасы жоқ екенін түсіндірейін. “Жаңа конституцияның” 9-бап 2-тармағы тұрғанда құжаттар ешқашан қазақша жасалмайды. Тек аударма тілі болып қалады. Себебі мемлекеттік бюрократия 9-баптың 2-тармағына сүйеніп, іс-қағаздарды орысша жасап үйренген. Сол себепті іс-қағаздың бәрі алдымен орысша жасалады, кейін қазақшаға қалай болса солай аударылады. Сол себепті 1-тармақтың болғаны қазақ тілінің нағыз мемлекеттік тіл мәртебесінде болуына еш көмектесе алмайды. Бір ғана жолы бар: конституцияда мемлекеттік тіл де, ресми тіл де – қазақ тілі деп тайға таңба басқандай жазылып тұруы керек. Құжаттың мемлекеттік тілдегі нұсқасының ғана заңды күші болуы тиіс. Сол кезде басқа тілдердегі нұсқасы жай аудармасы болады. Сол кезде ғана қазақ
Мемлекеттік тіл: Қауқарлы ма, әлде әлі де декларация ма?

kerey.kz

Серік Ерғали Суреттер: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz сайттарынан алынды. Ата Заң жобасының талқысы Қазақстандағы ең сезімтал, ең ұзақ талқыланып келе жатқан мәселенің бірі — мемлекеттік тілдің нақты мәртебесі. Конституцияда қазақ тілі мемлекеттік тіл деп жазылғанына отыз жылдан асты. Алайда қоғамдағы шынайы сұрақ әлі де ашық: қазақ тілі — басқарудың тілі ме, әлде символдық мәртебедегі тіл ме? Тіл мәселесі неліктен шешілмей келеді? Себебі біз ұзақ уақыт бойы тілге: – мәдени құндылық ретінде ғана қарап келдік; – оны мемлекеттік басқару тілі ретінде нақты бекітпедік. Нәтижесінде: – Конституцияда бір мәтін, – тәжірибеде басқа жағдай қалыптасты. Бұл қайшылық тілдің емес, конституциялық айқындықтың әлсіздігінен туындады. 9-баптағы басты түйін Жоба бойынша: 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. 2. Мемлекеттік ұйымдарда